ديگر همه عادت کردند که فصل تغيير زمين و آغاز سال جديد، فصل بروز و ظهور برنامه ها و طرح هاي جديد است، برنامه هايي که يک در هزار اجرا يا توان اجرايي آن پيش بيني مي شود. ديگر همه عادت کردند خبر از برنامه هاي انتظامي را براي برقراري اصلي به نام «نظم در کشور» هر سال با آغاز فصل يا سال جديد بشنوند. ديگر همه عادت کردند که از نيمه فروردين مردم را به دو نيم و از ديگران جدا کنند و نيمي را «هنجارشکن» بنامند و آنها را «رواني» يا «فاقد هويت» بدانند. همه اين عادت ها، همان پوشه هاي رنگيني است که با پايان فصلي سرد و آغاز بهار، راهي ميز مديران مي شود و يک به يک براي اجرا، دستور مي خورد.
همه اين عادت ها همان ظهور و بروز نيروهاي جديد، البته با شکلي تکراري، است که اين روزها ميهمان خيابان ها مي شوند. و همه اين عادت ها، همان داستان تکراري طرح هاي ويژه بهاري يا روشن تر از آن، فصلي است. حالا مثل همه اين عادت ها، همه خوب مي دانند که وقتي فرمانده مردان سبزپوش پايتخت چند روزي پس از تعطيلات نوروزي مقابل دوربين ها قرار مي گيرد، قاصد چه خبري است. امسال هم مثل پارسال و همه اين سال ها، فرمانده نيروي انتظامي پايتخت صبح روز 19 فروردين ماه در آخرين طبقه ساختمان خوش منظره فرماندهي در انتهاي پارک طالقاني تهران ميزبان خبرنگاران شد تا همانند گذشته خبر از طرحي «ويژه» بدهد. البته طرحي که با سال هاي گذشته فرق کوچکي داشت، امسال برخلاف همه اين سال ها مردي جوان که نزديک به 7 ماه پيش براي تکيه زدن بر صندلي فرماندهي راهي تهران شد قاصد خبر بود. احمدرضا رادان سردار جواني که تا پيش از اين سکان فرماندهي مشهد را در دست داشت، با کارنامه قابل توجهي در اجراي طرح هاي ويژه در بزرگترين شهر زيارتي ايران به تهران آمده است.
سوال بي پاسخ
عصر آن صبح بهاري، شهروندان پايتخت از زبان فرمانده شنيدند؛ «طرح برخورد با بدحجابي از اول ارديبهشت ماه سال جاري اجرا مي شود که مرحله اول تنها شامل زنان مي شود. براساس اين طرح، با استفاده کنندگان از شلوارهاي کوتاه، شال هاي کوچک که مو را نمي پوشاند و در اصطلاح به آنها «نوار» گفته مي شود، مانتوهاي کوتاه و تنگ و لباس هاي کوتاه و بدن نما برخورد مي شود.»
فرمانده پاياني را براي اجراي اين طرح ويژه تعيين نکرد و فقط خيلي خلاصه گفت؛ «در مرحله اول برخورد تنها با زنان بدحجاب صورت مي گيرد و پس از پايان طرح، تا زماني که تشخيص بدهيم، ادامه پيدا مي کند و در مرحله دوم برخورد با بدپوششي پسران را در دستور کار قرار داده ايم.» اما انگار پوشش مردان مصداق يا نشانه هايي نداشت که فرمانده به آن اشاره کند.
اما انگار فرمانده هم خوب مي دانست عادت هاي مردم را، پس خيلي کوتاه به همه آنها اشاره يي کرد و گفت؛ «اگر سال گذشته و يا پيش از آن طرحي اجرا شده و امسال وضعيت بدتر شده است، ما نتيجه مي گيريم که بايد عمليات بيشتري را انجام دهيم. از هجمه هاي تبليغاتي هراسي نداريم و تا زماني که احساس کنيم، کفايت کند و نتيجه مناسبي به دست بيايد، اجراي طرح ادامه دارد.»
وضعيت «بدتر» نسبت به سال هاي گذشته توضيح بيشتري نداشت، اما فرمانده حرف هاي شنيدني ديگري هم داشت. او به آماري اشاره کرد که دانشگاه هاي ناجا پس از تحقيق در مورد افراد «بدحجاب» به دست آورده اند و خيلي خلاصه نتايجي را اعلام کرد که همه را بي گناه و فرد «بدحجاب» را گناهکار دانسته بود.
براساس آن تحقيقات10 درصد مردم (بخوانيد زنان) «بدحجاب» هستند که با توجه به روايت رادان از نتايج تحقيق، بدحجاب ها به چهار گروه اصلي «فاقد هويت»، «بيمار رواني»، «داراي اختلال و انحراف جنسي» و «هيجان مدار» تقسيم شدند. که البته از 1400 دختر و پسر 17ساله يي که در اين تحقيق مورد پرسش قرار گرفتند بدحجاب ها در کنار اين تقسيم بندي، از «ضعف اعتماد به نفس» و نوعي «سردرگمي» هم رنج مي برند.
نشانه هايي که امروز بعد از سال ها اجراي طرح هاي ويژه و يا ضربتي به دست آمده است، کفه سنگين تعادل تحقيق کارشناسان ناجا است که هماهنگي با کفه ديگر را از بين برده است. نوجوانان 17ساله يي که از بدو تولد در ايران چشم گشودند و تا امروز هم با قوانين آن خو گرفتند چرا بايد دچار مشکلات «روحي»، «رواني» و يا «اختلالات شخصيتي» باشند که حالا از نگاه مردان نظام که تا ديروز «سرمايه هاي کشور» ناميده مي شدند به «هنجارشکني» محکوم شوند؟،
سوالي که انگار هم براي فرمانده و هم براي محققان جامعه شناسي نيروي انتظامي مهم و قابل توجه نبوده است.
اين را مي توان از آرامش فرمانده در اعلام خبر به کارگيري «30 گشت ارشادي، 15 گشت غيرمحسوس و 15 دستگاه گشت تجمعي» فهميد، چون او اميدوار است «پليس بتواند از تسريع در روند بدحجابي کاسته و آن را کنترل و متوقف کند».
برخوردي قانوني با رفتار بي قانون
با اينکه رادان آمار را موضوع نگران کننده يي ندانست و تعداد «بدحجاب» ها را تنها 10 درصد کل جمعيت اعلام کرد، اما برنامه ها چيزي بيش از آرامش فرمانده است، وقتي «خودروهايي که در آن افراد بدحجاب نشسته باشند، توقيف و به مدت دو ماه در پارکينگ نگه داشته مي شوند» يا «به وظايف مامور راهنمايي و رانندگي که در وظايفش موضوع ديگري تعريف شده، تذکر به «بدحجابي» هم اضافه مي شود» اوضاع فرق مي کند.
فرقي که اين بار نگاه مجلس و حتي دولت را هم به سوي خود خيره کرد و فرمانده کل نيروي انتظامي را هم بر آن داشت که دو روز بعد از آن صبح بهاري پيش از آنکه صداها بلند شود، بر «تغيير نکردن برنامه هاي«ارشادي» در برخورد با بدحجابي» تاکيد و از «اجراي طرح همزمان براي زنان و مردان» خبر دهد و «برخورد فيزيکي در اين طرح» را به شدت نفي کند.
اما انگار توضيح فرمانده هم گفته هاي رادان را تعديل نکرد، چون معاون اجتماعي وزارت کشور و اعضاي کميسيون فرهنگي مجلس مي خواهند جزئيات طرح را بررسي کنند تا اگر شدتي هست، تعديل شود.
اگرچه هنوز جلسه يي به اين منظور نه در وزارت کشور و نه در مجلس تشکيل نشده است، اما شايد تلنگر نظارت دقيق تر بر «ويژه»بودن طرح ها از «ضربت» ناگهاني آنها کم و «سرعت» آن را «کند» کند.
اتفاقي که مي توان از تاکيد معاون پارلماني ناجا بر رفتار قانوني ماموران و برخورد مطابق قانون آنها متوجه شد.
براي همراه شدن با نيروي انتظامي مرجع قضاوت کشور هم شرايط ويژه يي دارد، اين را سالارکيا معاون انتظامي دادستان تهران اعلام کرد؛ خبري که به اعتقاد او، «جديد» نيست. از نگاه او «برخورد با بدحجابي و رفتارهاي خلاف شرع که متأسفانه در برخي از معابر و مراکز عمومي مشاهده مي شود و توسط قانونگذار پيش بيني شده است، اتفاق جديدي نيست.»
اشاره او به تبصره ماده 638 قانون مجازات اسلامي است که در آن قانونگذار به روشني آورده است؛ «زناني که بدون حجاب شرعي در معابر و انظار عمومي ظاهر شوند به حبس از ده روز تا دو ماه و يا از پنجاه هزار تا پانصد هزار ريال جزاي نقدي محکوم مي شوند.»
قوه قضائيه قرار است متخلفان را براساس قانون مجازات کند، اما احمدي مقدم همان روز که گفته هاي رادان را نرم مي کرد، گفت؛ «ماموران فقط با رعايت نشدن حجاب عرفي برخورد مي کنند، نه حجاب شرعي.»
حالا بايد همه اين پيش بيني ها و گفته ها را به خاطر سپرد و اجراي طرحي را که به گفته مديران قضايي و انتظامي «اتفاقي جديد» نيست، از اول ارديبهشت فقط نگاه کرد.
«اصلاح» به جاي «ارشاد»
اين روزها عادت هاي مردم پايتخت به شهرهاي سراسر ايران هم سرايت کرده، حالا فرماندهان نيروي انتظامي مراکز استان ها هم هرکدام روزي را ميزبان خبرنگاران مي شوند تا از «اجراي طرح ثامن براي برخورد با مروجان بدحجابي»، «تشکيل تيم ويژه مبارزه با بي حجابي»، «ايجاد کميته عفاف»، «کارگاه هاي آموزشي براي بدحجابان» و «تاديب بدحجاب ها» خبر دهند و همان برنامه هاي سال هاي گذشته تهران را در شهرستان ها هم اجرا کنند. تا شايد پديده يي فرهنگي را که تنها با آموزش صحيح مي توان اصلاح کرد و يا شکل ناهنجاري آن را تغيير داد به گونه يي ديگر تغيير دهند.
حالا تغيير هم به عادتي تبديل شده، عادتي که در تکرار رفتار و زمان هميشگي مي شود و گاه آنچنان کند پيش مي رود که کمرنگ و بي اثر مي شود. اما انگار اين رسم روزگار است، عادت ها بايد تغيير کند، هرچند کند و غيرقابل باور. امروز بعد از چندين سال، «گشت ارشاد» به جاي «گشت عفاف» ايستاده و «ارشاد» راه را بر «بازداشت» بسته است. شايد سال هاي بعد «ارشاد» هم جاي خود را به «اصلاح» داد و عادتي ديگر را در زندگي ايرانيان وارد کرد.
