گروه بين الملل؛ ساعت 30/5 بامداد پنجشنبه به وقت ايران جرج بوش رئيس جمهوري امريکا در سخناني راهبرد جديد خود براي عراق را اعلام کرد و در آن خصوصاً بر افزايش نظاميان امريکا در عراق تاکيد کرد. مواضع جديد رئيس جمهوري امريکا در حالي اعلام شد که پيشتر گروه بررسي مسائل عراق گزارش خود که به گزارش بيکر- هميلتون معروف شد را منتشر کرده و طي آن از بوش خواستار کاهش نيروها در عراق، خروج تدريجي از آن کشور و مذاکره با دولت هاي ايران و سوريه شده بود.اما اظهارات بوش مبني بر افزايش نظاميان در عراق و اجتناب از گفت وگو با ايران و سوريه که خلاف انتظارات و توصيه هاي پيشين بود با واکنش هاي گسترده در امريکا، پاره يي از کشورهاي اروپايي و کشورهاي عربي روبه رو شد. تا آنجا که جوزف بايدن سياستمدار معروف امريکايي آن را اشتباه غم انگيزي خواند. البته عراق، ژاپن، استراليا و کره جنوبي از معدود دولت هايي بودند که از اين مواضع پشتيباني کردند. در اين ميان گروه بين الملل روزنامه اعتماد به منظور غني سازي حوزه نگاه خوانندگان خود ميزگرد تلويزيوني بي بي سي - برنامه هاردتاک -با ديويد اوون از وزيران پيشين خارجه انگلستان و ريچارد هاس رييس شوراي روابط خارجي امريکا را به فارسي برگردانده و منتشر مي کند، که در آن به راهبرد جديد بوش به ديده انتقاد نگريسته شده است.

?آقاي ريچارد هاس، به نظر شما طرح بوش موفق خواهد شد؟

بستگي دارد به اينکه مقصودتان از موفقيت چيست. اگر مقصودتان يک موفقيت چشمگير باشد يا اينکه بگوييم عراق به يک دموکراسي کارآمد و آرام و الگوي منطقه تبديل خواهد شد، پاسخ کوتاه اين است که خير. اما اگر ارزيابي واقع بينانه تر و محدودتري بکنيم و بگوييم که آيا مي توان شاهد عراقي بود که به نوعي سر پا بماند و حداکثر اينکه ميزان خشونت ها کاهش بيابد، به نظرم پاسخ مثبت است. به عبارت ديگر به راحتي نمي توان نتيجه را پيش بيني کرد و من خودم از اين کار اجتناب مي کنم ولي اين يک پيش بيني مشروع و منطقي است.

?آقاي لرد اوون، حتي اگر با اين تعريف محدودتر نگاه کنيم به نظر شما اين طرح از شانس موفقيت برخوردار است يا خير؟

فکر مي کنم از نظر نظامي اين پيشرفت بزرگي است و اين کار بايد خيلي زودتر از اين انجام مي شد و عناصر مهم اين طرح عبارتند از افزايش تعداد نيروها، استراتژي جديد و مشارکت بيشتر دولت عراق. اما از نظر ديپلماتيک بايد بسيار فراتر از اين برويم و چه بسا اين کار در چند ماه آتي صورت گيرد. اما اگر بوش بخواهد استراتژي نظامي خود را تغيير بدهد ناگزير بايد استراتژي ديپلماتيک خود را هم تغيير دهد.

? مقصودتان اين است که بوش برخلاف توصيه «گروه بررسي عراق» در صحبت خود اشاره يي به ضرورت گفت و گو با ايران و سوريه نکرد؟

درست است. البته به يک معنا خوشحالم که او اين کار را نکرد زيرا کاملاً روشن است که هنوز به ضرورت تاييد اين مساله نرسيده است. اما بدون شک حداقل اين مساله هنوز بر روي ميز کار او قرار دارد. از بسياري جهات بايد گفت نخستين کساني که بايد با منطقه و کشورهاي اطراف صحبت کنند مقامات دولت عراق هستند. بنابراين شايد بوش هنوز ناگزير به ايجاد تغيير قابل توجه در اين زمينه نيست ولي به زودي ضرورت اين مساله خود را نشان خواهد داد. به خصوص سياست امريکا نسبت به ايران بايد عوض شود. ممکن است اتخاذ موضع خصمانه عليه ايران و سوريه در زمان حمله به عراق امري قابل قبول به نظر برسد هرچند که من در اين هم شک دارم اما اکنون پس از حمله موفقيت آميز نظامي زمان آن رسيده است که با دو همسايه مهم عراق گفت وگو صورت گيرد زيرا اين دو کشور مي توانند به استراتژي موجود آسيب بزنند.

?آقاي اوون، شما با تاييد افزايش نيروهاي امريکايي در عراق گفتيد که اين کار را بايد مدت ها قبل انجام مي داديم. پرسش اين است که اعزام بيست هزار نيروي اضافي به عراق مثلاً براي مواجهه با شبه نظاميان شيعه چه مشکلي را حل مي کند در حالي که اين نيروها در گذشته حتي وجود خارجي نداشتند و پس از حمله به عراق پديد آمدند ولي اکنون به يک مشکل بزرگ تبديل شده اند که ممکن است ارتش عراق را به خود مشغول کنند. به نظر مي رسد اين شبه نظاميان از خود نيروهاي عراقي قوي ترند.

واضح است که نمي توان به مساله شورش ها در عراق پرداخت و به شهرک صدر و رهبرش مقتدا صدر نپرداخت. اما تا اين لحظه نوري مالکي نخست وزير اين کشور آمادگي برخورد با اين مساله را از خود نشان نداده است زيرا اين نيروها بخش قابل توجهي از حاميان مالکي را تشکيل مي دهند. اما حالا تقريباً شکي نيست که اين وضعيت تغيير خواهد يافت و در اين باره بوش غبا مالکيف به توافق رسيده است که استراتژي برخورد با شورشيان بايد همه جوخه هاي مرگ را بدون استثنا دربرگيرد، خواه سني باشند يا شيعه.

?آقاي هاس، فکر مي کنيد اين استراتژي مي تواند براي افکار عمومي امريکا قابل قبول باشد به خصوص با توجه به اينکه مساله صرفاً سخنان بوش نيست بلکه در دو سال آينده آنها شاهد افزايش اجساد امريکايي ها خواهند بود و تحمل اين مساله بسيار سخت خواهد بود؟

کاملاً حق با شما است و ما از هم اکنون شاهد واکنش هاي اوليه افکار عمومي به سخنراني رئيس جمهوري هستيم. تلفات انساني و انواع هزينه هاي ديگر افزايش خواهد يافت. به نظرم رئيس جمهور هنوز نتوانسته است کشور را پشت سر خود بسيج کند. متاسفانه من به اندازه لرد اوون خوشبين نيستم و اشتباه بزرگ اين است که فکر کنيم دولت عراق در عمل به اين گونه وظايف عمل خواهد کرد.

?شما در هفته جاري در مقاله يي در يک مجله خبري امريکايي نوشتيد؛ «بگذاريد واضح بگويم زخم هايي که امريکا در منطقه برداشته توسط خود امريکا وارد شده است.» جمله ديگري نيز نوشته بوديد که برايم بسيار تکان دهنده بود. شما در آنجا نوشتيد که «دوران امريکا در خاورميانه به پايان رسيده است». ممکن است توضيح بيشتري بدهيد؟

حتماً. در طول پانزده بيست سال گذشته و اساساً پس از پايان جنگ سرد، امريکا موقعيت برتر را در منطقه داشت و اين يک امر شگفت انگيز و بي سابقه بود. اما به گونه يي شاهد تضعيف موقعيت امريکا و افزايش نيروهاي راديکال منطقه بوده ايم که از جمله مي توان به ايران، حزب الله، حماس و شبه نظاميان داخل عراق اشاره کرد. بنابر تهديد واقعي وجود يک جايگزين روشن براي امريکا نيست بلکه حرکت هاي تندروانه، تروريسم و بي نظمي است. در نتيجه نگران آن هستم که اين منطقه در سال هاي آتي به تهديد عمده يي عليه خود و جهان تبديل شود.

?آقاي اوون، نظر شما در اين باره چيست؟

من با اين نظر موافقم. از اظهاراتم نبايد چنين استنباط شود که من نسبت به عملکرد دولت عراق خوشبين هستم. مالکي بايد موضع خود را به طور بسيار قابل ملاحظه يي تغيير دهد و براي اينکه اين اتفاق بيفتد بايد خيلي خوش شانس باشيم . اما جرج بوش در اوضاع آشفته يي گرفتار شده است، هر چند که برخي علايم حاکي از تغيير سياست او به چشم مي خورد. از سوي ديگر هيچ قدرت عمده يي نيست که نخواهد از گفت و گوي ايران و امريکا استقبال کند. استفاده از نفوذ روسيه در منطقه نيز مساله را بيشتر تسهيل مي کند.

?نظرتان درباره نقش ترکيه چيست؟

نقش ترکيه بسيار مهم است. ترکيه و ايران هيچ نفعي از فروپاشي عراق نمي برند.

?عربستان نيز نفعي نمي برد.

درست است. ما بايد همه اين قدرت ها را در کنار هم قرار بدهيم و ترجيحاً اين کار با دعوت عراق صورت گيرد و امريکا و انگليس نيز بر ضرورت وجود يک روند معقول و آرام پافشاري کنند. اين همان کاري بود که بوش پدر در 1991 با موفقيت انجام داد. او مصر، سوريه و عربستان سعودي را براي جنگ با صدام حسين بسيج کرد و اين يک دستاورد حيرت انگيزي بود. حال بايد پرسيد که آيا مي توان اين وضعيت را دوباره ايجاد کرد؟ بله. امريکا از مهارت هاي ديپلماتيک برخوردار است و من آن را ممکن مي دانم.

?آقاي هاس، شما با اين نظر موافق هستيد؟ بسياري از متفکران برجسته عرب معتقد هستند که براي انجام اين کار بايد تمام کشورهاي عرب همسايه را در اين روند دخالت داد نه اينکه صرفاً با ايران گفت و گو کنيم. بايد با ايران، ترکيه، سوريه، اردن و عربستان سعودي و کشورهاي خليج فارس وارد گفت و گو شد زيرا همه اين کشورها به شدت نگران عراق هستند و قضيه را به خودشان مربوط مي دانند. با توجه به اينکه شما در فکر يک کنفرانس بين المللي و ديپلماسي جديد هستيد، فکر مي کنيد که در چند ماه آينده دولت امريکا به ضرورت اين کار خواهد رسيد؟

به هر حال اين مساله مطرح شده است. هم من آن را مطرح کرده ام و هم گروه بررسي عراق آن را مطرح کرده است. براي اين کار نمونه قبلي هم در دست داريم که در مورد افغانستان اتفاق افتاد. در آنجا مکانيسم معروف به 2«6 به کار گرفته شد که شامل شش کشور همسايه به علاوه امريکا و روسيه بود. در مورد عراق نيز مي توانيم يک کنفرانس منطقه يي مشابهي برگزار کنيم و کار اين کنفرانس تنظيم روابط با عراق باشد و بتواند به برخي از قواعد راه دست يابد تا کشورها از دامن زدن بيشتر به بي ثباتي اوضاع عراق خودداري کرده و راه هايي براي ادغام عراق در منطقه پيدا شود. فکر مي کنم اين کار يک گام به پيش خواهد بود ولي متاسفانه دولت عراق با آن موافقت نکرده است. شما پيش از اين به مساله مهمي هم اشاره کرديد که اين مساله از اينکه آيا دولت عراق چنين گامي را برخواهد داشت يا خير، مهم تر است. اين مساله طرز فکر حکومت عراق است مبني بر اينکه آيا دولت تحت رهبري آقاي مالکي قصد اعمال برتري شيعيان را دارد يا بيش از آن به رسيدن به يک توافق ملي در کشور مي انديشد که در سايه آن اکثريت شيعيان و اقليت اهل سنت در امور سياسي و اقتصادي سهيم خواهند بود. تا اين لحظه نشانه هاي کمتري دلالت بر اين مي کند که دولت فعلي واقعاً قصد دارد يک دولت ملي باشد. تا اين کار صورت نگيرد مسائل ديگر و اينکه امريکا برخورد نظامي با قضيه بکند يا به فکر ايجاد کنفرانس باشد چندان موثر نخواهد بود.