آرش فرحزاد

آنچه در پي مي آيد کوتاه شده سخناني است که بي نظير بوتو نخست وزير پيشين پاکستان روز جمعه گذشته در مرکز مطالعات استراتژيک لندن ايراد کرده است. خانم بوتو که اينک سال ها است در خارج از پاکستان اقامت دارد با نگاهي ژرف به بررسي گرفتاري هاي کشورش پرداخته است.

- - -

پاکستان با بحران عميقي روبه رو است و اين بحران حدود پنجاه سال پيش و زماني آغاز شد که ايوب خان اولين حاکم نظامي پاکستان در سال 1958 بر سر کار آمد. 30 سال پيش يعني در سال 1977 يک کودتاي نظامي ديگر حکومتي دموکرات را فرو ريخت تا عمق اين بحران بيشتر شود.

از آن زمان تاکنون چهار ديکتاتور نظامي بر پاکستان حکمراني کردند که دو ديکتاتور آخر ژنرال ضياالحق و ژنرال پرويز مشرف بودند. اين دو حکمران با اينکه ظاهراً مطابق رويه قانوني و براساس راي مردم اداره پاکستان را در دست داشتند، اما واقعيت اين است که هر دو آنها با استفاده از کودتاي نظامي و خرابکاري هاي سرويس هاي اطلاعاتي توانستند دولت هاي قبل از خود را سرنگون کنند. به همين دليل و با وجود چنين ديکتاتوري هايي است که مردم پاکستان هيچ وقت نتوانستند روي آرامش را ببينند و دموکراسي واقعي در پاکستان محقق نشده است.

هر زمان و هر فردي هم که قصد نهادينه کردن دموکراسي در اين کشور را داشته با کارشکني هاي گسترده يي روبه رو شده تا جايي که يا مجبور به کناره گيري از قدرت شده يا در صورتي که مقاومت کرده دولتش را سرنگون کرده اند.

بحراني که امروز در پاکستان شاهد آن هستيم ادامه همان بحران پنجاه سال گذشته است اما متاسفانه در سال هاي اخير اين بحران شدت بيشتري يافته و تا آنجا پيش رفته است که پاکستان امروز به يکي از اصلي ترين پايگاه هاي القاعده و ديگر گروه هاي تروريستي تبديل شده است. اين وضع نه تنها باعث آزار و ناراحتي مردم پاکستان شده بلکه وجهه اين کشور را در کل دنيا هم خدشه دار کرده است.

مرز بين پاکستان و افغانستان هر روزه شاهد درگيري نيروهاي طالبان و القاعده با نظاميان ناتو است و کمتر روزي بدون دادن تلفات در ميان نظاميان ناتو به شب مي رسد. پايگاه هاي بي شمار القاعده و طالبان در نقاط مختلف پاکستان از جمله اسلام آباد خطر بزرگي براي 160 ميليون نفري است که در اين کشور زندگي مي کنند.

هفته گذشته چهار انفجار بزرگ در نقاط مختلف پاکستان رخ داد که در آخرين آنها 18 نفر در اسلام آباد کشته شدند.

اگر اقدامات تروريستي ماه هاي اخير در پاکستان را دوباره مرور کنيم متوجه خواهيم شد که اين اقدامات در نقاطي از اين کشور رخ مي دهد که رژيم کمترين نفوذ و کمترين کنترل را در آنها دارد.

صادقانه بايد گفت که آينده دموکراسي در جنوب آسيا وابستگي زيادي به رفتار و سياست هايي دارد که جامعه بين الملل در قبال حکومت هاي ديکتاتوري اين منطقه از جمله افغانستان و پاکستان در پيش مي گيرد.

مهمترين حادثه يي که در هفته هاي اخير در پاکستان رخ داد حادثه مسجد لعل بود که بيش از 100 کشته برجا گذاشت. حوادثي که در اين ارتباط و در هفته هاي اخير رخ داد نتيجه مستقيم هشت سال ديکتاتوري نظامي در پاکستان است.

نظام هاي حکومتي مشابه حکومت پرويز مشرف که يک حاکم نظامي بر آن حکمراني مي کند بهترين خوراک براي گروه ها و افراد تندرو است تا اقدامات خشونت آميز خود را زير سايه چنين حکومت هايي انجام دهند. البته بسياري از سياستمداران غربي تصور مي کنند که وجود رژيم هايي مثل رژيم هاي کنوني در افغانستان و پاکستان اجازه فعاليت به خشونت طلبان و افراطيون را نخواهد داد. حال اميدوارم اتفاقات پس از يازده سپتامبر 2001 به آنها نشان دهد که چنين تفکري از پايه اشتباه بوده است.

اگر بخواهيم اوضاع امروز پاکستان را بهتر تحليل کنيم بايد ببينيم اين کشور در چه وضعيتي بود و چه عوامل و اتفاقاتي باعث هست وضع اين کشور به اين گونه که است درآيد. البته قبل از هر چيز بايد گفت که تاريخ معاصر دو کشور افغانستان و پاکستان ارتباط تنگاتنگي با هم دارد و نمي توان اين دو کشور را از هم جدا کرد.

حمله نظامي شوروي به افغانستان در دهه هفتاد ميلادي همانطور که آثار منفي بر اوضاع سياسي، اجتماعي و اقتصادي افغانستان گذاشت اثرات منفي خود را بر اوضاع پاکستان هم برجا گذاشت. فراموش نکنيم که در پي همين حمله نظامي بود که برخي از کشورهاي غربي خواستار آن شدند که پاکستان استقرار دموکراسي در کشورش را به تعويق بيندازد. همزمان کشورهاي غربي که اتفاقات افغانستان پس از تهاجم شوروي را شاهد بودند قصد داشتند حمله شوروي به افغانستان را بهانه يي براي تحت فشار قرار دادن سران حکومت کمونيستي شوروي کنند. در واقع افغانستان زهري بود که به ظرف نوشيدني شوروي سابق چکانده شد. البته غرب به اهداف کوتاه مدت خود در افغانستان دست يافت اما اهداف بلندمدت در اين ميان قرباني شدند.

سران غرب شايد تصور نمي کردند اين اتفاقي که امروز در پاکستان و افغانستان در جريان است، بيفتد. سر برآوردن طالبان و القاعده چيزي بود که هيچ کدام از دولتمردان و سياستمداران غربي تصورش را هم نمي کردند، اما چنين چيزي نتيجه مستقيم اقدامات و سياست هاي آنها در قبال افغانستان و پاکستان است. بهترين راه خروج از وضعيت فعلي حداقل در پاکستان اين است که دولتمردان به مردم پاکستان اعتماد کنند. مرد سرزمين من تحت هيچ شرايطي حاضر نيستند حکومت هاي تندرو و ديکتاتور بر آن حکمراني کنند.

گروه بين الملل؛ منابع رسانه يي پاکستان از ديدار پرويز مشرف رئيس جمهور اين کشور و بي نظير بوتو نخست وزير پيشين پاکستان در جريان سفر کوتاه مشرف به امارات خبر دادند. به گزارش روزنامه الشرق الاوسط اگرچه سخنگوي رسمي رياست جمهوري پاکستان اين مساله را تکذيب کرد، اما کانال هاي تلويزيوني رسمي پاکستان اعلام کردند که مشرف و بوتو در ابوظبي با يکديگر ديدار کردند. به گفته اين منابع رسانه يي بوتو که در حال حاضر در تبعيد به سر مي برد و رهبري حزب مخالف «خلق» در پاکستان را برعهده دارد با مشرف در ابوظبي درخصوص امکان تقسيم قدرت گفت وگو کرد. بوتو از سال 1998 به اتهام پولشويي در تبعيد به سر مي برد و در اين مدت همواره ميان لندن و دوبي در رفت وآمد بوده است. بوتو پيش از اين از قصد خود براي بازگشت به پاکستان در سپتامبر سال جاري ميلادي به منظور شرکت در انتخابات سراسري اين کشور خبر داده بود. گفته مي شود وقايع اخير مسجد لعل پاکستان که تعداد زيادي کشته و زخمي برجاي گذاشت را بوتو و نواز شريف ديگر رهبر مخالف تبعيدي و نخست وزير سابق پاکستان رهبري کرده اند. گفتني است مشرف در سال 1999 طي کودتايي سفيد، نواز شريف را از قدرت خلع و تبعيد کرد و خود قدرت را به دست گرفت.

گروه بين الملل؛ سازمان ملل متحد در خصوص محروم شدن يک نسل کامل کودکان عراقي از آموزش و تحصيل در آينده هشدار داد. در گزارش مشترک يونيسف (صندوق کودکان ملل متحد) و کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل آمده است؛ به علت فرار صدها هزار خانواده عراقي به کشورهاي همسايه و عدم توانايي اين کشورها براي نام نويسي کودکان اين خانواده ها در مدارس خود، احتمال اينکه يک نسل از کودکان عراقي در آينده از تحصيل و آموزش بي بهره شوند و بي سواد باشند بسيار قوي است.

در اين گزارش تصريح شده که اغلب اين کودکان و خانواده هاي آنها که در سوريه، اردن، مصر و لبنان آواره هستند با مشکلات زيادي مواجه هستند.به گزارش الشرق الاوسط، اين دو نهاد سازمان ملل از جامعه بين الملل و کشورهاي کمک کننده به عراق درخواست کرده اند که 129 ميليون دلار براي ورود 155 هزار کودک عراقي به مدرسه و فراگيري تحصيل در کشورهاي همسايه براي سال آينده تحصيلي اختصاص دهند. دو نهاد مذکور همچنين طرحي را به کشورهاي ميزبان آوارگان عراقي در اين چارچوب ارائه کرده اند که شامل اضافه کردن چند فصل تحصيلي به مدارس اين کشورها به ويژه در مناطقي که آوارگان بيشتري در آنجا حضور دارند و همچنين ساخت مدارس جديد است.

در همين حال سخنگوي کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد از ميان دو ميليون عراقي که از کشور خود فرار کرده اند 500 هزار نفر در سن تحصيل هستند که اغلب آنها هنوز موفق نشده اند وارد مدارس کشورهاي ميزبان شوند.

گروه بين الملل؛ ميخائيل گورباچف رئيس جمهور سابق شوروي در اظهاراتي به شدت از سياست هاي دولت امريکا، به خصوص جرج بوش انتقاد کرد. گورباچف که روز جمعه با خبرنگاران سخن مي گفت، دولت امريکا را متهم کرد که با پي گرفتن سياست هاي سلطه طلبانه خود قصد بناي امپراتوري دارد و به اين ترتيب بذر بي نظمي و هرج و مرج را در سراسر جهان پراکنده مي کند. گورباچف با اعلام اين مطلب که امريکا پس از پايان جنگ سرد، همواره در پي بنا کردن امپراتوري بوده است از خبرنگاران پرسيد؛«و نتيجه اين سياست چه بوده است؟» گورباچف سپس به سوال خود اين چنين پاسخ داد؛«نتيجه اين سياست، اقدامات يک جانبه امريکا بوده است. نتيجه اين سياست در گرفتن جنگ هاي پي درپي و ناديده گرفتن شوراي امنيت سازمان ملل بوده است. نتيجه اين سياست ناديده گرفتن قوانين بين المللي و اراده ملت هاي جهان، حتي ملت امريکا بوده است.»

گورباچف در ادامه با ابراز نگراني از آنچه که وي از آن به عنوان بي نظمي در عرصه جهاني تعبير کرد، گفت؛«فکر نمي کنم که رئيس جمهور امريکا و دولت وي بتوانند شرايطي که امروز در جهان در جريان است را تغيير دهند. شرايط حال حاضر جهان بسيار خطرناک است.»

گورباچف 76 ساله که در سال 1991 پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي از سياست کناره گرفت از محبوبيت بسيار کمي در روسيه برخوردار است.

گروه بين الملل؛ محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين گزارش نهايي کميته تحقيق در خصوص ناکامي هاي دستگاه هاي امنيتي فلسطين و شکست سريع آن در مقابل تسلط جنبش حماس بر نوار غزه را دريافت کرد.

عباس براساس اين گزارش، کميته هايي فرعي براي بررسي آن، اصلاح خلل ها و تضمين عدم تکرار آن تشکيل خواهد داد. وي همچنين طي اظهاراتي پس از دريافت گزارش کميته تحقيق، اعلام کرد که افراد مقصر و سهل انگار در وقايع غزه را تحت پيگرد قرار مي دهد زيرا به گفته او، اين افراد در شکست دستگاه هاي امنيتي و نيروهاي مسلح جنبش فتح و گسترش و نفوذ حماس بر غزه نقش داشتند.

به گزارش الشرق الاوسط، عباس گفت نظامياني را هم که در ميان اين افراد هستند تحويل دادگاه هاي نظامي خواهد داد. به گفته عباس، توصيه هاي اين کميته پس از تصويب آن از سوي خود او، غيرقابل نقض و تجديدنظر خواهد بود. در همين حال، رفيق الحسيني رئيس دفتر رياست تشکيلات خودگردان اعلام کرد در چارچوب گزارش يادشده، حدود 60 تن از فرماندهان نظامي از جمله تمام فرماندهان دستگاه هاي امنيتي و معاونان آنها در غزه تحويل دادگاه نظامي خواهند شد.

به گفته الحسيني، محمود عباس، محمد دحلان مشاور امنيتي عباس، ژنرال عبدالرزاق المجايده فرمانده امنيت ملي، احمد حلس از رهبران برجسته فتح در غزه، توفيق الطيراوي نايب رئيس دستگاه اطلاعاتي، رشيد ابوشباک رئيس امنيت داخلي، روحي فتوح از رهبران فتح در غزه و ده ها تن ديگر براي بازجويي در مقابل کميته تحقيق قرار گرفته اند.

از سوي ديگر يک منبع نزديک به عباس گفت از جمله توصيه هاي کميته تحقيق، دعوت براي برگزاري نشست ويژه شوراي انقلاب جنبش فتح براي بررسي وقايع غزه و پيگيري کار اين کميته در سطح سياسي است.

گزارش اين کميته در پي آن منتشر شد که چندي قبل جنبش حماس طي درگيري هايي خونين با يورش به نوار غزه، تمام اين منطقه را که در اختيار فتح بود به کنترل خود درآورد که اين مساله موجب شکاف سياسي گسترده يي ميان دو گروه اصلي فلسطيني يعني فتح و حماس شد.

پس از آن محمود عباس دولت وحدت ملي به نخست وزيري اسماعيل هنيه از رهبران حماس را منحل و دولت اضطراري به نخست وزيري سلام فياض از رهبران فتح تشکيل داد که مورد استقبال غرب و اسرائيل قرار گرفت.

گروه بين الملل؛ هفته آينده دولت بوش خبر انعقاد معاملات خود با کشورهاي عرب خليج فارس براي فروش سلاح به آنها را اعلام مي کند. اين معاملات که ارزشي معادل بيست ميليارد دلار دارد با کشورهاي عربستان سعودي و پنج کشور نفت خيز ديگر حاشيه خليج فارس انجام شده است. همچنين در کنار اين معاملات، دولت امريکا کمک هاي نظامي خود را به اسرائيل و مصر تا ده سال ديگر تمديد کرد. معاملات دولت بوش با کشورهاي عربي خليج فارس، بزرگترين معامله نظامي دولت بوش بوده است. همچنين توافقنامه هاي کمک نظامي امريکا به اسرائيل و مصر به ترتيب ارزشي معادل 30 ميليارد دلار و 13 ميليارد دلار در طي ده سال دارند که خود نشان دهنده افزايش حمايت نظامي امريکا از متحدان خود است. مقامات امريکايي اعلام کرده اند بيشتر سلاح هايي که به کشورهاي عربي خليج فارس نظير امارات متحده عربي، کويت، قطر، بحرين و عمان فروخته مي شوند، سلاح هايي هستند که تنها کاربري دفاعي دارند. مقامات امريکايي همچنين ادعا کرده اند که هدف مشترک از فروش سلاح به کشورهاي عربي و کمک هاي نظامي به اسرائيل و مصر، تجهيز اين کشورها در برابر آنچه که آنها از آن به عنوان خطر فزاينده ايران ياد کردند، است. يکي مقامات ارشد دولت بوش که در معاملات اخير با کشورهاي عربي شرکت داشته مي گويد؛«اين معاملات، اتفاق بزرگي است. اين معاملات بخشي از استراتژي بزرگ منطقه يي به منظور حفظ حضور قدرتمندانه ايالات متحده امريکا در منطقه است و ما نسبت به نيازهاي متحدان مان توجه نشان مي دهيم.»

طرح معاملات نظامي امريکا با کشورهاي عربي حاشيه خليج فارس، روز دوشنبه، همزمان با سفر کاندوليزا رايس، وزير امور خارجه امريکا و رابرت گيتس وزير دفاع اين کشور به خاورميانه اعلام خواهد شد و به نظر مي رسد اين طرح در دستور کار مذاکرات اين دو مقام ارشد امريکايي با مقامات عربستاني و مصري قرار گيرد. مقامات امريکايي اعلام کرده اند که دولت امريکا فهرستي از سلاح ها را براي فروش به کشورهاي خليج درنظر گرفته است اما هنوز توافق نهايي در خصوص کميت و مدل هاي خاص سلاح ها، حاصل نشده است. مقامات وزارت خارجه امريکا به همراه مقامات پنتاگون از هفته گذشته، گزارش هايي را به برخي از اعضاي اصلي و مهم کنگره درباره طرح خود ارائه کرده اند. برخي مقامات دولت امريکا اعلام کرده اند که عکس العمل هاي اوليه اعضاي کنگره درخصوص اين طرح، مثبت بوده است. البته آنها به خوبي مي دانند که برخي از قسمت هاي اين طرح نسبت به ديگر بخش ها از حمايت بيشتري برخوردار هستند. فروش اسلحه به کشورهاي عربي خليج فارس اغلب مناقشه آميز بوده است.