نادر مازوجي

گروه بين الملل؛ «لازم است امريکا در سياست هاي خود تجديد نظر کند و راه تعامل و گفت و گو به جاي توسل به زور را در قبال کشورها پيش گيرد». اين جمله اظهارنظر مشترک سه تن از چهره هاي برجسته پيشين سياست خارجي امريکا است که خطاب به رئيس جمهوري آتي امريکا پس از جرج بوش پسر ايراد کرده اند. «هنري کيسينجر» وزير خارجه امريکا در دوران رياست جمهوري ريچارد نيکسون و جرالد فورد، «زبيگنيو برژينسکي» مشاور امنيت ملي امريکا در دوران رياست جمهوري جيمي کارتر و «برند اسکوکرافت» مشاور امنيت ملي امريکا در دوران رياست جمهوري جرالد فورد و جرج بوش پدر در پيام مشترکي به رئيس جمهوري آينده امريکا از هر يک از دو حزب دموکرات يا جمهوريخواه که باشد تاکيد کرده اند؛ درجهاني که اساساً در حال دگرگوني است، امريکا نيازمند انعطاف پذيري بيشتر و استفاده کمتر از زور و همچنين آمادگي بيشتر براي گفت و گو و تعامل با کشورهاي ديگر است.

عدم استفاده از زور و گرايش به سمت گفت و گو يک اصل اجتناب ناپذير در عصر کنوني است اما آنچه امريکا طي 6 سال گذشته انجام داده، عکس اين قضيه بوده است. اين سه مقام برجسته پيشين امريکا که در عرصه بين الملل از صاحبنظران مشهور هستند معتقدند رويکرد به سمت گفت و گو تنها براي بهبود چهره امريکا نيست بلکه از اين طريق است که مي توان قواعد و فرصت هاي جديد در بازي بين المللي را بهتر درک کرد. کيسينجر مي گويد؛ نظام موجود بين الملل به دليل قدرت رو به رشد نظام هاي ملي گرا، چنان در حال تغيير و تحول است که طي صدها سال گذشته تصور چنين تحولاتي هم به ذهن خطور نمي کرد.

امريکايي ها بايد درک کنند که ما در آغاز راهي طولاني براي سازگاري و تعامل با جامعه بين الملل هستيم. برژينسکي هم تغيير و تحولات سريع درعرصه بين المللي را بيداري سياسي جهاني توصيف مي کند و مي گويد؛ جهان بيش از پيش در اضطراب و نگراني به سر مي برد. جهان آرمان هايي دارد که تحقق آن به سهولت امکان پذير نيست و اگر امريکا مي خواهد همچنان قدرت برتر جهان باقي بماند بايد خود را با اين آرمان هاي سياسي زنده و جديد سازگار کند زيرا آرمان هاي جديد جهاني کاملاً با آنچه در گذشته يي نه چندان دور وجود داشت متفاوت است. اسکوکرافت نيز مي گويد؛ در اين جهان جديد که کاملاً با گذشته متفاوت است، معيارهاي سنتي استفاده از زور ديگر کاربرد ندارد. در عصر کنوني، مشکلات کشورها از مرزهاي ملي آنها فراتر رفته و بازيگران جديدي با افکار و روش هاي جديد ظهور کرده اند که ضرورت چگونگي تعامل با آنها احساس مي شود.

کيسينجر، برژينسکي و اسکوکرافت که هر سه از تحليلگران برجسته مرکز مطالعات استراتژيک بين المللي در واشنگتن هستند درباره عراق پيش از حمله امريکا در سال 2003 ديدگاه هاي متفاوتي داشتند اما اکنون هر سه آنها در اين خصوص نيز متفق القولند.

برژينسکي در ميان مسوولان پيشين امريکا از منتقدان و مخالفان شديد جنگ محسوب مي شد. اسکوکرافت اما اگرچه از مخالفان جنگ عراق بود و نومحافظه کاران را به شدت مورد انتقاد قرار مي داد همچنان در زمره افراد مورد اعتماد خانواده بوش باقي ماند.

کيسينجر نيز از حاميان جنگ عراق بود و به بوش و کاندوليزا رايس که قبل از جنگ عراق مشاور امنيت ملي دولت امريکا بود مشورت مي داد. اين مواضع سه سياستمدار و ديپلمات کهنه کار امريکايي قبل از جنگ عراق بود، اما اکنون و پس از گذشت چهار سال از جنگ عراق و باتلاقي که براي امريکا در آن سرزمين شکل گرفته است هر سه آنها همان سياست هايي را به رئيس جمهوري آينده امريکا در مساله عراق پيشنهاد مي کنند که در سطور قبلي در خصوص مسائل جهاني پيشنهاد کردند.

اين سه تحليلگر البته با اندکي ژرف نگري، آنچه را که در مساله عراق به رئيس جمهور آينده پيشنهاد مي کنند، امريکاي پس از خروج از عراق است. آنها يکصدا تاکيد مي کنند که زمان آن فرا رسيده که امريکا براي خروج راحت از عراق و دوره پس از آن که احتمال مي رود بسيار دشوارتر از دوره حضور امريکا در عراق براي واشنگتن باشد، به گفت وگو با بسياري کشورهاي جهان که مي توانند در اين چارچوب مثبت واقع شوند روي آورد. آنها به رئيس جمهوري آينده تاکيد مي کنند که چنين گفت وگويي به صورت گسترده، منظم و بر اساس برنامه در دستور کار دولت آتي امريکا قرار گيرد.

اسکوکرافت از رئيس جمهوري آينده مي خواهد پس از انتخاب به اين منصب در پشت تريبون عمومي قرار گيرد و خطاب به جهانيان اعلام کند که «ما نيز جزيي از جهان هستيم و خواهان همکاري با جهان مي باشيم. ما قدرت سلطه گري در جهان نيستيم و نمي خواهيم ديگران پشت سر ما قرار گيرند.» برژينسکي هم اظهارنظري مشابه مي کند و مي گويد؛ رئيس جمهوري آينده امريکا بايد به جامعه بين الملل بگويد که امريکا مي خواهد بخشي از حل و فصل جهاني باشد نه بخشي از مشکلات آن. رئيس جمهوري آينده بايد اعلام کند که امريکا در بحث مربوط به راه هاي تحقق کرامتي که انسان در جهان امروز در تلاش براي به دست آوردن آن است، مشارکت خواهد کرد.

کيسينجر نيز همان مواضع دو شخصيت ديگر را بازگو مي کند و مي گويد؛ رئيس جمهوري آينده امريکا بايد اعلام کند که با کشورهاي ديگر در هر کاري که مي خواهد انجام دهد رايزني مي کند و نبايد تظاهر کند که به همه آنچه مي خواسته رسيده است و بر همين منوال اين حق را به خود بدهد که به تنهايي و بدون مشورت با ديگران هر آنچه دلش مي خواهد انجام دهد.

اين سه تحليلگر برجسته همچنين معتقدند که امريکا نبايد تنها با دوستان و هم پيمانان خود وارد گفت وگو شود بلکه با دشمنان احتمالي همچون ايران نيز گفت وگو کند. کيسينجر مي گويد؛ ما بايد دست کم تلاش کنيم مذاکراتي آرام و بدون حاشيه با يکي از مسوولان بلندپايه ايران به عمل آوريم تا بتوانيم ديدگاه خودمان را براي آنها مشخص کنيم.

برژينسکي نيز مي گويد؛ با روسيه نيز بايد گفت وگوي سازنده را به جاي تبليغات سوء مدنظر قرار دهيم و در اختلافات موجود با اين کشور مبالغه نکنيم. اسکوکرافت هم معتقد است با چيني ها هم بايد به طور سازنده تعامل کرد تا شاهد جهاني با ثبات باشيم. لازم به ذکر است اين سه سياستمدار برجسته و کهنه کار امريکا در تدوين سياست خارجي اين کشور طي پنج سال گذشته به ميزان زيادي تاثيرگذار بوده اند، اگرچه برخلاف دولت بوش که همواره نخستين گزينه را در عرصه بين الملل به استفاده از زور اختصاص داده است، استفاده از زور را به عنوان آخرين گزينه پيشنهاد مي کنند و همچنان بر راه تعامل و گفت وگو تاکيد مي ورزند.

گروه بين الملل؛ مان موهان سينگ، نخست وزير هند اعلام کرد ايالت کشمير که مورد مناقشه هند و پاکستان است مي تواند به نمادي از همکاري و برقراري صلح تبديل شود. سينگ که طي ديداري يک روزه از ايالت جامو و کشمير ديدن مي کرد بار ديگر اظهارات سال 2005 خود را تکرار کرده و گفت؛ «مرزهاي ميان هند و پاکستان در ايالت جامو و کشمير قابل تغيير نيستند».

هند و پاکستان از سال 1947 تاکنون سه بار با هم جنگيده اند که دو بار آن بر سر کشمير بوده است. هند و پاکستان، هر دو، ادعاي مالکيت کشمير را دارند اما هر کدام تنها بر بخشي از آن مالکيت دارند. مان موهان سينگ در سفر خود به اين ايالت گفت؛ اميدوارم روزي برسد که ايالت کشمير باعث درگيري و کشمکش ميان دو کشور نباشد.

او با اشاره به مرزهايي که کشمير را ميان پاکستان و هند تقسيم کرده است، گفت؛ «مي توان به جايي رسيد که صحبت ها در خصوص تقسيم شدن کشمير به دو بخش از ميان برود و به جاي آن کشمير با نيروي صلح اداره شود».

سينگ همچنين از مبارزه سرسختانه دهلي نو با شورشيان اسلامگراي کشميري که از سال 1989 تاکنون موجب مرگ 42 هزار نفر شده اند خبر داد. وي گفت؛ «ما در تصميم خود براي مبارزه با تروريسم و پايان دادن به باج خواهي تروريست در اين منطقه مصمم هستيم».

گروه بين الملل؛ در پي اعلان شوراي قبايلي منطقه وزيرستان پاکستان مبني بر پايان توافق صلح با دولت اين کشور، هزاران تن از مردم ميرانشاه، بزرگ ترين شهر ايالت وزيرستان، از اين منطقه فرار کردند.

مجلس شوراي قبايلي ايالت وزيرستان، توافقنامه صلحي با دولت پرويز مشرف در سپتامبر سال گذشته امضا کرد که به موجب آن پناه دادن به اعضاي القاعده و طالبان در مناطق مرزي افغانستان ممنوع اعلام شده بود. همچنين طبق اين توافق، دولت پاکستان موافقت کرد به عمليات نظامي در مناطق قبايلي پايان دهد و در مقابل، قبايل نيز متعهد شوند که نيرو به افغانستان اعزام نکنند و دست به حمله عليه نيروهاي امنيتي نزنند. در پي اين توافق، حملات قبايلي پاکستان عليه ارتش اين کشور متوقف شد، اما حملات پراکنده آنها به برخي مناطق افغانستان در حمايت از طالبان همچنان ادامه دارد که اين مساله موجب واکنش هاي امريکا و افغانستان شده است.

در همين چارچوب، يک هيات دولتي روز گذشته در شهر ميرانشاه با سران قبايل ديدار کرد تا مانع از پايان توافقنامه صلح سپتامبر گذشته شود.

علي محمدخان حاکم منطقه مذکور گفت دولت تلاش مي کند سران قبايل را قانع کند که به اين توافقنامه پايبند باشند. قبايل پاکستاني در مناطق شمال غربي اين کشور ادعا مي کنند که دولت با اتخاذ برخي اقدامات از جمله حملات به اين مناطق، برچيده نکردن مراکز ايست و بازرسي و عدم پرداخت غرامت ناشي از عمليات نظامي گذشته عليه اين مناطق، عملاً اين توافقنامه را نقض کرده است.

خبر ديگر حاکي است دولت پاکستان در حال بررسي ارتباط احتمالي ميان تشديد خشونت ها طي روزهاي گذشته که بيش از 70 کشته در جريان سه حمله انتحاري در شمال غرب اين کشور برجاي گذاشت و وقايع اخير مسجد لعل است.سرکوب تندروها توسط دولت مشرف که در مسجد لعل تجمع کرده بودند اگرچه با خرسندي امريکا همراه بود و دولت جرج بوش مشرف را تشويق کرد که اين روند را در آينده نيز ادامه دهد، اما واکنش منفي تندروها را در پي داشت تا جايي که بسياري از تحليلگران بر اين باورند مشرف که تاکنون چهار بار هدف ترور نافرجام قرار گرفته است بايد منتظر ترورهاي بيشتر در آينده باشد.

گروه بين الملل؛ تلاش هاي امريکا و اروپا براي جلب موافقت روسيه در خصوص پيش نويس قطعنامه جديد شوراي امنيت براي استقلال منطقه کوزوو با شکست مواجه شد و عملاً مذاکرات اين شورا در خصوص آينده کوزوو را با بن بست مواجه کرد. روسيه که از قبل مخالفت خود را با استقلال کوزوو اعلام کرده بود بار ديگر و از زبان نماينده اش در شوراي امنيت تصريح کرد که مخالف اعطاي استقلال به کوزوو است.ويتالي چورکين نماينده روسيه در سازمان ملل گفت؛ پيش نويس قطعنامه جديد شوراي امنيت در خصوص کوزوو به رغم مذاکراتي که از چهار ماه پيش ميان بلگراد و پريشتينا در جريان است، يک تحرک مخفيانه محسوب مي شود. 15 عضو شوراي امنيت دو روز پيش نشستي دوساعته را که امريکا، انگليس و فرانسه باني آن بودند برگزار کردند. هدف از آن اعطاي استقلال به منطقه کوزوو در شبه جزيره بالکان بود. تدوين کنندگان اين پيش نويس در تلاش براي جلوگيري از مخالفت روسيه که هم پيمان صربستان است بارها متن پيش نويس را تعديل کردند اما اين هم سبب موافقت مسکو با آن نشد. در همين حال ژانمارک دولاسابلير نماينده فرانسه در سازمان ملل پس از مخالفت روسيه با پيش نويس مذکور اعلام کرد که نمايندگان کشور هاي اروپايي در سازمان ملل با پايتخت هاي خود رايزني خواهند کرد. وي افزود؛ برخي گزينه ها مطرح است که از آن جمله تعديل بيشتر پيش نويس قطعنامه شوراي امنيت با هدف برطرف کردن نگراني هاي روسيه است. نماينده فرانسه به نمايندگي از تدوين کنندگان پيش نويس قطعنامه استقلال کوزوو گفت؛ مي توانيم در متن پيش نويس تغييراتي بدهيم اما نمي توانيم کل آن را تغيير دهيم. وي گفت چنانچه کوزوو و صربستان در خصوص استقلال کوزوو به توافق برسند شوراي امنيت دخالت نخواهد کرد اما اگر به توافق نرسند اعضاي شوراي امنيت تصميمات بعدي را اتخاذ خواهند کرد.

زلماي خليل زاد نماينده امريکا در سازمان ملل روز جمعه گذشته از روسيه خواسته بود از حق وتو عليه پيش نويس قطعنامه کوزوو استفاده نکند. وي گفته بود البته وتوي روسيه مانع پيشرفت وضعيت کوزوو نخواهد شد اما چالشي در برابر تلاش هاي شوراي امنيت خواهد بود.