گروه سياسي ،زهره آقاياني؛ محمدعلي حسيني که حدود يک سال پيش جانشين حميدرضا آصفي سخنگوي قبلي وزارت خارجه شد از جمله شخصيت هاي سياسي دولت محمود احمدي نژاد به شمار مي آيد که در سخن گفتن جانب احتياط بيشتري به خرج مي دهد و با زبان ديپلماتيک تري سخن مي گويد، شايد اين هم به واسطه حساسيت شغلش باشد اما به هر حال زباني ديپلماتيک دارد که امکان شنيدن مواضع صريح و شفاف در مورد مسائلي حساس مانند گفت وگوي ايران و امريکا و اينکه آيا در آينده امکان مذاکره تهران و واشنگتن بر سر مسائل دو جانبه وجود خواهد داشت يا خير، ممکن نبود مگر به همان زبان ديپلماتيک. هر چند در همين گفت وگوي 50 دقيقه يي حسيني صراحتاً تاکيد داشت هيچ راهي براي تعليق غني سازي اورانيوم در ايران وجود ندارد. مشروح گفت وگوي «اعتماد» با سخنگوي وزارت خارجه را مي خوانيد؛
آقاي حسيني به عنوان اولين سوال بفرماييد که پرونده هسته يي ايران در چه وضعي قرار دارد؟
موضوع هسته يي بيشتر برمي گردد به فعاليت هاي صلح آميز هسته يي جمهوري اسلامي. از ابتدا که اعلام شد و بحث ها و گفت وگوهايي هم در اين رابطه که با نمايندگان کشورهاي اروپايي داشتيم، ما تاکيدمان بر ماهيت حقوقي و قانوني اين فعاليت ها بوده. بعدها هم به همين شکل ادامه داشت و از نکته يي که دائماً طرف مقابل را پرهيز مي داريم بررسي اين موضوع از ديدگاه سياسي بود. يعني تاکيد ما بر اين بود که ايران براساس مباني حقوقي و قانوني و همچنين معاهده NPT و مقررات آژانس حق برخورداري از انرژي هسته يي را از نوع مسالمت آميزش دارد و اين يک چيز قطعي و قانوني است و اين حق هم از اجازه يک کشور و دو سه کشور برنخاسته بلکه برخاسته از معاهده NPT مي باشد که يک معاهده بين المللي است و مورد تاييد جامعه بين الملل و جامعه جهاني هم هست و آن ضرورتي هم که هر کشوري احساس مي کند که بتواند از اين انرژي پاک و ارزان که در عرصه هاي مختلف هم مي تواند مورد استفاده قرار دهد بهره ببرد و جمهوري اسلامي ايران هم يکي از آن کشورها است که با اتکا به دانش بومي خود و با اتکا به انديشمندان خودش اين فعاليت ها را آغاز کرده و الان هم تاکيد دارد که در همان چارچوبي که معاهده NPT بر آن تاکيد دارد اين روند را ادامه مي دهد.
مواضع ايران در پرونده هسته يي داراي
فراز و نشيب هايي بوده، در مورد چرايي آن توضيح دهيد؟
اينکه برخي مواقع مواضع ما نرم تر شده درست است يعني آن زماني که لازم بود ما انعطاف هاي زيادي را نشان داديم، قدم هاي اعتمادسازي را برداشتيم و اينها حکايت از حسن نيت جمهوري اسلامي داشت. اجراي داوطلبانه پروتکل الحاقي را به عنوان گام اعتمادساز برداشتيم و عمل کرديم. تعليق دو سال و نيم داوطلبانه غني سازي باز به عنوان گام هاي اعتمادساز بوده به خاطر اينکه شما در معاهده NPT هيچ اشاره يي به تعليق نمي بينيد يعني تعليقي که ما الان مطرح مي کنيم هيچ مبناي قانوني و منطقي ندارد به خاطر اينکه در معاهده NPT هم به آن هيچ اشاره يي نشده است. لذا آنچه در گذشته اتفاق افتاد يک اقدام داوطلبانه و اعتمادساز بود و لذا آنچه مربوط به انعطاف ها و نرمش هايي است که در گذشته ضرورت داشته، توسط جمهوري اسلامي نشان داده شده است. انعطاف ديگر اين بود که شفافيت ما را به همه کشورهاي جهان نشان مي داد.از اين رو عالي ترين مقام اجرايي کشور ما آقاي رئيس جمهور در مجمع عمومي سازمان ملل متحد اعلام کردند «ما آمادگي داريم همکاري ها و مشارکت کشورهاي مختلف جهان را چه بخش دولتي و چه بخش خصوصي آنها بپذيريم.»
اين يک اقدام در نوع خودش بي نظير است و صحبت ها و مذاکراتي که هم با آژانس و هم با نمايندگان کشورهاي 1«5 داشتيم تاکيدي بر همين نرمش ها و انعطاف ها در گذشته بوده است. در يک مرحله يي ما مواجه شديم با اعلام موضع صريح برخي از کشورهاي اروپايي که توقع شان اين بود که ما کليه فعاليت هاي هسته يي را تعطيل کنيم. اين يک خواسته کاملاً غيرمنطقي است و هيچ مبناي قانوني ندارد و لذا در آنجا تاکيد کرديم که ما هيچ مبنايي بر اين درخواست شما نمي بينيم. فعاليت هاي ما مباني اش مشخص است و لذا ادامه داديم که از آنجا به بعد تاکيد ما بر احيا و تقويت روند همان مذاکرات بود آنچه که مربوط به گذشته است حاضريم در مورد آن صحبت و مذاکره کنيم. در زمان حال هم که ناظران آژانس در حال بازرسي هستند و عدم انحراف را تاييد کرده اند و آنچه که مربوط به آينده هم است مي توانيم در مورد آن گفت وگو کنيم و آن راه هايي که مي تواند اعتمادساز براي طرف مقابل باشد مورد بحث و بررسي هم قرار دهيم.
آيا امکان دارد ايران و امريکا بر سر پرونده هسته يي وارد گفت وگوي مستقيم شوند؟
ما قبلاً اعلام کرديم که با همه کشورهاي 1«5 بدون پيش شرط در موضوع هسته يي آمادگي مذاکره داريم. اين موضع صريح و شفاف ما بود و الان هم در مذاکراتي که قرار است امروز آقاي دکتر لاريجاني با آقاي سولانا داشته باشند. (آقاي سولانا نمايندگي کشورهاي 1«5 را دارند) به نظر مي رسد در اين دور با اختيارات بيشتري مذاکرات صورت بگيرد.
آيا مذاکره اخير ايران و امريکا مي تواند در مذاکرات لاريجاني و سولانا تاثير داشته باشد؟
بحث مذاکرات آقاي لاريجاني و آقاي سولانا کاملاً جداگانه است يعني يک بحث فني و حقوقي دارد و مربوط به فعاليت هاي هسته يي کشورمان است و همچنين مسبوق به سابقه هم هست. مذاکراتي بين آقاي لاريجاني و آقاي سولانا بوده و بايد در انتظار باشيم و ببينيم که واقعاً گفت وگوها در چه شرايطي پيش مي رود.
مذاکراتي که اخيراً انجام شد آيا در آينده مي تواند از لحاظ محورهاي گفت وگو و نيز سطح مقامات گفت وگوکننده ارتقا و گسترش يابد؟ بحث هسته يي بيشتر مدنظر است؟
ما تاکيدمان بر اين بود که گفت وگوها صرفاً در حيطه مسائل امنيتي عراق باشد با همان ويژگي هايي که پيرامونش صحبت کرديم و مباحث هسته يي هم روند قانوني خودش را طي کند.
آينده روابط ايران با جامعه بين الملل را چگونه ارزيابي مي کنيد؟
ما آينده روشني را مي بينيم و روابطي که تاکنون با کشورهاي مختلف دنيا و در مناطق مختلف هم داشته ايم همين را حکايت مي کند و اساساً سياست جمهوري اسلامي ايران بر اين است که با تمامي کشورهاي دنيا روابط برابر، متوازن و متعادلي مبتني بر منافع مشترک و احترام متقابل داشته باشد. ما غير از رژيم صهيونيستي که آن را نامشروع مي دانيم و به رسميت نمي شناسيم براي ارتباط با بقيه کشورها آمادگي داريم که در يک شرايط برابر قدم برداريم. نکته يي که مهم و مورد توجه است اين است که ما هيچ يک از مناطق مختلف دنيا را از ايجاد روابط، توسعه و تقويت روابط مان با آنها استثنا نمي کنيم. در حال حاضر هم ظرفيت هاي خيلي مناسبي را در مناطق مختلف مشاهده مي کنيم. در کشورهاي مختلف ما اين ظرفيت ها، توانمندي ها و پتانسيل ها را مشاهده مي کنيم و براي ارتقاي روابط مانع جدي يي نمي بينيم.
اين شامل امريکا هم مي شود؟
البته امريکا را هم بايد جدا کرد يعني در وضعيت روابط ما با امريکا يک حالت استثنايي وجود دارد. با رژيم صهيونيستي هم که مواضع مان مشخص است، بقيه کشورها شامل مواردي که گفتم مي شوند. البته در زمينه تقويت روابط و مناسبات، ما اولويت هايي را داريم از جمله اين اولويت ها ارتقاي روابط مان با کشورهاي اسلامي و همسايه است که اين را هم ما لحاظ مي کنيم.
ملاک اصلي مواضع ايران ايجاد آرامش در روابط است يا نمايش اقتدار جمهوري اسلامي؟
اساساً سياست تنش زدايي و سياست توسعه و ارتقاي روابط و مناسبات در همه عرصه ها جزء سياست هاي اصولي جمهوري اسلامي است و همواره در همين راستا هم تلاش شده است. از اقدامات مهم، اقدامات اعتمادسازي است که مي تواند بين کشورها صورت بگيرد. طبيعي است که در فضاي آرام، اطمينان بخش و اعتمادساز روابط کشورها با يکديگر به نحو بهتر و مناسب تري بتواند شکل بگيرد و تقويت شود. اما در عين حال کشور ايران و نظام جمهوري اسلامي ايران به خاطر ويژگي هايي که دارد به عنوان يک کشور مقتدر شناخته شده در منطقه و جهان است يعني آنچه که عمل مي شود حتماً از موضع عزت و موضع حکمت و با تدبير و هدفمندي صورت مي گيرد اما به هر حال ايران کشوري است که به لحاظ وسعت، جمعيت، ثروت و به لحاظ منابع طبيعي، معادن زيرزميني، توانمندي هاي زيادي در عرصه هاي مختلف دارد و همچنين در توليد علم و دانش و فناوري. اينها نشانه هاي اقتدار يک کشور و ملت است که از همه آنها برخوردار هستيم اما با همين موضع اقتدار وقتي مي خواهيم روابط مان را با ساير کشورها تنظيم کنيم تلاش مي کنيم که روابط مبتني بر عدالت (يعني عدالت محوري که مورد تاکيد دولت نهم در عرصه سياست خارجي قرار گرفته) را ملاک و ميزان قرار بدهيم.
فکر مي کنيد با تداوم فعاليت هاي هسته يي، ايران چه جايگاهي در آينده روابط بين المللي خواهد داشت، آيا روابط به سمت آرامش يا برعکس تقابل پيش خواهد رفت؟
اين بستگي به کشورهاي ديگر دارد. ما سياست مان را براساس تفاهم تنظيم کرده ايم و مي کنيم و فعاليت هاي هسته يي ما کاملاً حقوقي است و آن پيچيدگي که ديگران مطرح مي کنند ندارد، بسيار شفاف و روشن و منطبق با موازين بين المللي هست و راهي را که ما برگزيديم روند مذاکره و مفاهمه است.
آيا هيچ راهي وجود ندارد که ايران غني سازي را متوقف کند؟
هيچ راهي براي توقف غني سازي وجود ندارد.
در بحث فعاليت هسته يي مرز ايستادگي ايران تا کجاست؟
ايران براي دستيابي به حقوق قطعي خودش از تمامي امکانات و راه هاي مشروع و حقوقي استفاده خواهد کرد و فعاليت هاي خودش را متوقف نخواهد کرد.
درخصوص چرايي تکيه بر کشور روسيه با وجود خيانت هاي تاريخي او توضيح دهيد.
ما در تنظيم سياست خارجي به هيچ کشوري تکيه نمي کنيم. ما يک کشور کاملاً مستقل هستيم و اتکاي ما به تمامي توانمندي هاي خودمان در کشور است. ما هرگز در اين مسير به هيچ يک از کشورها و قدرت ها اتکاي نکرده ايم. در زمينه رابطه با روسيه بايد گفت که ايران و روسيه دو کشور عمده و مهم در اين منطقه هستند و فرصت هاي زيادي را هم از گذشته تاکنون و هم براي آينده براي افزايش همکاري هاي شان دارند و الان هم همکاري هاي مشترکي را در زمينه هاي مختلف، دو کشور به پيش مي برند. در مورد مساله نيروگاه بوشهر هم ما حدود 93 درصد از کارمان رو به اتمام است براي باقي مانده کار به دوستان روسي مرتب اين نکته را متذکر شده ايم. به هر حال تفکري در ميان ملت ما و افکار عمومي ما وجود دارد که معطوف به سوابق تاريخي است، نوع تعاملي که الان ملت ما مشاهده مي کند در پاک کردن آن سوابق تاريخي اثرگذار است، البته دولت روسيه هم تاکيدش بر اين است که اين همکاري ها ادامه پيدا کند، اگر چنانچه مشکلات فني بر سر راه است با مذاکرات و استمرار رايزني ها اين موانع هم برداشته شود تا پروژه نيروگاه بوشهر تکميل شود. ما به طرف روسي اعلام کرده ايم که فرصت هاي جديد همکاري وجود دارد که البته اين فرصت ها متاثر از اين همکاري هايي که ما در حال حاضر با يکديگر داريم، است.
ارزيابي شما از رابطه ايران با کشورهاي جهان و دسته بندي آن چيست؟
ما هيچ منطقه يي را در سياست خارجي جدا نمي کنيم همان طور که گفتم ما با همه کشورها خواهان ارتباط مناسب و خواهان تعامل مناسب هستيم و اساساً نقش دستگاه سياست خارجي و ديپلماسي کشور اين است که در نگاهي که به روابط با ساير کشورها دارد از تمامي ظرفيت ها براي توسعه و گسترش آن بهره ببرد. ما در دولت نهم نه تنها هيچ يک از مناطق را استثنا نکرديم بلکه به مناطقي که در گذشته به هر دليلي تا حدي مورد غفلت واقع شده اند هم پرداختيم؛ مناطقي نظير امريکاي لاتين يا برخي از کشورهاي آسيايي، آفريقايي و اروپاي شمالي از مناطقي هستند که بيش از گذشته مورد توجه قرار گرفته. البته آنچه که ما نسبت به برخي از کشورهاي غربي مطرح مي کنيم اين است که ما خواهان روابطي متوازن و متعادل و از موضع برابر هستيم. اساس سياست خارجي ما بر عدم سلطه است، نه سلطه مي پذيريم و نه دنبال سلطه جويي هستيم و در اين ميان عدالت محوري يک نقش عمده پيدا مي کند.
بهترين دوست خارجي ايران چه کشوري است؟
ما معيار داريم. طبيعي است که در عرصه سياست خارجي کشورهايي که داراي منافع مشترکي هستند و مواضع سياسي نزديک به هم در قبال مسائل مختلف منطقه يي و بين المللي دارند و اصول حاکم بر روابط ديپلماتيک بين کشورها را محترم مي شمارند و در امور داخلي همديگر دخالت ندارند، مي توانند روابط بسيار دوستانه يي را ايجاد و توسعه دهند. البته کشورهايي هستند که با جمهوري اسلامي ايران داراي روابط نزديکتر و مواضع نزديکتري در قبال مسائل مختلف دارند.
مي توانيد اين کشورها را نام ببريد؟
اگر بخواهيم نام ببريم زياد مي شود و ممکن است بعضي از اين کشورها حذف شود و دچار مشکل شويم. اما معياري وجود دارد که براساس اين معيار هم دوستانمان را انتخاب مي کنيم و معتقديم توسعه روابط هم در همه عرصه ها مثلاً در زمينه اقتصادي با کشوري روابط خوب داريم توقع طبيعي ما اين است که در زمينه هاي سياسي و بين المللي هم اين روابط خوب متاثر اين روابط حسنه اقتصادي باشد. لذا همه عرصه ها را در تنظيم روابط مان با کشورها در نظر داريم ضمن اينکه ارتباطات مردمي و تبادل هيات ها در زمينه هاي مختلف مي تواند کمک کننده باشد.
امکان درگيري ميان ايران و امريکا وجود دارد؟
نه ما هيچ زمينه و منطقي را براي درگيري ميان ايران و امريکا نمي بينيم. امريکايي ها در شرايطي نيستند که بحران جديد را براي خود و ملت خود ايجاد کنند.
مواضع احزاب و دانشمندان و نهادهاي مدني امريکا در مورد درگيري احتمالي با ايران چيست؟
اگر اظهار نظر انديشمندان و تحليلگران امريکا را دنبال کنيم مي بينيم که همه با سياست ها و رويکردهاي دولت امريکا مخالف هستند به خاطر اينکه بحران هاي متعددي را اين سياست ها ايجاد کرده و لذا بسياري از تحليلگران و انديشمندان و صاحبنظران در داخل امريکا هستند که با اين رويکردها مخالفند و مخالفت خود را علناً اظهار مي کنند. البته يک اقليت تندرو و افراطي هستند که از عملکرد امريکا حمايت مي کنند.
در مورد وضعيت سرمايه گذاري خارجي و روابط اقتصادي با کشورهاي جهان و آينده آن توضيح دهيد؟
خيلي خوب است. الان به رغم برخي تبليغاتي که رسانه هاي غربي و برخي صحبت ها و مواضع سياسي نسنجيده يي که کشورهاي قدرتمند غربي مطرح مي کنند باز مي بينيد که فرصت هاي سرمايه گذاري در ايران فرصت هاي مناسبي است. شخصيت هاي اقتصادي و صاحبنظران در عرصه صنعت و بازرگاني اظهاراتي را که مطرح مي کنند همه حکايت از اين دارد که بازار ايران به لحاظ امنيتي که در کشور ما وجود دارد و به لحاظ اهميت سوق الجيشي و استراتژيکي که در منطقه دارد و به خاطر اهميتي که راه هاي مواصلاتي در ايران با کشورهاي همسايه و منطقه وجود دارد و بازار
پر جمعيتي است از بهترين مناطق است.
روند تصميم گيري در نهاد سخنگويي وزارت خارجه چگونه است؟
ما سعي مي کنيم اين تصميم گيري ها تخصصي باشد يعني زماني که يک موضوع سياسي يا اتفاق سياسي پيش مي آيد ما از متخصصان سياسي مربوطه نظرخواهي مي کنيم. در حوزه گفت وگويي خودمان کارشناساني را داريم که در حوزه هاي مختلف صاحبنظرند و نظرات آنها را مي خواهيم. اگر نياز باشد با مسوولان در خارج وزارتخانه هماهنگي و رايزني مي کنيم و جمع بندي آن را به عنوان يک موضع يعني موضع سخنگويي مطرح مي کنيم.
شخصاً چه آرزويي براي کشور در روابط بين المللي اش داريد؟
شايد آرزويي که ما داريم آرزوي همه ايرانيان باشد، آن آرزو اين است که آن جايگاهي که در شأن ملت ايران است در عرصه بين المللي به دست آوريم و البته اين ميسر نمي شود الا با وحدت ملي، عزم جدي ملي، هماهنگي، همبستگي و همکاري که در ارکان نظام و اقشار مردم وجود دارد و مي تواند کمک کند به جايگاهي که در شأن ملت ايران است.
شما به عنوان سخنگوي وزارتخانه چه احساسي از اينکه تابوي مذاکره با امريکا که توسط اصولگرايان شکسته شد داريد؟
بگذاريد بعد در مورد آن صحبت کنيم البته من اعتقاد به اين ندارم. ما بارها تاکيد کرده ايم که نيازي به مذاکره با امريکايي ها نداريم و تا زماني که آنها سياست ها و رويکردهاي خود را اصلاح نکنند در عمل ما با آنها مذاکره نخواهيم داشت. آنچه در مورد عراق اتفاق افتاده يک گفت وگوي بسيار محدودي است و فرصتي را ايجاد کرده تا از آن استفاده کنيم و رويکردهاي نادرستي که امريکايي ها در منطقه و به ويژه در عراق داشتند را به آنها متذکر شويم و ضرورت اصلاح اين رويکردها را به آنها يادآوري کنيم. ضرورت تقويت و حمايت از دولت قانوني و برخاسته از قانون اساسي عراق را به آنها گوشزد کنيم و در صورتي که امريکا عزم جدي براي اصلاح رويکردهايش داشته باشد جمهوري اسلامي مي تواند به آنها کمک کند و براي خروج از کشور عراق و واگذاري اختيارات و مسووليت ها به شکل تمام و کمال به دولت قانوني و مردم عراق به امريکا کمک کند. ما در همين چارچوب محدود اين گفت وگوها را پذيرفته ايم آن هم با درخواست و اصرار دولتمردان عراقي و به خاطر ملت عراق و همچنين درخواستي که خود امريکايي ها مطرح کردند به صورت رسمي. ما در اين چارچوب تصميم گرفتيم که مذاکرات داشته باشيم. حضور ما در اين مذاکرات عملاً ثابت کرد که هم نقش سازنده داريم و هم حسن نيت داريم.
ممکن است سطح و محور گفت وگوها ارتقا يابد؟
اصلاً اين در دستور کار ما نيست.
