گروه اجتماعي، سعيد ارکان زاده يزدي؛ «صبح امروز يک ساعت و نيم توي صف کپسول گاز بودم. قبلاً ماشين هاي کپسول گاز مي آمدند جلوي خانه ها اما چند روز است که ما مي رويم نزديک ورودي شهر. 500 نفر جمع مي شوند در ورودي شهر و توي صف مي ايستند.» اينها را فرزاد يکي از اهالي شهر مريوان که در نزديکي مرز غربي ايران است، مي گويد. مريواني ها يک کپسول گاز را 925 تومان مي خرند و اغلب براي آشپزي و گرم کردن آب حمام از آن استفاده مي کنند. هواي خانه را نيز نفت گرم مي کند. فعلاً فرزاد که مدرک کارشناسي ارشد خود را از يکي از دانشگاه هاي تهران گرفته و حالا در زادگاه خود زندگي مي کند، نگران سرما نيست چون چند روز پيش 400 ليتر نفت به قيمت 7 هزار و 500 تومان خريده است. او مي گويد؛ «به اندازه 20 روز ديگر نفت داريم، اما بعد از آن ديگر نمي دانم بايد چه کنيم. در بازار آزاد نفت 10 تا 15 برابر قيمتي که ما خريده ايم به فروش مي رسد. اميدي هم نداريم هوا گرم شود. سه چهار روز است که دماي هوا از7- درجه بالاتر نرفته.» ما روز چهارشنبه هفته گذشته با فرزاد صحبت مي کرديم. آن شب سردي هوا تا 20- درجه هم رسيد. در مريوان که شهري از استان کردستان است هنوز لوله کشي گاز شهري به راه نيفتاده و مردم با کپسول هاي کمياب گاز نياز خود را رفع مي کنند. مريوان حدود 100 هزار نفر جمعيت دارد.
کنار مريوان شهر بانه و سقز واقع شده است. نام شهر «سقز» در زمستان هاي ايران بسيار به گوش مي رسد چون در اغلب مواقع به عنوان سردترين شهر ايران معرفي مي شود. مريواني ها مي گويند که در اين زمستان اوضاع شهروندان بانه و سقز بهتر از آنها است چون دست کم آنها به لوله کشي گاز شهري دسترسي دارند. يکي از شهروندان سقزي که در محله «بهارستان» اين شهر زندگي مي کند اوضاع اين شهر متصل به لوله کشي گاز را چنين توصيف مي کند؛ «بيشتر از 10 روز است که گاز سقز قطع شده. کپسول گاز پيدا نمي شود و با نفت مي توانيم گرم شويم اگر توزيع شود. با يک چراغ نفتي يک خانه بزرگ را گرم مي کنيم آن هم چراغي که سه هزار تومان قيمت دارد اما آن را 15 هزار تومان مي فروشند.» از اينکه مي پرسيم چند روز است به حمام نرفته خنده اش مي گيرد؛ «10 روز است که به حمام نرفته ام. آشپزي هم نمي شود کرد. صبح ساعت هفت مي رويم به دنبال يک کپسول گاز. اينجا فقط يخبندان است. مردم عادي به سختي زندگي مي کنند. شيشه پنجره مان 10 روز پيش يخ زده و هنوز يخش باز نشده است.» روز چهارشنبه که با اين آقا صحبت مي کرديم سرماي هواي سقز به 29- درجه هم رسيد. از سقز اخبار خوشايندي نمي رسد؛ مصرف گاز کشور بالا رفته و سرماي هوا باعث شده فشار گاز لوله ها هم بسيار کم شود، در اين مواقع يکي از اولين محرومان گاز ايران مردمان «سقز» و شهر همسايه آن «بانه» هستند. چهارشنبه هفته گذشته شهروندان سقزي براي روشن شدن علت قطعي گاز منازل شان جلوي فرمانداري اين شهر جمع شده بودند. سايت بازتاب گزارش داده که در اين روز نيروي انتظامي برخورد خوبي با سقزي ها نداشته است و البته فرماندار شهر اين برخورد را تکذيب کرده هر چند که گفته در اين تجمع شيشه هاي ساختمان فرمانداري شکسته شده است.
اوضاع سقز حتي از اين هم بدتر است. روز يکشنبه هفته گذشته صبح عيد قربان در همان محله «بهارستان» سقز که با يکي از شهروندان آن صحبت کرديم، سه عضو يک خانواده زنده در آتش سوختند. ايرنا گزارش داده که «دلينا» 12ساله، «آرام» 10ساله و «فواد» 16ساله به علت استفاده از بخاري نفتي و فرسوده در آتش سوخته اند و دايي و عمويشان که موفق به نجات آنها نشده اند به شدت مجروح شده اند. هفته گذشته وخامت اوضاع ناشي از قطع گاز سقز و بانه و کل استان کردستان بالا گرفت و کار به مجلس شوراي اسلامي هم کشيد. 11 نماينده از شهرهاي استان هاي غربي و شمال غربي و البته سمنان به وزير نفت کتباً تذکر دادند که فکري براي وضعيت گاز مردم در سرماي شديد زمستان بکند. فخرالدين حجازي نماينده سقز و بانه در نامه يي سرگشاده به رئيس جمهور نوشت؛ «حتماً خاطرتان هست که در سفر اخير شما به استان کردستان در شهر سقز مردم يکپارچه فرياد مي زدند؛ قطع گاز، قطع گاز. آيا مفهوم عدالت گستري اين است که کودکان و زنان شهرستان هاي سقز و بانه که روزگاري قهرمانانه در مقابل بمب هاي استکبار جهاني نمي لرزيدند، امروزه به واسطه سهل انگاري عده يي از مسوولان از سرما بلرزند و قرباني حريق خانمانسوز و جانسوز آن هم در روز عيد قربان شوند.» شهر سقز حدود 150 هزار نفر جمعيت دارد.
زندگي خيلي مشکل است
زمستان امسال يکي از سردترين زمستان هاي چند سال اخير است و سرما هم زودتر از موقع شروع شده. اغلب مردم شهرهاي ايران از گاز لوله کشي شهري استفاده مي کنند. ايران 9/15 درصد کل گاز جهان را در اختيار دارد. در اين روزهاي زمستان ايراني ها روزانه حدود 400 ميليون مترمکعب گاز پالايش شده استفاده مي کنند که اين مقدار نسبت به سال گذشته 40 درصد رشد داشته است. تعداد پالايشگاه هاي گاز ايران محدود است و همين گاز محدود با چهار خط لوله سراسري به شهرهاي دور و نزديک کشور فرستاده مي شود. يکي از مهندسان شرکت نفت مناطق مرکزي ايران که البته در پروژه هاي ساخت پالايشگاه گاز نيز تجربه هايي دارد، مي گويد؛ «در ماه هاي کم مصرف سال گاز صادر يا به مخازن زيرزميني تزريق و در ماه هاي پرمصرف اين گاز به مردم داخل داده مي شود حتي به نيروگاه ها هم گفته مي شود به جاي گاز، مازوت بسوزانند که البته گران قيمت است اما چاره ديگري نداريم. با اين حال وقتي مثل زمستان امسال مصرف خيلي بالا مي رود، به جز قطعي گاز راه حل ديگري وجود ندارد. بهترين کار افزايش پالايشگاه هاي گاز است. اگر پالايشگاه «پارسيان» که قرار بود بهمن ماه سال گذشته افتتاح شود، به کار مي افتاد مشکلي پيش نمي آمد. طرح ذخيره سازي طبيعي گاز که تابستان گاز را در يک مخزن زيرزميني ذخيره مي کنند و در زمستان ها به مصرف مي رسانند هم مي تواند راهگشا باشد.»
گاز مصرفي مردم از پالايشگاه ها وارد لوله هاي سراسري گاز مي شود و از طريق ايستگاه هاي پمپاژ به مقصد مي رسد. افزايش مصرف و کمبود گاز و سرماي هوا باعث افت فشار يا قطعي گاز در انتهاي خطوط سراسري گاز مي شود. اين همان بلايي است که علاوه بر سقز و بانه بر سر شهرهاي جنوبي آذربايجان غربي، برخي از مناطق شهرهاي خرم آباد، کرمانشاه، لردگان، همدان و حتي سمنان آمده است. يک خانم اهل همدان که در محله سرپل يخچال خيابان بوعلي زندگي مي کند، مي گويد؛ «دو تا بخاري داريم با فشار کم گاز، شوفاژمان هم کار مي کند اما باز هم با کاپشن توي خانه راه مي رويم. در خيابان رفت وآمدها نسبت به هفته گذشته بسيار کم شده و تنها آنهايي که بايد به سر کار بروند از خانه خارج مي شوند.» خانمي که خانه اش در خيابان فرهنگ شهرک گلستان سمنان است وضعيت شهر را چنين توضيح مي دهد؛ «برخي از خانواده ها سه روز گاز نداشته اند. فشار گاز آنهايي هم که گاز دارند، بسيار پايين است. شرکت گاز اعلام مي کند که قطر لوله ها کم است و بايد زياد شود.» او مي گويد؛ «مي رويم زير پتو يا از کرسي استفاده مي کنيم. اسباب هاي نفتي را هم ريخته ايم دور و اصلاً اگر هم اسبابي باشد نفت پيدا نمي شود.»
خانمي ساکن خيابان استانداري سنندج از توزيع نفت با شناسنامه خبر مي دهد و مي گويد؛ «هر روز گاز يک منطقه از شهر قطع است. مثلاً امروز (چهارشنبه) گاز «بهاران» قطع شده.» در کرمانشاه هم قطع گاز منطقه يي است. آقايي که در مجاورت محله بهار زندگي مي کند، مي گويد؛ «هنوز گاز ما قطع نشده اما گاز محله هاي بهار و کسرا قطع است. گاز که نباشد از بخاري نفتي يا بخاري برقي استفاده مي کنيم.»
روز چهارشنبه هفته گذشته خانمي از محله امام حسين اروميه به ما گفت گاز محله «بهداري» شهر قطع شده و کپسول گاز هم چندان زياد گير نمي آيد. آقايي از محله ناصرخسرو شهر خرم آباد گفت که گاز محله ناصرخسرو از 24 تا 48 ساعت قطع بوده و مردم اين مناطق براي تهيه نفت هم مشکل دارند؛ «موتورسوارهايي هستند که هرازچندي براي مردم نفت مي آورند اما در اين زمستان با موتور که نمي شود به اين همه خانوار نفت رساند.» درباره حمام و آشپزي هم مي گويد؛ «معمولاً مي رويم به مهماني در محله هايي که گاز دارند يا غذاي آماده مي خوريم. جدي مي گويم زندگي در اينجا خيلي مشکل است.»
مصيبت ادامه دارد
روز چهارشنبه شرکت ملي گاز اطلاعيه يي صادر کرد که اگر اوضاع مصرف به همين ترتيب پيش برود و شهروندان صرفه جويي نکنند قطعي گاز به مناطق ديگر و «حتي» تهران هم کشيده خواهد شد. تهراني ها به تنهايي روزانه 100 ميليون متر مکعب گاز مصرف مي کنند و هميشه هم قطعي گاز ديرتر از همه شهرهاي کشور به آنها مي رسد. دولت فعلاً تلاش هاي خود را آغاز کرده تا نارضايتي هاي مردم از قطع گاز، بيش از اين گسترش نيابد. چهارشنبه هفته گذشته صادرات گاز ايران به ترکيه قطع شد و البته ناراحتي ترکيه را هم که براي همين روزها گاز وارد مي کند، در پي داشته است. وزير نفت ايران در تلفني به وزير انرژي ترکيه از قطع صادرات گاز به اين کشور عذرخواهي کرده است. به نظر مي رسد در اين شرايط چاره يي جز صرفه جويي باقي نمي ماند. اخبار راديو اعلام کرده است که گاز وزارتخانه هاي داخل تهران هم قطع شده. حتي کار به قطع گاز خود وزارت نفت هم کشيده شده است. وزير نفت اعلام کرده که تا راه اندازي پالايشگاه پارسيان 2 اوضاع همين طور باقي است. شايد بايد تنها به اميد گرم تر شدن هواي ايران بود؛ اميدي که چندان نزديک به نظر نمي آيد. شهرکرد 23-، سقز 17-، همدان 18-، ميانه 19-، اروميه 14-...
