نادر مازوجي

افغانستان از اواخر سال 2001 که حکومت طالبان سرنگون شد، دستاوردهاي زيادي کسب کرده است که از آن جمله برپايي دو مجلس براي اعيان و بزرگان کشور موسوم به لوئي جرگه، ساماندهي دوباره ارتش ملي افغانستان پس از سال ها جنگ تحت نظارت و قيموميت انگليسي ها و برپايي دولت جديد و انتخاب اولين رئيس جمهوري منتخب مردمي پس از کودتاها، اشغالگري هاي خارجي و درگيري هاي داخلي است. اما تمام اين دستاوردها اکنون و با ظهور قدرتمند دوباره طالبان و گروه القاعده در ولايت هاي جنوب و جنوب شرق افغانستان در معرض خطر قرار گرفته است. نبردهاي خونين ميان طالبان و نيروهاي بين المللي (ايساف) اخيراً به کابل پايتخت نيز رسيد. روزنامه نگار روزنامه الشرق الاوسط چاپ لندن که اخيراً با سفر به ولايت هلمند در افغانستان با برخي شهروندان افغان و نظاميان ايساف گفت وگو کرده، به نقل از نظاميان انگليسي در هلمند مي گويد؛ شناسايي عناصر طالبان از بقيه ساکنان افغان دشوار است زيرا همه آنها شبيه هم و داراي ريش و عمامه هاي سياه هستند. به گفته آنها، خودروهاي ايساف بارها هدف حملات انتحاري طالبان- که اغلب آنها افغان هاي پشتون هستند- قرار گرفته و اعضاي طالبان با موتو سيکلت هاي تندرو اقدام به عمليات انتحاري عليه خودروهاي ايساف مي کنند. نظاميان انگليسي که به تازگي به عنوان نيروهاي تازه نفس عازم افغانستان شدند، مي گويند؛ يک ساعت قبل از سفر از پايگاه نظامي «پرايز نورتون» در منطقه شهر آکسفورد به مقصد فرودگاه قندهار- پايتخت معنوي ملامحمد عمر رهبر طالبان- ما را ملزم به پوشيدن لباس هاي ضد گلوله کردند و آموزش هاي لازم را براي دور ماندن از حملات تروريستي طالبان به ما دادند که اين مساله موجب تسلط نگراني و دغدغه خاطر در هواپيماي پر از نظاميان انگليسي شد. اما اين موضوع يعني سازماندهي دوباره طالبان و عمليات اين گروه در افغانستان تنها يک طرف بحران در اين کشور است. طرف ديگر بحران، ناتواني دولت افغانستان و جامعه بين الملل در جلوگيري از کشت و تجارت مواد مخدر در اين کشور است تا جايي که گفته مي شود مواد مخدر، فقر و احساس نااميدي از کارآمدي دولت افغانستان، طالبان را تغذيه مي کند و سبب شده است که اين گروه به رغم حضور گسترده نيروهاي ايساف و ناتو، خود را در موضع قدرت ببيند. زد وخوردهاي خونيني که جنوب افغانستان اخيراً شاهد آن بود يکي از بدترين موج هاي خشونت از زمان سرنگوني طالبان بود. طي روزهاي اخير در درگيري ميان طالبان و نيروهاي بين المللي در افغانستان بيش از صد نفر کشته شدند. طالبان در حال حاضر 23 تبعه کره جنوبي را گروگان گرفته و دو روز قبل نيز دو گروگان آلماني خود را به قتل رساند. در عين حال و در شرايطي که نيروهاي بين المللي و دولت حامد کرزي تلاش مي کنند نفوذ و تسلط خود را بر مناطق قبايلي گسترش دهند، طالبان نيز در اقدامي مشابه در تلاش براي گسترش نفوذ خود بر اين گونه مناطق در افغانستان است. ولايت هلمند از جمله مناطقي است که در خط نخست رويارويي ميان نيروهاي بين المللي و افغان با طالبان قرار دارد. بسياري از شهروندان اين ولايت به شدت احساس نااميدي و ناکامي دارند زيرا معتقدند به آنچه که از دولت انتظار داشتند دست نيافته اند و فساد دستگاه هاي دولتي و عدم شفافيت آنها در اين احساس نااميدي تاثير زيادي داشته است. آنها مي گويند پس از سرنگوني طالبان اميدوار بودند اوضاع اقتصادي بهبود يابد و افغانستان بازسازي شود اما هيچ يک از اين اميد و آرزوها تحقق نيافته است. همچنين تلاش هاي دولت براي نابودي کشت خشخاش که با حمايت غرب همراه بوده، در خدمت منافع طالبان بوده است.

به عنوان مثال، دولت کرزي به جاي بازداشت و مجازات مسوولاني که در قاچاق مواد مخدر دست دارند، مزرعه داران فقير خشخاش را مجازات مي کند که اين مساله موجب خشم عمومي مردم افغان شده است. در مناطق «سانجين»، «انکمين» و «لشکرجاه» در ولايت هلمند که مهم ترين مراکز کشت هروئين هستند، مزارع هروئين با گياهاني به رنگ گل پوشانده شده اند و از آنجا که ارتفاع اين گياهان بلند است، طالبان به راحتي از آنها به عنوان سنگر و مأمني در جنگ با نيروهاي بين المللي استفاده مي کند. ناظران بر اين باورند که افغانستان در آستانه تبديل به نخستين کشور تجارت مواد مخدر در جهان است و باندهاي تجارت مواد مخدر در اين کشور بسيار خطرناک تر از گروه طالبان و شبه نظاميان هستند.

طبق گزارش هاي اداره مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل، به رغم تلاش ها براي نابودي مزارع خشخاش و تبديل آنها به مزارع کشاورزي، افغانستان به تنهايي 87 درصد کل توليد مواد مخدر جهان را در سال 2005 در اختيار داشته است يعني حدود 1/4 هزار تن مواد مخدر در اين سال توليد کرده است که عوايد حاصل از اين توليد به حدود 7/2 ميليارد دلار رسيده است. طبق اين گزارش، ارزش اين مواد پس از تبديل به هروئين و توزيع آن در تمام جهان به بيش از 40 ميليارد دلار مي رسد. اين گزارش مي افزايد؛ افغانستان پس از گذشت سال ها ممنوعيت کشت خشخاش توسط طالبان، دوباره به بزرگ ترين توليدکننده خشخاش جهان تبديل شده است. همين مساله موقعيت طالبان را در داخل کشور مستحکم کرده است. براساس اين گزارش سازمان ملل، کشت خشخاش در تمام 32 ولايت افغانستان انجام مي شود که اين مساله حتي در امريکاي لاتين و جنوب شرق آسيا که از توليدکنندگان عمده مواد مخدر هستند مشاهده نمي شود. امريکا برنامه يي را با انگليس و دولت افغانستان براي نابودي مزارع خشخاش در افغانستان در دست بررسي دارد اما بسياري از مردم اين کشور معتقدند نبود قانون در مناطق اصلي کشت مواد مخدر، اجراي چنين برنامه يي را با شکست مواجه مي کند. گفته مي شود تنها طي سال گذشته 420 تن خشخاش در افغانستان به هروئين تبديل شده است که نسبت به ساير مناطق جهان بي سابقه است. البته يک مساله ديگر را نيز بايد در اين مساله دخيل دانست و آن اينکه طبق گفته مسوولان نيروهاي بين المللي مستقر در افغانستان، وظيفه اين نيروها تنها پيگرد و نابودي اعضاي طالبان است نه کشتزارهاي مواد مخدر. از سوي ديگر کشت خشخاش داراي سود بيشتري نسبت به کشت سبزيجات و غيره است و آسان تر از آن به عمل مي آيد. يک کارشناس انگليسي مي گويد يک کيلو هروئين فرآوري شده در افغانستان 200 دلار است در حالي که بهاي همين مقدار هروئين پس از قاچاق به اروپا به حدود 32 هزار دلار مي رسد. همچنين طبق گزارش ها حدود 7/1 ميليون افغان به صورت مستقيم در کشت مواد مخدر فعاليت مي کنند و چند برابر اين نيز به طور غيرمستقيم فعاليت دارند. به گفته يک کارشناس غربي، ترکيه ايستگاه اصلي انتقال هروئين افغانستان به لندن و از آنجا به ديگر مناطق اروپا است. به هر حال بسياري بر اين باورند که عدم توانايي و شايد هم سهل انگاري جامعه بين الملل و دولت کرزي در جلوگيري و نابودي کشت خشخاش در افغانستان مهمترين عامل بازگشت دوباره طالبان به قدرت است که بايد فقر عمومي و ناتواني دولت را نيز به آن عوامل اضافه کرد.

گروه بين الملل؛ روستاييان استان وردک در جنوب افغانستان جسد يکي از گروگان هاي آلماني را که چهارشنبه هفته گذشته توسط طالبان ربوده شده بودند پيدا کردند اما هنوز هيچ اطلاعاتي از سرنوشت ديگر گروگان آلماني در دست نيست. آخرين اخبار از وضعيت 23 گروگان کره جنوبي که روز پنجشنبه توسط طالبان ربوده شدند هم حاکي از اين است که اين گروه تا غروب روز گذشته به کره جنوبي مهلت داده بودند تا نظاميان خود را از افغانستان خارج کند. آنها همچنين به مقامات دولت افغانستان پيشنهاد داده بودند که اگر خواهان آزادي 23 گروگان کره يي هستند 23 زنداني طالبان را آزاد کنند. دولت کره جنوبي روز گذشته هياتي هشت نفره را به کابل اعزام کرد تا گزينه هاي پيش رو براي آزادي گروگان هاي کره يي را رئيس جمهور، وزير امور خارجه و وزير کشور افغانستان مورد بررسي قرار دهند.

گروه بين الملل، محمدصادق اميني؛ نگراني امريکا از رشد سريع گروه هاي وابسته به القاعده در اقصي نقاط جهان روز به روز بيشتر مي شود. در حالي که سرويس هاي اطلاعاتي امريکا و ساير کشورهاي غربي مبارزه خود با القاعده را بيشتر در خاورميانه و اروپا متمرکز کرده اند، «رابرت گيتس» وزير دفاع امريکا با تشبيه القاعده به سازماني داراي حق انتخاب گفته که اين سازمان تروريستي اخيراً حضور خود را در شمال آفريقا افزايش داده است. گيتس در سخناني در پنتاگون به خبرنگاران گفت؛ در غرب آفريقاي شمالي چندين گروه تحت عنوان القاعده با يکديگر متحد شده اند که احتمالاً جديد ترين مکاني است که اين گروه براي فعاليت خود مناسب ديده است. وي در ادامه اظهارات خود گفت؛ يکي از عواقب سرنگوني طالبان در سال 2002 اين شد که اين گروه کنترل روي عوامل خود همانند آنچه قبل از 11 سپتامبر داشت را از دست بدهد ولي از همان موقع به بعد اين گروه تروريستي به سازمان گسترده تري تبديل شده که گروه هاي خودگردان يا نيمه خودگردان آن زير چتر گسترده تري که توسط «اسامه بن لادن» رهبري مي شوند گرد هم بيايند. گيتس گفت؛ بسياري از گروه هاي تروريستي زير چتر بن لادن هستند ولي در حوزه هاي مخصوص به خود به صورت خودمختار عمل مي کنند. وي افزود؛ ما مدارکي داريم که به وضوح نشان مي دهد که القاعده در عراق از شبکه بن لادن در مناطق غربي پاکستان هدايت مي شود؛ هر چند که اين گروه ها به بن لادن متصل هستند ولي اساساً خودمختارند.

گروه بين الملل؛ «والنتينا ماتوينکو» فرماندار 58 ساله سنت پترزبورگ و قدرتمندترين سياستمدار زن روسيه است. وي گفت گويي با اشپيگل در خصوص سپر موشکي امريکا و زنان سياستمدار روسيه انجام داده است.

اغلب از سنت پترزبورگ به عنوان پنجره يي رو به غرب ياد مي شود. اما اين روزها شاهد وزش بادهاي سردي هستيم که از روسيه به طرف اروپا مي وزند. اين تنش چگونه برطرف خواهد شد؟

اينقدر شلوغش نکنيد. همه در کشور من مي دانند که روسيه به کمک اروپا نياز دارد و برعکس اروپا نيز به روسيه محتاج است. عملکرد هر دوي ما بستگي به همکاري متقابل دارد.

اما کشمکش ها در خصوص استقرار سپر موشکي امريکا در لهستان و جمهوري چک، قصه ديگري را حکايت مي کند.

مسلم است که روسيه و امريکا منافع متفاوتي دارند اما هر دو شرکاي استراتژيک يکديگرند. مسلماً راه حلي وجود خواهد داشت. تمرکز ما بر ديپلماسي گفت و گو است. ما قصد نداريم پا جاي پاي نيکيتا خروشچف بگذاريم. پرزيدنت پوتين پيشنهاد خوبي داد. آنچه که اهميت دارد اين است که در نهايت نه تنها مردم امريکا راضي نيستند بلکه روس ها نيز خشنود نيستند.

شما پيش از اين به عنوان جانشين احتمالي براي پوتين مطرح بوديد.

از اين تملق ها خوشم نمي آيد. البته موجب آزار من نيز نيست. جانشيني پوتين آرزوي من نيست. من در سمتي که در سنت پترزبورگ دارم، به وظيفه ام عمل کرده و به پيش مي روم.

گروه بين الملل، آرمين منتظري؛ انتخابات عمومي بيست و دوم جولاي در ترکيه نه تنها اتفاق مهم و خطيري براي ترکيه و خاورميانه است بلکه اگر از دريچه برقراري دموکراسي در جهان اسلام به آن نگاه کنيم، اهميت ويژه آن آشکار مي شود. اين انتخابات زودهنگام با درخواست «رجب طيب اردوغان» پس از آن انجام شد که عبدالله گل وزير خارجه ترکيه که از سوي اردوغان به عنوان رئيس جمهور آينده به پارلمان ترکيه معرفي شده بود، توسط اکثريت سکولار پارلمان ترکيه رد شد. يکي از دلايل مخالفت اکثريت پارلمان ترکيه با نامزدي عبدالله گل اين بود که همسر وي در مجامع عمومي روسري به سر مي کند. مخالفت حزب سکولار ترکيه با نامزد پيشنهادي حزب عدالت و توسعه ترکيه به رهبري رجب طيب اردوغان و متعاقباً برگزاري انتخابات پارلماني زودهنگام در ترکيه، نشان دهنده مبارزه سرسختانه اين دو حزب در عرصه سياسي ترکيه است. در واقع آنچه از دل اين انتخابات بيرون خواهد آمد، آينده دموکراسي در ترکيه را رقم خواهد زد.

البته به احتمال زياد حزب عدالت و توسعه، همان طور که شايسته آن است، پيروز انتخابات ترکيه خواهد بود. دولت اردوغان که پس از پيروزي حزب عدالت و توسعه در انتخابات نوامبر سال 2002 به پيروزي رسيد، عملکرد بسيار موفقي داشته است. سال ها بود که ترک ها تحت فشار دولت هاي فاسد و زورگويي قرار داشتند که توسط کودتاهاي نظامي بر سر کار آمده بودند. اقتصاد ترکيه بارها تا مرز ورشکستگي پيش رفت که آخرين بار آن سال 2001 بود که ترکيه بدترين رکود اقتصادي را تجربه کرد، اما در مقايسه با دولت هاي پيشين، دولت اردوغان، دولتي پاک دست و موفق بود.

دولت اردوغان با اجراي طرحي که «کمال درويش» وزير اقتصاد ارائه کرد، توانست تورم را مهار کرده و رشد اقتصاد ترکيه را به 7 درصد رسانده و سرمايه گذاري هاي خارجي را افزايش دهد.

همچنين دولت اردوغان با انجام اصلاحاتي در قانون اساسي ترکيه، اين قانون را مدرن کرد. همچنين دولت اردوغان با اصلاحاتي در قانون قضايي ترکيه به آن نظم داد و براي اولين بار ارتش را به سمت و سويي سوق داد که غيرنظاميان بر آن نظارت و کنترل داشته باشند. دولت اردوغان همچنين قدم هاي موثري را در بهبود رفتار حکومت ترکيه با اقليت ها، خصوصاً جمعيت 14 ميليون نفري کردهاي ترکيه، برداشته است. البته در مقابل دولت ترکيه مبارزاتش را با شبه نظاميان حزب کارگران کردستان موسوم به پ ک ک، وارد فاز جديدي کرده است. دولت اردوغان درخصوص قبرس نيز قدم هاي موثري برداشته است. دولت ترکيه در سال 2004 از ترکيه يي هاي قبرس خواست تا از طرح اتحاد سازمان ملل که توسط قبرس يوناني ها رد شده بود، حمايت کنند.

نقطه اوج موفقيت هاي دولت اردوغان پيگيري مذاکرات ترکيه با اتحاديه اروپا درخصوص پيوستن ترکيه به اين اتحاديه بود. اگرچه مذاکرات ترکيه با اتحاديه اروپا به دليل مخالفت هاي برخي اعضاي اين اتحاديه تاکنون به نتيجه نرسيده است، اما حداقل روند مذاکرات ترکيه با اين اتحاديه، ادامه دارد. البته در نظر گرفتن اين موفقيت دليل موجهي براي ناديده گرفتن نگراني هاي سکولارها در عرصه سياسي ترکيه نيست. زماني که سخن از بنيادگرايي به ميان مي آيد، آنچه از اردوغان به ذهن متبادر مي شود اين است که وي زماني از دموکراسي به عنوان قطاري ياد کرد که سرنشينان آن هيچ گاه به مقصد نمي رسند و هنوز هستند کساني در حزب عدالت و توسعه که چنين نظري درباره دموکراسي دارند. با اين اوصاف حزب عدالت و توسعه به هيچ عنوان خطري براي سکولاريسم ترکيه نيست بلکه امروز خطر واقعي اين است که سکولارهاي ترکيه که شعارشان دموکراسي همراه با سکولاريسم است و معتقدند دموکراسي بدون سکولاريسم راه به جايي نمي برد، اين معنا را دستمايه يي براي مداخله ارتش در عرصه سياسي قرار دهند.

در چنين شرايطي آنچه که براي رئيس جمهور ترکيه بسيار حائز اهميت است، اين است که به مخالفان چنين بهانه يي ندهد. ممکن است عبدالله گل گزينه مناسبي براي رئيس جمهوري ترکيه باشد، اما با توجه به شرايط خاص حاکم بر عرصه سياسي ترکيه، ويژگي خاصي که بايد رئيس جمهور آينده ترکيه داشته باشد اين است که بايد مورد قبول تمام احزاب ترکيه باشد و به نظر مي رسد که رجب طيب اردوغان بيش از هر کسي از چنين جايگاهي برخوردار است.

خلع سلاح کردها و اروپايي ها

پس از انتخابات، ترکيه با دو مشکل بزرگ خارجي مواجه مي شود؛ نخستين مشکل چگونگي تعامل با کردهاي پ ک ک در شمال عراق است. در حال حاضر ترکيه در آن ناحيه نيرو مستقر کرده است، اما اقدام به حمله گسترده به مواضع کردهاي پ ک ک نتيجه يي جز صدور ناآرامي به نواحي شمال عراق و جنوب شرقي ترکيه نخواهد داشت.

بنابراين به منظور جلوگيري از برقراري جو نظامي گري در ترکيه، بهترين گزينه اين خواهد بود که اردوغان از نيروهاي امريکايي و سياستمداران شمال عراق بخواهد که آنها نسبت به خلع سلاح کردهاي پ ک ک اقدام کنند. مشکل دوم اردوغان اين است که درها را به روي اتحاديه اروپا نيمه باز نگه دارد. تصميمي ديگر براي پذيرش رسميت دولت قبرس مي تواند به حل اين مشکل کمک کند، اما بهترين سياست در اين خصوص، سياست شکيبايي است. ترکيه بايد به آرامي اصلاحات مورد نياز براي عضويت کامل خود در اتحاديه اروپا را انجام دهد. از آن سو اتحاديه اروپا نيز بايد تعهداتي که در اکتبر سال 2005 اعلام کرد - بدون توجه به اينکه روند اصلاحات در ترکيه چقدر طول خواهد کشيد- پايبند بماند. البته احتمال زيادي وجود دارد که ترکيه در پايان دست به انتخاب بزند که به اتحاديه اروپا بپيوندد يا خير، اما به هر حال چنين شرايطي بهتر از شرايطي است که در آن اروپا درها را روي ترکيه ببندد.

منبع؛ اکونوميست 22 جولاي