علي عبداللهي*
شاهکارهاي هنري و ادبي هرگز حاصل چند ساعت اوقات فراغت هنرمند نبوده اند بلکه در بهترين آنات و با بيشترين مرارت ها شکل گرفته اند. در شرايطي که اصل، براي هنرمند آفريننده، آفريدن بوده و باقي امور روزمره، اوقات فراغتش بوده اند.
در کنار هزار و يک عامل بازدارنده براي خلق شاهکار در جامعه ما، از قبيل مهجور بودن زبان، سانسور، خود سانسوري، خود کم بيني، بن بست جغرافيايي و قطع هر نوع رابطه سازنده حتي با حوزه هاي فرهنگي پيرامون مان (خاورميانه و آسيا)؛ حرفه يي نبودن شاعران و نويسندگان مان نيز يکي از عوامل مهم ميانمايگي آثار ادبي و هنري در اين سال ها است. اما فضاي حرفه يي شدن را افزون بر هنرمندان، دست اندرکاران فرهنگ فراهم مي کنند آن هم با ايجاد فضاي مناسب تعامل آفريننده آثار با پيرامونش. احترام به حقوق معنوي و مادي پديدآورنده يکي از بنيادي ترين بايسته ها است. معناي اين سخن اين نيست که هنرمند بنشيند و همه عمر بيافريند و دولت يا نهادي به او حقوق ماهيانه و... بدهد، تجربه اين رويه ناکارآمد را در شوروي سابق ديديم. شايد يکي از معناهايش اين باشد که مسوولان فرهنگي امکان نشر سريع و راحت آثار و رسيدن آن به مخاطب را فراهم کنند تا پديدآورنده بتواند با حقوق مادي اش زندگي آبرومندي داشته باشد. پديدآورنده و نويسنده بايستي قاعدتاً بتواند از قبل چاپ و خوانش آثارش، در قالب کتاب، در مجلات، گاهنامه ها و روزنامه ها، نگارش نقد و گزارش در روزنامه ها و کارهاي قلمي ديگر، امکان انديشيدن به آثار بعدي بهتر را داشته باشد.
صدها بنياد، نهاد، موقوفه، موسسه (حتي موسسات صنعتي)، دانشگاه، فرهنگستان، فرهنگسرا و... با اعطاي بورس هاي کوتاه مدت داخلي يا خارجي در سرزمين هاي ديگر امکان رشد نويسندگان را فراهم مي کنند اما ما فکر مي کنيم موقوفات فقط به امور مذهبي محدود است و دانشگاه ها و نهاد، جاي آدم هاي خاص و آکادميسين ها است. جاي دوري نمي رويم؛ تا حالا از چند شاعر يا نويسنده ايراني دعوت کرده اند يکي دو نيمسال در دانشگاهي، درس هايي مثل «رمان و شعر معاصر»، «داستان کوتاه» يا «ادبيات خلاقه» درس بدهند، امري که در دانشگاه هاي جهان بسيار بديهي و طبيعي است. چند نهاد يا بنياد در کشور گل و بلبل ما، از نويسنده يا نويسندگاني حمايت کرده اند تا از اين همکاري اثري شاخص به مردم عرضه شود؟ روند چاپ و نشر آثار، تا چه حد سريع تر شده؟ چند نويسنده ايراني دست کم امکان سفر به کشورهاي همسايه و هم فرهنگ اطراف خودمان براي خوانش آثارشان داشته اند؟ اين به کنار، در دانشگاه هاي ايران چند نويسنده و شاعر و پژوهشگر آزاد، امکان عرضه آثارشان را داشته اند و نيز امکان تعامل و گفت وگوي مستقيم با جوانان؟ نتيجه اين مي شود که اکنون ما به تعداد انگشتان دو دست نويسنده حرفه يي نداريم که بتوانند در محيطي مناسب، حرفه يي کار کنند و اثري حرفه يي و جهاني بنويسند.
در کشوري که هنوز نويسندگي، شاعري و پژوهشگري حرفه و پيشه به حساب نمي آيد و هرجا مي روي برگه يي براي کاري اداري پر کني، وقتي مي نويسي؛ شاعر يا پژوهشگر هستم، مسوول مربوطه مي گويد؛ خب، ولي کارتان چيست؟ کار اصلي تان، چه طور انتظار داريم اثر جهاني خلق شود؟ وقتي خواست ايجاد چنين آثاري وجود ندارد و بالطبع چنين پديدآورندگاني چطور بايد همواره از جهاني نشدن مان شکوه سر داد؟ به گمانم در ايجاد چنين شرايطي، کمترين تقصير متوجه هنرمند و پديدآورنده است. چون در دو سه دهه گذشته بسياري، به گواه آثارشان چند سالي خواسته اند حرفه يي باشند، اما مناسبات «هنرمندکش» و «نخبه ستيز» جامعه و ... آنها را به حاشيه سکوت، پريشاني و نابودي يا همرنگ جماعت شدن کشانده و از آنان ناراضياني عقيم و سرخورده ساخته است. شايد و به حتم با اين شعار و خواست فرهنگ ستيزانه دست اندرکاران (به تعبير شاملو) براي تقسيم بي رحمانه جهان به دو بخش ما و دوزخيان، اين است که فرهنگ غني و پر افتخار ما، در همه رويدادهاي بزرگ جهاني غايب است و نويسندگان ما کمتر توانسته اند واقعاً به نوشتن فکر کنند و حرفه يي باشند. آنان و آثارشان دوزخيان بوده اند و شايسته طرد و طناب. بخش ديگر، آن «ما»ي آن طرف همواره به آثار کهني که هيچ دخالتي در خلق آن نداشته اند نازيده اند، فقط نازيده اند، نازيدن خشک و خالي به گذشته، در بي اعتنايي مطلق به کساني که در آينده، چه بسا آثارشان مايه نازيدن «ما»يان بعدي باشد و خودشان نباشند که از مرارت ها و حسرت هاي خود بگويند، ستايش آثار کلاسيک، بدون بررسي جست وجوي نهفته در آنها و حقيقت کار پديدآورندگان شان، کار بي خطر و آساني است و البته فضيلتي نيست. پديدآورندگان امروز را دريابيم و دريابيد.
*شاعر و مترجم
گروه فرهنگي؛ برگزاري کنسرت هاي موسيقي سنتي در اين روزها بيش از هر زماني رونق دارد. در برابر اين روزهاي خوش موسيقي سنتي، موسيقي پاپ روزگار نه چندان خوبي را مي گذراند و عدم برگزاري کنسرت هاي اين ژانر موسيقي سبب شده تا اين کسادي شدت بيشتري پيدا کند.اجراي کنسرت موسيقي سنتي توسط حسين عليزاده در هفته مياني شهريور، اجراي کنسرت سيمين غانم در اواخر مرداد در تالار وحدت، اجراي کنسرت موسيقي کامکار ها در هفته اول شهريور، اجراي کنسرت شجريان در تالار بزرگ تهران در هفته يي که گذشت و اجراي کنسرت محمدرضا لطفي بعد از 25 سال در فضاي باز کاخ نياوران در هفته اول مرداد در حالي صورت مي گيرد که مدت ها است از کنسرت و اجراي زنده عليرضا عصار، حسين زمان، گروه آريان، داريوش خواجه نوري، لي لي افشار، بنيامين بهادري، خشايار اعتمادي و... خبري نيست.عليرضا عصار که آذرماه سال گذشته آلبوم موسيقي «نهان مکن» را با همکاري شهداد روحاني منتشر کرده بود، در نشست خبري که در همان روزها و به مناسبت انتشار اين کاست منتشر شده از اجراي زنده اش در سالن ميلاد خبر داد که قرار بود در ارديبهشت يا خرداد برگزار شود. اما هنوز اين کنسرت برگزار نشده است. عصار در همان نشست مطبوعاتي گفته بود، تنها سالن مناسب براي اجراي کارهايش، سالن ميلاد است و متاسفانه اين سالن به جهت اينکه متعلق به وزارت بازرگاني است که خود را متولي موسيقي نمي داند، همکاري لازم را با هنرمندان نمي کند. اين خواننده موسيقي پاپ از برگزاري کنسرت هايي در خارج از کشور خبر داده بود؛ «بسيار دوست دارم خارج از کشور نيز کنسرتي را برگزار کنيم که در آينده نيز اين کار را خواهم کرد.»علاقه عليرضا عصار به برگزاري کنسرت در خارج از کشور، هر دليلي که داشته باشد، نزد برخي ديگر از خوانندگان موسيقي پاپ نيز وجود دارد، از همين رو است که بنيامين و گروه آريان نيز ترجيح داده اند کنسرت هاي خود را در اروپا و امريکاي شمالي برگزار کنند. برخي از خوانندگان از جمله حسين زمان و قاسم افشار نيز سال ها است که عطاي برگزاري کنسرت را به لقايش بخشيده اند. خشايار اعتمادي چندي پيش در اين مورد به تضعيف موسيقي پاپ در صورت عدم اجراي برنامه هاي زنده اشاره کرد و گفت؛ «نداشتن سالن اجرا از ديگر مشکلات موسيقيدانان پاپ به شمار مي رود و مرکز موسيقي نيز به عنوان مجري مرتبط قدرت لازم براي توجيه مقامات بالاتر را ندارد. البته در اين ميان فعالان موسيقي پاپ دوست ندارند قانون گريز باشند، ولي هرگاه چارچوب ها مشخص نباشد ممکن است انگ قانون شکني به آنها بخورد.»
نوربخش مديرعامل خانه موسيقي گفت؛ کنسرت «محمدرضا شجريان» به همراه گروه آوا احتمالاً براي پاييز تمديد مي شود. مديرعامل خانه موسيقي در گفت وگو با فارس درخصوص تمديد کنسرت «شجريان» در تالار وزارت کشور گفت؛ به دليل خالي نبودن سالن وزارت کشور، کنسرت استاد «شجريان» که هم اکنون در حال برگزاري است، تمديد نمي شود و اجراي دوباره آن احتمالاً به پاييز موکول مي شود. وي درخصوص تمديد اين کنسرت در پاييز افزود؛ از آنجايي که تالار وزارت کشور تا پايان ماه مبارک رمضان خالي نيست، اين کنسرت براي اين فصل تمديد مي شود. اين خواننده ادامه داد؛ اجراي پاييز گروه آوا تکرار کنسرت کنوني شان خواهد بود و «شجريان»با همين ترکيب براي اجراي دوباره به روي صحنه مي رود.
گروه فرهنگي؛ شنبه شب اولين نمايش فيلم ها براي داوران يازدهمين جشن خانه سينما با نمايش دو فيلم «خون بازي» رخشان بني اعتماد و «آدم» عبدالرضا کاهاني آغاز شد. اين در حالي است که ديروز علي واجدسميعي در نامه يي به پرويز پرستويي از شرکت فيلم سينمايي «آدم» در جشن يازدهم انصراف داد. همزمان با اين اقدام دبيرخانه جشن يازدهم سينماي ايران ديروز اسامي بخشي از فيلم هايي را که فرم درخواست و شرکت در جشن را پر کرده اند به شرح زير منتشر کرد؛« زمان مي ايستد» عليرضا اميني، «روياي خيس» پوران درخشنده، «روز بر مي آيد» بيژن ميرباقري، «قاعده بازي» احمدرضا معتمدي، «مثل يک قصه» خسرو سينايي، «مخمصه» محمدعلي سجادي، «اتوبوس شب» کيومرث پوراحمد، «اقليما» محمد مهدي عسگرپور، «پابرهنه در بهشت» بهرام توکلي، «پاداش سکوت» مازيار ميري، «خون بازي» رخشان بني اعتماد، «رئيس» مسعود کيميايي، «نسل جادويي» ايرج کريمي، «ميناي شهر خاموش» امير شهاب رضويان و «پرونده هاوانا» عليرضا رئسيان بخشي از فيلم هايي هستند که به دبيرخانه جشن ارسال شدند.در ميان اسامي فيلم هاي اعلام شده از سوي دبيرخانه جشن خانه سينما فيلم «پابرهنه در بهشت» بهرام توکلي به صورت رسمي از شرکت در جشن امسال انصراف داده است و براساس گفت وگوي روز گذشته اعتماد با مسعود کيميايي احتمال انصراف فيلم «رئيس» هم در جشن خانه سينما وجود دارد.ديروز همچنين حسن توکل نيا در نامه يي جداگانه به دبير جشن خانه سينما از خروج فيلم هاي «تله»، «چند مي گيري گريه کني؟» و «اگه مي توني منو بگير» خبرداد. خروج چند فيلم از ميان متقاضيان جشن خانه سينما در حالي صورت مي گيرد که تعدادي فيلم در تلاش براي حضور در اين مراسم هستند. از جمله مهمترين اين فيلم ها آخرين ساخته کمال تبريزي است. فيلم «هميشه پاي يک زن در ميان است» بنا به گفته تهيه کننده اش محسن علي اکبري هم اکنون مراحل انجام جلوه هاي ويژه در ترکيه را طي مي کند. وي به اعتماد گفت؛« در تلاش هستيم فيلم را به جشن خانه سينما برسانيم.»در همين حال روز گذشته رضا ميرکريمي، مديرعامل خانه سينما در گفت وگويي با فارس گفت؛« اگر تهيه کنندگان سينما از دايره انصاف و خردورزي خارج نشوند، اختلافات موجود نيز به زودي برطرف خواهد شد. ميرکريمي درباره برگزاري يازدهمين جشن خانه سينما گفت؛ خوشبختانه امروز به لطف خدا، «خانه سينما» يکي از آرام ترين و با ثبات ترين دوره هاي خود را تجربه مي کند.
ابراهيم فروزين؛هوشنگ مرادي کرماني يکي از پرکارترين و محبوب ترين نويسندگان در عرصه ادبيات و به ويژه ادبيات کودکان و نوجوانان است. طنز شيرين و روايت ساده و واقع گرايانه از ويژگي هايي است که باعث شده آثار «مرادي کرماني» نه تنها در ايران که در خارج از ايران هم با استقبال خوبي روبه رو شود، چنانکه برخي آثار او در کشورهاي ديگر به عنوان کتاب درسي در مدارس تدريس مي شود. آثار مرادي کرماني تاکنون به چندين زبان زنده دنيا از جمله زبان هاي آلماني، انگليسي، فرانسوي، ارمني، عربي، هلندي و اسپانيولي ترجمه شده و به زودي ترجمه فرانسوي «مهمان مامان» او هم در فرانسه منتشر مي شود. «مهمان مامان» را يک مترجم فرانسوي به نام «ماري بل باهايا» به فرانسوي ترجمه کرده و ناشر آن هم موسسه انتشاراتي لوهارماتان است. از مرادي کرماني پيش از اين داستان هايي چون «خمره» و مجموعه «قصه هاي مجيد» به فرانسوي ترجمه شده بود. «مرادي کرماني» همچنين چندي پيش در کنار «توران ميرهادي» به عنوان يکي از نامزدهاي دريافت جايزه جهاني «آستريدليندگرن» معرفي شد.ضمن اينکه او سال گذشته در ايران هم با کتاب «شما که غريبه نيستيد» جايزه مهرگان ادب را در بخش کودک و نوجوان دريافت کرد. آثار «مرادي کرماني» تاکنون بارها مورد اقتباس سينمايي قرار گرفته که از آن ميان مي توان به مجموعه «قصه هاي مجيد» به کارگرداني کيومرث پوراحمد و فيلم هاي «مهمان مامان» به کارگرداني داريوش مهرجويي و خمره به کارگرداني ابراهيم فروزش اشاره کرد.هوشنگ مرادي کرماني در سال 1323 در کرمان متولد شد. در تهران به تحصيل در دانشکده هنرهاي دراماتيک پرداخت و در کنار آن ليسانس زبان انگليسي گرفت. اولين داستان او در مجله «خوشه» چاپ شد و از آن پس به طور مستمر به نويسندگي ادامه داد. «بچه هاي قاليباف خانه»، «نخل»، «چکمه» و «مشت بر پوست» از آثاري است که تاکنون از او منتشر شده است.
داوود سينايي؛ گالري گلستان سنگ بناي نمايشگاه گروهي سالانه را در ميان نگارخانه هاي تهران گذاشت. اين روزها هم نمايشگاه گروهي 100 هنرمند 100 اثر با حضور نقاشان قديمي و سرشناس در اين نگارخانه برپا است. گالري هما نيز نمايشگاه مشابهي براي هنرمندان نسل جديد برپا کرده است. اما در نمايشگاه گروهي «پرتره و فيگور» در گالري اثر فرصتي است تا با آثار چند نقاش جوان که اسم شان را بسيار شنيده ايد آشنا شويد. در اين نمايشگاه شاهد برخوردهاي متفاوت نقاشان باپرتره و فيگور دو موضوع ابدي و ازلي نقاشي هستيم. از کساني که آثارشان را در اين نمايشگاه خواهيد ديد مي توان به احمد مرشد لو، افشين نيک روش، شيرين قندچي، عليرضا آدم بکان، اميرحسين بياني، عليرضا معصومي، محمدرضا شاهرخي نژاد، بابک روشني زاده و عادل يونسي اشاره کرد. هرچند که شايد بازديد از اين نمايشگاه باعث شود در مورد اسم هايي که مي شنويم کمي ترديد کنيم.با پايان يافتن سمپوزيوم نقاشي در موزه امام علي نمايشگاهي از آثار شرکت کنندگان ايراني و خارجي اين سمپوزيوم در اين موزه برگزار شده است. در اين نمايشگاه آثاري با موضوع عدالت و نوع دوستي به نمايش گذاشته شده است. تا بيست و چهارم مرداد مي توانيد از اين نمايشگاه بازديد کنيد.