
گروه سياسي، معصومه ستوده، فرناز حسنعلي زاده؛ روز گذشته مجتمع فرهنگي اريکه ايرانيان شهرک غرب شاهد حضور هزاران مشتاقي بود که براي ديدار خاتمي و گراميداشت دوم خرداد گردهم آمده بودند. کساني که مي خواستند بار ديگر با حضور در تالار اريکه ايرانيان با رئيس جمهور دوم خردادي تجديد ميثاق کنند؛ رئيس جمهوري که ده سال پيش توانست در انتخاباتي غيربرابر به نتايج شگفت انگيزي دست يابد و حرکتي را آغاز کند که هدفش تحول بنيادين در ساختارهاي فرسوده اجتماعي بود. همه آمده بودند چه کساني که روزگاري ليدر اصلاحات بودند و چه کساني که شايد آن زمان، دوران نوجواني را تجربه مي کردند. ليدرهاي اصلاحات آمده بودند تا بار ديگر به خاتمي بگويند که هميشه همراه اويند و نوجوانان ديروز و جوانان امروز همصدا مي گفتند که قدرشناس زحمات او...
سالن اريکه ايرانيان پر از جمعيت بود. کساني که بنا بر يک سنت ناخوانده و نانوشته وظيفه خود دانستند در اين محفل گردآيند همه بودند؛ محمدرضا عارف، ابطحي، موسوي لاري، شريف زادگان، مجيد انصاري، صفدر حسيني، حاجي و ابتکار، بار ديگر با حضور خود کابينه اصلاحات را در اريکه ايرانيان تشکيل دادند و خوئيني ها، انصاري فرد، رضا خاتمي، بورقاني، تاج زاده، کولايي، محمود دعايي، هادي خامنه يي و قابل از جمله فعالان سياسي بودند که در اين محفل حضور يافته بودند.اما فضاي اريکه ايرانيان بار ديگر يادآور خاطرات دوم خرداد شد؛ خاطراتي که با استقبال گرم ميهمانان از سيدمحمد خاتمي بار ديگر قوت گرفت، کساني که با حضور خاتمي به احترام او برخاستند و به او اداي احترام کردند و بار ديگر با رهبر اصلاحات و انديشه هاي او پيمان بستند؛ پيماني که با حضور پيروان جبهه اصلاحات در صحنه هاي سياسي که با محوريت سيدمحمد خاتمي در انتخابات شکل گرفته بود کامل شد و چه مشترک بود اين انديشه که آيا مي شود بار ديگر اين تجربه تکرار شود و دوم خرداد ديگري شکل گيرد و اين آرمان مشترک تمام کساني بود که به خاطر کمبود جا ايستاده سخنان سيدمحمد خاتمي را گوش مي کردند، رئيس جمهوري که به واقع نمادي از «ايستاده ام چو شمع نترسان ز آتشم» بود. هر چند تمام مشتاقان نتوانستند به خاطر کمبود جا وارد سالن شوند و ناچار بيرون از تالار نظاره گر شکوه دوم خرداد بودند؛ شکوهي که به باور مدافعان آن قابل تکرار نيست و بسيار سال ها طول خواهد کشيد. اما خاتمي هم آمده بود تا بار ديگر با روحيه نشاط آور خود به همگان اين اطمينان را بدهد دوم خرداد و اهداف اصلاح طلبي نه تنها به محاق نرفته که هر روز درخشان تر از گذشته راه خود را مي پيمايد و بر گستره خود مي افزايد؛ گستره يي که از ديد او منتقدانش را هم در برگرفته و آنان نيز با ترجمان ديگري از دوم خرداد و برنامه هاي اصلاح طلبي سربرآورده اند و اين همان است که خاتمي دقيقاً دنبال مي کرد. کما اينکه در گردهمايي ديروز هم اين نکته هويدا بود. پسران و دختران جوان هم با نگاه هاي گرم و پرشور خود به اين نکته مهر تاييد مي زدند و خود را فرزند خرداد مي خواندند؛ فرزنداني که با چشماني پر از اميد و دل هاي پر از آرزو و لب هايي پر از خنده بانگ بر مي آوردند دوم خرداد نه مي ميرد و نه خواهد مرد. دوم خرداد در سيماي جوانان پرشور يادآور شعر معروف سعدي به آنان بود که «سعديا مرد نکونام نميرد هرگز، مرده آن است که نامش به نکويي نبرند.» خاتمي هم اما با تبسم هاي خاص خود تاييدکننده شورآفريني هاي هزاران جوان دختر و پسري بود که دائم براي او کف مي زدند و همين که کليپ هاي دوم خرداد با سيمايي بعضاً طنزگونه هم از خاتمي پخش مي شد، فرياد آنان را به دنبال داشت؛ فريادهايي که خاتمي هم با سخنان خود به آنان پاسخ داد. خاتمي ترجيح داد سخنان خود را اين گونه آغاز کند؛حوادث به هر صورت اينکه زاده تاريخ باشند يا زاييده آن، نقش مهمي در تاريخ دارند،گاه لحظات تکرارشونده دائمي تاريخ تقويمي با حوادثي همراه مي شود که آن را بسيار معنادار مي کند. وي ادامه داد؛ خرداد يکي از اين مقاطع و لحظات تکرارشونده تقويم تاريخي است و دست کم در سرنوشت و سرگذشت دوران معاصر، خرداد بستر و ظرف حوادثي بود که تاثير زيادي بر ما، منطقه و جهان داشته اند. رئيس جمهور سابق کشورمان در ادامه با نقبي به حادثه 15 خرداد و تاثيرات آن اظهار داشت؛ اين حادثه در واقع آغاز انفجار يک نهضت که دست آخر به پيروزي هم رسيد، با محوريت انساني والا و بزرگ بود. خاتمي همچنين از 14 خرداد به عنوان رويدادي بزرگ که در سومين ماه از تقويم تاريخي ايران جاي گرفته نام برد و گفت؛ 14 خرداد سالروز رحلت همان بزرگواري است که سلسله جنبان واقعه تاريخي 15 خرداد بود. وي با بيان اينکه حادثه 15 خرداد در کنار ناگوار بودن، نکته مهمي داشت که هنوز تحليلگران به صورت شايسته و بايسته به آن نپرداخته اند، به بدرقه تاريخي بنيانگذار جمهوري اسلامي از سوي مردم ايران اشاره کرد که در کنار تمام تنگناهاي بعد از انقلاب و هزينه هاي سنگيني که ملت بعد از جنگ تحميلي پرداخته بودند، باشکوه تر از مراسم استقبالشان از امام راحل برگزار شد. وي همچنين از سوم خرداد به عنوان حماسه يي بزرگ که در دل دفاع مقدس شکل گرفت، نام برد و با اشاره به آنچه ملت ايران در دوران دفاع مقدس به نمايش گذاشت، اظهار داشت؛ ملت ايران اگرچه در دوران دفاع مقدس خيلي هزينه داد، اما نه عزت خود را از دست داد و نه يک سانتيمتر مربع از خاک خود را. رئيس جمهور سابق کشورمان در ادامه به تبيين نگاه خود به واقعه دوم خرداد 76 پرداخت و گفت؛ اگر سخني از دوم خرداد مي گويم منهاي شخصي است که در دوم خرداد مطرح شد و آن فرد خود را مشمول هيچ فضيلتي نمي داند، الا خضوع در برابر انسان ها و خدمتگزاري به ملت.وي با تحليل دوم خرداد گفت؛ از دو منظر دوم خرداد را تحليل مي کنم؛ يکي اينکه در آن روز انتخابات برگزار شد؛ انتخاباتي که بارها برگزار شده و مي شود اما پيدايش پديده يي به نام انتخابات درخور توجه است. در اين امر دوم خرداد و ديگر روزهايي که در آن انتخابات برگزار شده، مشترک هستند. کشوري که در زمان طاغوت، استبدادزده بود و استخوان هايش خرد و شکسته شده بود، در اثر انقلاب تصميم گرفت سرنوشتش را خود رقم بزند و انتخابات، رمز حاکميت مردم بر سرنوشت خويش است که يک حادثه مهم در کشور ما محسوب مي شود.وي با بيان اينکه انتخابات حادثه مهمي در کشور ما در جهت خاصي است که ملت ايران حداقل در 200 سال گذشته داشته است، گفت؛ اين ملتي است که دوست دارد مردم سالاري سازگار با هويت ديني او باشد و اين يک امر بديع است و خواست مردم سالاري نيز امري بديع و گفتمان آن جهانشمول است.
رئيس جمهور سابق کشورمان اظهار داشت؛ آنچه در غرب اتفاق افتاد، تنها صورتي از صورت هاي دموکراسي است و نه هيچ کس مي تواند و نه هيچ کس مي خواهد غير از دموکراسي را انتخاب کند. ملت ايران نيز چنين هستند، با اين خصوصيت که علاقه مند هستند اين مردم سالاري با دين، تاريخ و فرهنگ آنها منطبق باشد.وي ادامه داد؛ انصاف اين است که اگر نگوييم انتخابات دوم خرداد، تنها انتخابات (البته در عرصه رياست جمهوري که مهمترين قوه را در يک نظام دموکراتيک به عهده مي گيرد) بود، مي توانيم بگوييم تقريباً تنها انتخاب رقابتي جدي بود؛ رقابتي سخت و نفس گير و آنچه حاصل شد برخلاف انتظار يا تحليلي بود که خيلي ها داشتند. در دوم خرداد اگر آرا به هم نزديک بود اين معناداري وجود نداشت يا اگر اين دو انتخابات دو مرحله يي مي شد و راي در 15 درصد مشخص مي شد، معناداري نداشت، اما ترديدي نيست که در دوم خرداد يک روش، يک بينش و يک منش انتخاب شد، اما اينکه توانسته است خواسته هاي مردم را برآورد يا نه، مساله ديگري است.
خاتمي انتخابات دوم خرداد را مظهر اتحاد ملي خواند و گفت؛ امسال نيز با هوشياري درستي، نام اتحاد ملي انتخاب شده است. جز خود انقلاب که شاهد اتحاد عجيبي در آن بوديم که جهان را شگفت زده کرد، در ساير مسائل سياسي بدون هيچ تعصبي بايد بگويم هيچ گاه مانند دوم خرداد صاحب اتحاد ملي نبوديم. همه مردم، همه طبقات و به ويژه نسل جواني که حتي انقلاب را درک نکرده بود، در اين حماسه شرکت کرد؛ اتحادي که با هر ديدي به آن نگاه کنيم، نمي توانيم آن را ناديده بگيريم. وي با بيان اينکه دوم خرداد توانست همه تهديدها را که در آن زمان فراوان بود و هنوز هم هست به فرصت تبديل کند، خاطرنشان کرد؛ من در اينجا درصدد بيان دستاوردهاي اقتصادي، امنيتي، آزادي و پيشرفت کشور و دستاوردهاي بين المللي حاصل از دوم خرداد نيستم و البته نمي خواهم بگويم اين حادثه عزت مردم ايران را در جهان بالا برد يا نه و نمي خواهم بگويم در اين جريان، ملت ايران چهره قاطع خود را نشان داد يا خير. خوش هم ندارم در اين مورد صحبت کنم، البته مقايسه دستاوردهاي دوم خرداد با قبل و بعد از آن کار سختي نيست. رئيس جمهور سابق کشورمان در عين حال به کاستي هاي دوم خرداد اشاره کرد و گفت؛ يکي از مشکلات بزرگ تاريخي ما که هنوز هم وجود دارد، تشتت فکري در عرصه جريان دوم خرداد است که هنوز هم در جامعه وجود دارد که البته به جامعه ما اختصاص ندارد. مشکل بزرگ رهايي بخشي و اصلاح خواهي مردم ايران است که در ميان دو جريان سنت پرستي و سنت ستيزي قرار دارد که اين دو جريان، نظام فکري مشخصي دارند. وي اضافه کرد؛ اصلاحات در اين ميان در ميان اين دو سنت سنت پرستي و سنت ستيزي با توجه به اينکه تازه است و از دل تاريخ برمي آيد و هنوز هم ادامه دارد، به يک تفکر مدون نياز دارد و متاسفانه برخي از تحليل ها به اين تشتت و داوري ها مي افزايد.
با برنامه ترين دولت بوده ام
خاتمي ضعفي را که به گفته وي به طور طبيعي در برنامه هاي جريان دوم خرداد وجود داشت، يکي ديگر از کاستي هاي اين جريان عنوان کرد و افزود؛ البته من ادعا مي کنم و مي توانم ثابت کنم که داراي بابرنامه ترين دولت بعد از انقلاب ûبوده ام و منسجم ترين و سنجيده ترين و کارشناسانه ترين برنامه ها در بعد از انقلاب، در دولت هاي حاصل دوم خرداد بود.رئيس موسسه بين المللي گفت وگوي فرهنگ ها و تمدن ها سومين کاستي دولت اصلاحات را در اجرا دانست و گفت؛ دست اندرکاران اجرا، انسان داراي نقص و ضعف هستند و به رغم اينکه خالصانه و مخلصانه تلاش مي شد که کارهاي بزرگي صورت گيرد اما طبيعتاً در اجرا نقص هايي داشتيم.
وي گفت؛ ملت ايران خواستار مردم سالاري سازگار با اسلام بود و انتخابات هم بستر مردم سالاري است و راز و رمز مردم سالاري نيز بسته به برگزاري انتخابات است.
هم در مورد جمهوريت و هم اسلاميت نگراني وجود دارد
رئيس جمهور سابق کشورمان در ادامه سخنانش با بيان اينکه جمهوري ما مي خواهد اسلامي باشد، گفت؛ اين مساله از يک سو به راي مردم متکي است که در انتخابات تجلي دارد و البته نظام ما اسلامي است که از اين جهت در هر دو مورد نگراني وجود دارد.وي با تاکيد بر اينکه اگر در يک جامعه، انتخابات امر تشريفاتي شد اما ملت حقيقتاً خواستار مردم سالاري بود، بايد نگران بود، افزود؛ از ديگر ويژگي هاي حاصل انتخاب مردم ايران در دوم خرداد که يک حادثه شگفت انگيز و بي سابقه يا کم سابقه در جهان بود اين است که در اين کشور، دولت (قوه اجرايي) مدافع و طرفدار آزادي بود و در همه صحنه ها براي حفاظت از راي مردم و جلوگيري از شيوه هاي ديکتاتورمنشانه در صحنه بود و نظارت داشت. خاتمي با بيان اينکه نظارت يعني براي فراهم آوردن فضاي آزادي براي انتخاب مردم و جلوگيري از اينکه اعمال قدرت عليه راي مردم نشود و از خودکامگي و رفتار دلبخواهي آن که قدرت را در دست دارد جلوگيري شود، تلاش شود، افزود؛ آيا شگفت نيست که در ايران دولت مدافع تشکل ها و آزادي راي مردم باشد؟ و احياناً آنها که بايد مدافع حق مردم باشند با اعمال روش هاي قيم مآبانه نظارت کنند. اين يک مشکل است که بايد به آن دقت شود. وي با تاکيد بر اينکه اگر خواستار دموکراسي و مردم سالاري هستيم، بايد متوجه باشيم که زمينه اعمال حق و آزادي مردم که در راي دادن آشکار مي شود فراهم شود، افزود؛ از اينکه انتخابات به يک امر تشريفاتي مبدل شود بايد نگران شويم. رئيس جمهور سابق کشورمان با اشاره به اسلامي بودن نظام جمهوري اسلامي افزود؛ اسلام و دين، بزرگترين هديه به انسان است و هيچ چيز بدتر از آن نيست که دين به ظاهرپرستي و ظاهرگرايي مبتلا شود؛ البته در دين، مناسک و ظواهر داريم که اگر مناسک را از دين جدا کنيم، دين ناقص مي شود و ظواهر و مناسک نشانه راهي است به سوي يک واقع و باطن. خاتمي گفت؛ اگر آن باطن فراموش شد و مورد توجه قرار نگرفت و ظاهر اصل شد و اگر در ظاهر هم بر عادت ها پافشاري شد، حتي ممکن است همان ظواهر هم به جاي اينکه راه باشد، راهزن شود. رئيس جمهور سابق کشورمان افزود؛ در جوامع ديني بايد نگران ظاهرپرستي و قرباني شدن روح دين باشيم.
وي با بيان اينکه از جمله سازوکارهاي جهان براي اين کار که تجربه هم شده، پيوند گسست ناپذير تحزب با مردم سالاري است، گفت؛ اگر حزب در کشور نباشد نمي شود يک برنامه سنجيده عقلاني را به مردم رساند و البته اگر برنامه باشد و زمينه انتقال آن فراهم نباشد، مشکل پيش مي آيد. رئيس جمهور سابق کشورمان با بيان اينکه تحزب به دو دليل در جامعه ما با مشکل روبه رو شده است، در عين حال از تازه کار بودن در تحزب در کشور به عنوان يکي از دو دليل ياد شده ياد کرد و گفت؛ از ما که تازه کاريم نمي شود انتظار داشت در اين مدت کوتاه صاحب احزاب مستحکم و سنجيده باشيم. در کشور ما هم فرهنگ دموکراسي جا نيفتاده که قدر حزب دانسته شود و هم خود احزاب راهکارهاي ايجاد پيوند با ملت و عدم تحميل خواسته هايي را که به نام خواست ملت وجود دارد، به خوبي نمي دانند. خاتمي با تاکيد بر اينکه احزاب مستقل و تشکل هاي مدني حتماً براي پا گرفتن بايد از سوي حاکميت حمايت مادي و معنوي شوند، افزود؛ در کشور ما به خاطر نبود اين امر، بعضاً احزاب، مزاحم تلقي مي شوند.
وي با بيان اينکه بايد ياد بگيريم که اگر واقعاً مردم سالاري توام با دينداري مي خواهيم، لوازمش را فراهم کنيم، تاکيد کرد؛ نمي خواهم بگويم دشمنان توطئه نمي کنند و نمي خواهند از همه چيز اعم از حقوق بشر و القاي بعضي شعارها عليه ايران سوءاستفاده نکنند. وي با تاکيد بر اينکه ممکن است دشمنان سوءاستفاده کنند، اضافه کرد؛ شما نيز براي طي اين مسير بايد هزينه بپردازيد. رئيس جمهور سابق کشورمان اظهار داشت؛ مردم توقعات، خواست ها و ايده آل هايي دارند و فکر مي کنند شعارها مي تواند اين خواست ها را محقق کند اما بعد از محقق نشدن دلسرد مي شوند. خاتمي دموکراسي را کم هزينه ترين و پرفايده ترين راه براي اداره جامعه برشمرد و تحقق خواست هاي مردم را در کنار تمام نقدهاي مطرح و وارد بر آن ارزيابي کرد.
وي اضافه کرد؛ به همين دليل ما در ميان شيوه هاي اداره حکومت، جمهوري اسلامي را انتخاب کرديم اما اگر ما اين مساله را بپذيريم بايد به لوازم آن هم تن در دهيم. وي در عين حال خاطرنشان کرد؛ در کشورهايي که تازه مردم سالاري را آغاز کرده اند، اولاً در تدوين برنامه ها مشکلاتي وجود دارد و ثانياً همان چيزي که به وجود مي آيد، ضمانت اجرايي ندارد و ممکن است موانعي بر سر راه ايجاد شود.