گروه اجتماعي؛ دومين دوره شوراي شهر تهران در حالي به کار خود پايان داد که طي آن بالاخره برخورد پيش بيني شده ميان محسن هاشمي و مسعود زريبافان رخ داد. اين برخورد زماني رخ داد که مديرعامل شرکت مترو تهران در انتقاد از روند پرداخت يارانه هاي دولتي به مترو گفت؛ «هميشه آخر سال و آن هم با فشار رسانه يي توانسته ايم يارانه دولتي را دريافت کنيم.» اين انتقاد که دبير سابق هيات دولت را خوش نيامده بود او را به واکنش واداشت و از همين رو مسعود زريبافان نيز گفت؛ «اگر هاشمي مديرعامل شرکت راه آهن شهري تهران و حومه (مترو) شخصيت سياسي است و دوست دارد مشکلاتش را از طريق سياسي حل کند، اين موضوع ربطي به شورا ندارد.» اين جملات همچنين آخرين جملات کاري شوراي دوم بودند که در صحن علني مطرح شد و نشان داد که اختلافات حاکم بر روابط رئيس جمهور و رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام در سطوحي ديگر ميان نزديکان رئيس جمهور و فرزند هاشمي رفسنجاني نيز در حال پيگيري است.

اين درگيري رو به اوج البته با پادرمياني برخي اعضا متوقف شد. آنها پيشنهاد کردند مصوبه مورد مناقشه از دستور خارج شود تا در آينده و از سوي شوراي سوم درباره آن تصميم گيري شود.چمران هم در اين خصوص گفت؛ نيازي به مصوبه در اين خصوص نيست و بهتر است پس از بررسي در کميسيون ها، شورا رسماً به نهادهاي ذي ربط قيمت واقعي بليت مترو را اعلام کند تا شرکت مترو براي دريافت يارانه دچار مشکل نشود. با پايان يافتن اين موضوع چمران طي نطقي سراسر تاييدکننده مراسم پايان کار شوراي دوم را آغاز کرد و با تاييد تمام عملکردهاي آن گفت؛ «در مورد شوراهاي دور دوم صحبت هاي زيادي شده، اما از نظر ما کم است.» در مقابل اين تاييد او به نفي کامل شوراي اول که در اختيار اصلاح طلبان بود، پرداخت و ادامه داد؛ «آنچه در شوراي دور اول وجود داشت اختلاف نظر و کشمکش بود.»

رئيس شوراي اسلامي شهر تهران خاطرنشان کرد؛ آنچه شوراي شهر دوم انجام داده، در حد اختياراتي بوده است که متاسفانه هر روز کمتر و کمتر مي شود و ما از همه کساني که در مورد اين مساله يعني کم کردن اختيارات شوراها فکر مي کنند، مي خواهيم که نتيجه کار شوراها را نيز در نظر بگيرند. چمران ادامه داد؛ اي کاش پيام امام(ره) در مورد شوراها از سوي برخي از مسوولان بهتر درک مي شد. چمران با بيان اين که شوراي دور دوم تصميمات بزرگي گرفته، خاطرنشان کرد؛ ما و شهردار تهران مجموعاً 16 نفر هستيم که به صورت مشترک فکر مي کنيم و معتقديم تفکر مشترک بهترين راه است. نادر شريعتمداري عضو کميسيون برنامه و بودجه دور دوم شوراي شهر تهران نيز در مراسم خداحافظي اعضا تاکيد کرد؛ تهران، امروز ديگر شهري بي برنامه و بي هدف نيست و مشکلات چهار سال آن حالا حل شده است. وي با اشاره به اين که همواره از شوراي دور اول به نيکي ياد کرده است، گفت؛ مقايسه شوراي دور اول و دوم کار درستي نيست؛ چرا که ما بسياري از اقدامات و تصميمات شوراي دور دوم را مديون فعاليت دور اول هستيم. شريعتمداري افزود؛ اگر چه شوراي دور اول دچار چالش هايي بوده است، اما ما سعي کرديم با درس گرفتن از اين چالش ها وارد مشکلات آنها نشويم. وي که بر خلاف بعضي از اعضاي دور دوم شوراي شهر تهران در دور سوم حاضر نخواهد بود، نتيجه عملکرد شوراي دور دوم را مشهود در حضور و مشارکت مردم در انتخابات شوراهاي دور سوم دانست و اذعان کرد؛ اين مشارکت مي تواند بهترين نمود فعاليت شوراي دور دوم باشد. عضو کميسيون برنامه و بودجه دور دوم شوراي شهر تهران مهمترين وظيفه شورا را انتخاب شهردار اعلام و اظهار کرد؛ در دو مرحله يي که نسبت به انتخاب شهردار اقدام کرديم، مشکلات زيادي وجود داشت که خوشبختانه با همراهي اعضاي شوراي شهر حل شد. وي تثبيت مديريت شهري را مهمتر از تثبيت مديران شهري دانست و افزود؛ يکي از مهمترين دستاوردهاي شوراي دور دوم کناره گيري و کم اهميت جلوه دادن عناوين دولتي و تأکيد بر اصل خدمت به مردم بوده است و شورا توانست به خوبي تعريف جديدي را از مديريت و مديران شهري ايجاد کرده و حلقه مديريت شهري را تغيير دهد. آشتياني تصريح کرد؛ در هر بار انتخاب شهردار در دور دوم شوراها، دو چهره برجسته را معرفي کرده ايم که علاوه بر اين که در کارهاي قبلي خود موفق بوده اند، در مسووليت شهردار تهران نيز توانستند ارزش هاي جديدي را خلق کنند. وي اظهار اميدواري کرد؛ عادت قديمي مديران مبني بر اين که در زمان شروع به کار خود تمام بخش ها را تغيير مي دهند، ديگر وجود نداشته باشد و شاهد مديريت هاي اتوبوسي نباشيم. مسعود زريبافان عضو هيات رئيسه شوراي شهر تهران هم خطاب به اعضاي شوراي دور سوم گفت؛ آنچه باعث موفقيت دور دوم شوراي شهر تهران بود، رعايت فضاي تعامل، حفظ شورا و مردمي بودن است و بايد اين اصول به عنوان کليدهاي موفقيت مورد توجه شوراي سوم نيز قرار گيرد. وي با اشاره به اين که حفظ شوراها، فضاي تعامل و تفاهم و مردمي بودن مهمترين اصول مورد تاکيد شوراي دوم بود، افزود؛ از نظر ما يکدستي اعضاي شورا در مراحل بعدي قرار دارد. زريبافان با اشاره به برخي گفته ها در مورد چند دسته بودن اعضاي دور سوم شوراي شهر تهران گفت؛ تجربه دو دوره گذشته نشان مي دهد که آنچه موجب موفقيت اعضاي شورا مي شود مربوط به يکدستي و يا چند دسته بودن آنها نيست، بلکه نکات ديگري در اين ميان حائز اهميت است. وي خطاب به اعضاي دور سوم شوراي شهر تهران موفقيت اصلي آنها را در اين دانست که اصل کار را در حفظ شورا بگذارند و اين امر در رأس همه مسائل شان قرار گيرد. وي يادآور شد ؛ شوراي دور اول از شوراي دور دوم به مراتب يکدست تر و از لحاظ تفکر سياسي، کاملاً مساوي و هماهنگ بودند، اما شوراي دور دوم اين ويژگي را نداشت و بر اصول فوق تاکيد کرد و به اين خاطر بود که امروز سربلند است.

شهردار تهران نيز در حاشيه آخرين جلسه علني شوراي اسلامي شهر تهران گفت؛ در طول 18 ماه مديريت شهري خودم بايد اعتراف کنم که تمامي تصميمات اتخاذ شده براي کلانشهر تهران 6 نفره بوده است.

گروه اجتماعي؛ بنا بر نتايج تحقيقات انجام شده در خانه کودکان ناصرخسرو و خانه کودکان شوش که به انجمن حمايت از حقوق کودکان وابسته هستند، 90 درصد از کودکان کار و خيابان تهران و ساير شهرهاي کشور، از افغانستان يا عراق به تهران مهاجرت کرده اند.

روز دوشنبه مدير خانه کودک ناصرخسرو در نشست ماهانه انجمن حمايت از حقوق کودکان، با ارائه گزارشي از وضعيت کودکان کار و خيابان که تحت حمايت خانه کودک ناصرخسرو قرار دارند، اظهار داشت؛ «اين کودکان عموماً در سنين 7 تا 16سالگي قرار دارند و درصد قابل توجهي از آنان فاقد شناسنامه هستند. 50 درصد از کودکاني که از خانه کودک ناصرخسرو خدمات دريافت مي کنند کودک کار بوده و نان آور خانه هستند.» خانه کودک ناصرخسرو که 5 سال قبل با هدف آموزش کودکان منطقه آغاز به کار کرد هم اکنون 145 دانش آموز را در نوبت صبح و در مقاطع اول دبستان تا اول دبيرستان تحت آموزش قرار داده و به آنان مدرک رسمي تحصيلي ارائه کرده است.

به گفته خانم بشيريه مدير خانه کودک ناصرخسرو آموزش کودکان کار بدون حمايت هاي معيشتي بي فايده است. وي گفت؛ «اين کودکان صبح تا ظهر را به مدرسه مي آيند و از بعدازظهر مجبورند سرکار بروند بنابراين آنچنان خسته و فرسوده مي شوند که نه فرصتي براي انجام تکاليف شان دارند و نه زماني براي استراحت. براي کودکان کار و خيابان، ايام تعطيل و غيرتعطيل معنا ندارد. آنها هيچ استراحتي ندارند، در واقع فقط جسم شان نيست که خسته مي شود بلکه در معرض انواع خطرها و آسيب ها قرار دارند. به خصوص به شدت درخصوص سوءاستفاده جنسي قرار دارند. ثابت شده در هر جامعه يي که مواد مخدر و بيکاري فراوان باشد سوءاستفاده جنسي هم وجود دارد. گذشته از آن، محل کار اين کودکان فاقد هرگونه امکانات ايمني است. نکته جالب اينجاست که ما در خانه کودک ناصرخسرو به تمام اين کودکان حقوق کودک را آموزش داده ايم و آنها تمام مفاد حقوق کودک را از حفظ هستند اما معضل اصلي اين است که آنها هر روز بعدازظهر پايمال شدن حقوق خود را مشاهده مي کنند.»

به گفته بشيريه بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد که 35درصد از سرپرستان کودکان کار و خيابان که به خانه کودک ناصرخسرو مراجعه کرده اند معتاد بوده اند. در چنين شرايطي صحبت کردن مددکاران با سرپرستان کودکان در جهت متوقف کردن کار کودکان و تشويق آنان به تحصيل بي فايده است زيرا خانواده به درآمد کودک نياز دارد چون خود قادر به کسب درآمد نيست. بشيريه از طرح کمک معيشتي به خانواده هاي کودکان کار و خيابان خبر داد و گفت؛ «از چندي پيش طرحي اجرا شد مبني بر اينکه به صورت هفتگي به چند خانواده داراي کودک کار و خيابان کمک هزينه تحصيلي داده شود به اين شرط که آن دسته از کودکان، از اجبار به کار توسط خانواده معاف شوند.

اين طرح موفق بود اما متاسفانه به دليل کمبود بودجه نتوانستيم تمام خانواده ها را تحت پوشش قرار دهيم. اميدواريم با افزايش توان مالي بتوانيم تمام خانواده هاي داراي کودک کار را تحت پوشش اين طرح قرار بدهيم.»

به گفته بشيريه اکثر مشاغلي که کودکان کار به آن اشتغال دارند شغل هاي کاذب مثل باربري، واکس زدن کفش يا کارهاي ممنوع مثل کار در کارگاه هاي زيرزميني تاريک و نمور است در حالي که قانون کار ايران کارفرماياني را که بدون کسب مجوز کودکان 15 تا 18 ساله را به کار بگمارند و همچنين کارفرماياني که کودکان کمتر از 15 سال را به کار بگيرند به عنوان متخلف معرفي کرده است.بشيريه گفت؛ «اين کودکان در خانه هايشان هيچ امنيت جاني و روحي ندارند و تفريح شان پرسه زدن در خيابان ها است. در حالي که منطقه ناصرخسرو از جمله مناطق بسيار پرخطر تهران به شمار مي آيد زيرا هر روز مقادير فراواني مواد مخدر در اين منطقه جابه جا مي شود و چه دستاني خام تر و ساده تر از دست هاي کودکان کار براي قاچاق مواد مخدر؟»

پيشينه کار کودکان در ايران

جاويد سبحاني جامعه شناس روز دوشنبه در اين نشست در اشاره به معناي اصطلاح کودکان در وضعيت دشوار گفت؛ «اين اصطلاح يک اطلاق کلي است که توسط سازمان هاي بين المللي براي توصيف وضعيت گروه کثيري از کودکان که فرآيند رشد و سلامت آنان از ابعاد جسمي، رواني، عاطفي و اجتماعي در معرض خطر و تاخير قرار گرفته و به اشکال مختلف مورد اذيت، آزار و بهره کشي قرار مي گيرند، به کار مي رود. البته امروز اصطلاحاتي نظير زنانه شدن فقر و کودکانه شدن فقر نيز مطرح است.به هر حال پديده هاي کلان جهاني مثل جنگ ها همچنان باعث نابودي فقرا مي شود و آثار اين تحولات در سطح نهادهاي خرد مثل خانواده انعکاس مي يابد و نتيجه اين روابط استثماري بين کشورهاي شمال و جنوب و در سطح ملي به نتيجه يي جز بهره کشي از فقرا منجر نمي شود. در خانواده هايي که تحت تاثير برنامه هاي تعديل ساختاري به حال خود رها مي شوند در اين ميان کودکان، ضعيف ترين افرادي هستند که دچار فقر اجتماعي مي شوند. اين کودکان همچنين در شبکه هاي منحط گرفتار مي شوند که اين وقايع نتيجه تحولات کلان در جهان است.»

سبحاني درباره وضعيت فعلي کودکان در ايران گفت؛ «در جامعه فعلي ايران کودکان گرفتار تناقض هاي فراواني هستند. منابع فقهي براي بلوغ دختران سن 9 سالگي و براي بلوغ پسران سن 14 سالگي را قائل شده است. در حالي که قوانين کار ايران مي گويد کار کودکان بين 15 تا 18 سال بلامانع است.

در عين حال ايران به کنوانسيون جهاني حقوق کودک ملحق شده و اين کنوانسيون تمام افراد زير 18 سال را کودک به شمار آورده است. تا زماني که يک تعريف روشن از کودک و حقوق و تکاليف وي براي جامعه به رسميت شناخته نشود تعريف نياز و جايگاه کودک دچار تخريب خواهد بود.»

وي در توضيح پيشينه کار کودکان در ايران گفت؛ «دهه اول پيش از پيروزي انقلاب حجم خانواده هاي ايراني به دليل سياست هاي تشويقي زاد و ولد افزايش يافت در حالي که در آن زمان، اين خانواده حجيم به خاطر کنترل دولت بر بازار و سياست هاي حمايتي دولت مي توانست خودش را حفظ کند. اما پس از پايان جنگ و با اجراي سياست هاي تعديل اقتصادي، چرخشي 180 درجه يي در روابط دولت و خانواده ها با درآمد پايين ايجاد شد و اين خانواده ها در تله جمعيتي فقر گرفتار و به حال خود رها شدند. متاسفانه سياست هاي تعديل اقتصادي و خصوصي سازي ابتدا از برنامه هاي رفاه اجتماعي آغاز شد و يارانه ها نيز کاهش يافت و خانواده هاي با درآمد پايين در مقابل تورم شديد نتوانستند ايستادگي کنند و به عنوان عکس العمل کودکان خود را به اشکال مختلف وارد مناسبات اقتصادي کردند. فروش دختران، ازدواج هاي تحميلي، بيرون آوردن کودکان از مدرسه و به کار واداشتن آنها نتيجه چرخش رابطه دولت و خانواده هاي با درآمد پايين بود.»

گروه اجتماعي؛ محمدهادي صادقي رئيس دانشگاه شيراز ظهر ديروز در جمع دانشجويان معترض اين دانشگاه حاضر شد و به گفته دانشجويان حاضر در جلسه، حدود پنج بار از دانشجويان عذرخواهي کرد. صادقي نزديک ساعت 2 عصر ديروز در صحن پشت در اصلي دانشگاه شيراز به ديدن دانشجويان آمد و برخلاف صحبت هاي شب پيش از آن، تقريباً همه مطالبات دانشجويان را پذيرفت. رئيس دانشگاه شيراز از روي متن نوشته شده يي، هر يازده بند خواسته هاي دانشجويان را مي خواند و دانشجويان هم شواهد و مصاديق خواسته ها را براي او شرح مي دادند. صادقي در مواردي که دانشجويان به اتفاقات پيش آمده در دانشگاه اعتراض داشتند، از آنها عذرخواهي مي کرد. او ظهر ديروز پذيرفت که تا آينده نزديک مطالبات دانشجويان را برآورده کند. دانشجويان نيز با تشکيل هياتي از نمايندگان خود، دو هفته به رئيس فرصت داده اند تا مشکلات صنفي را سامان دهد.به اين ترتيب عملاً پس از دو روز تعطيلي دانشگاه شيراز تجمع دانشجويان به اتمام رسيد و همه دانشجويان منتظرند تا رئيس دانشگاه که در عرض يک شب نرمش زيادي از خود نشان داده است، به قول خود عمل کند. دانشجويان بعدازظهر ديروز توماري امضا کردند و مطالبات يازده گانه خود را که رئيس دانشگاه قول اجراي آن را داده است ثبت کردند. مطالبات صنفي دانشجويان شيراز به قرار زير است؛

1- استعفاي مسوولان دانشگاه به دليل عدم کفايت و ناامن کردن محيط دانشگاه

2- لغو کليه محدوديت هاي اعمال شده به دانشجويان اعم از دختر و پسر از جمله حساسيت هاي بي جا نسبت به پوشش خواهران، حفظ و احترام به حريم شخصي دانشجويان

3- بهبود وضعيت نابسامان و نامطلوب خوابگاه هاي دانشگاه اعم از دانشجويان دختر و پسر

4- بهبود امکانات رفاهي در خوابگاه هاي دانشجويي پسران و دختران

5- بهبود کيفيت و اصلاح وضعيت نابسامان سلف سرويس

6- جلوگيري از تک صدايي شدن دانشگاه و آزادسازي کليه فعاليت هاي فرهنگي، صنفي، اجتماعي و سياسي

7- بهبود وضعيت نابسامان علمي دانشگاه و افزايش امکانات پژوهشي

8- تعويض ناوگان فرسوده حمل ونقل و بهبود وضعيت سرويس دهي و افزايش ساعات کار سرويس ها

9- 24 ساعته شدن کتابخانه هاي دانشگاه و امکانات سازي متناسب با تعداد دانشجويان

10- اصلاح نحوه برخورد دستگاه هاي نظارتي اعم از حراست، کميته انضباطي و نگهباني

11- ايجاد فضاي امن و آرام با جلوگيري از حضور بي نمود مسوولان حراست و نگهباني و حفظ حريم خوابگاه خواهران.

صبح ديروز تجمع و تحصن دانشجويان دانشگاه شيراز که از روز يکشنبه آغاز شده بود، ادامه يافت. چند هزار دانشجو در صحن اصلي دانشگاه گرد هم آمده بودند و با سر دادن شعار و دست گرفتن پلاکاردهايي مطالبات صنفي خود و در صدر آن استعفاي رئيس دانشگاه شيراز محمدهادي صادقي را مي خواستند. رئيس دانشگاه شيراز شب پيش از آن در جمع دانشجويان گفته بود که استعفاي او در شرايط فعلي امکان پذير نيست. او شب قبل در پاسخ به دانشجويان معترض ايجاد محدوديت هاي حريم شخصي در دانشگاه گفته بود؛ «حريم شخصي دانشجويان را قبول داريم. نه ما و نه هيچ کس ديگر حق ندارد در حريم شخصي شما دخالت کند، اما گزارش هايي به ما مي رسد که مثلاً برخي ابزارهاي غيرقانوني را در خوابگاه گرفته اند، آيا همين موارد کافي نيست و يا مثلاً مواردي را داريم که دانشجويان در خوابگاه سيگار مي کشند.»تجمع دانشجويان شيراز صبح ديروز از سر گرفته شد. همچون روز دوشنبه دانشگاه تعطيل بود وکلاس ها نيز برگزار نشدند. هيات نمايندگان دانشجويان با رئيس دانشگاه جلسه يي برگزار کردند اما نمايندگان دانشجويان پس از اتمام جلسه، آن را راضي کننده ندانستند. برخي از نمايندگان مي گفتند که در آن جلسه به آنها اعلام شده اگر تحصن ادامه پيدا کند مسوول آن همين 10 نماينده خواهند بود. ديروز حضور غيردانشجويان نيز در دانشگاه شيراز چشمگير بود اما تجمع با سر دادن شعار ادامه داشت. چند ساعت پس از ظهر ديروز، رئيس دانشگاه سرانجام براي سومين بار در جمع دانشجويان حاضر شد و برخلاف سخنان ديشب و ديروز خود مطالبات دانشجويان را پذيرفت. دانشجويان نيز به صورت مشروط به تحصن خود پايان دادند. رئيس دانشگاه تمام مقررات «منشور اخلاقي» خوابگاه هاي دانشگاه را که باعث تجمع و اعتراض دانشجويان از روز يکشنبه شده بود، لغو کرد.