نيما ملک محمدي

پرويز مشرف در جبهه جنگ عليه تروريسم جورج بوش هميشه متحدي شکننده بوده است- از آن جور آدم هايي که شما در همان حال که تشويقش مي کنيد، نگاه تان را از او مي دزديد. البته بوش مي گويد که در صداقت رهبر پاکستان، هيچ شک و ترديدي وجود ندارد. بوش روز 9 آگوست در يک کنفرانس خبري گفت؛ «ژنرال مشرف در مورد تندروها و نيروهاي افراطي اعتقادات و نگراني هاي مشابهي با ما و مردم امريکا دارد.» اما مشکل اينجاست که مشرف هيچ گاه قادر به ورود به کلوب دموکراسي بوش نخواهد بود.

از سوي ديگر، توانايي مشرف براي جلوگيري از تبديل تندروي مذهبي (چيزي که در پاکستان به وفور به چشم مي خورد) به تروريسم، هميشه محدود بوده است. مشرف که يک ديکتاتور نظامي است، در سال 1999 از طريق کودتا قدرت را در دست گرفت و از آن زمان تاکنون يونيفورم ارتشي خود را کنار نگذاشته است. با اين حال ژنرال مشرف موفق شده است با تحويل هر از چندگاهي مظنونان خرده پاي عضويت در القاعده و کنترل احساسات مذهبي و ضدامريکايي مردم پاکستان، حمايت واشنگتن از خود را به دست آورد. اما اکنون در ميان نگراني هاي فزاينده شماري از مقامات ارشد امريکايي در مورد وضعيت مناطق قبيله نشين پاکستان و به ويژه وزيرستان که به پناهگاه امني براي عناصر و رهبران القاعده تبديل شده است، تکيه مشرف بر تخت قدرت روز به روز متزلزل تر از گذشته مي شود.

در نتيجه، هر روز شمار بيشتري از سياستمداران و مقامات امريکايي از باراک اوباما نامزد رياست جمهوري حزب دموکرات گرفته تا عناصر نئوکان و جنگ طلب دولت بوش خواهان توسل امريکا به اقدام نظامي يک جانبه در داخل خاک پاکستان مي شوند. به نوشته مجله نيوزويک، اکنون هفته ها است که بحث در مورد حمله به پاکستان و احترام به استقلال و تماميت ارضي اين کشور، در اتاق هاي دربسته ساختمان پنج ضلعي پنتاگون جريان دارد. هر چند مقامات پنتاگون فعلاً به اين نتيجه رسيده اند که تا آنجا که مي شود خويشتنداري به خرج دهند و از حمله به پاکستان در وضعيت فعلي خودداري شود، اما به گفته يکي از مشاوران ارشد پنتاگون که نمي خواست نامش فاش شود، بسياري از سران ستاد مشترک ارتش امريکا «براي حمله به وزيرستان ثانيه شماري مي کنند».

در همين حال کنگره امريکا به تازگي قانوني تصويب کرده است که بر اساس آن ادامه کمک هاي امريکا به پاکستان، منوط به تاييد بوش در مورد اين موضوع شده است که مشرف تمام توان خود را براي مقابله با تروريسم به کار گرفته است. طلال مسعود ژنرال بازنشسته ارتش پاکستان در مورد اين مصوبه جديد کنگره امريکا مي گويد؛ «اين مصوبه براي مشرف بسيار توهين آميز است و حتي ممکن است مقدمات سقوط او را نيز فراهم کند.» ترس از سقوط مشرف يکي از دلايلي است که باعث شده تا بوش همچنان در کنار او باقي بماند. مقامات دولت امريکا از اين مي ترسند که با سقوط مشرف، پاکستان دستخوش هرج و مرج سياسي شود و آن گاه بمب اتمي پاکستان و دانش هسته اي اين کشور در دستان افراد نامناسبي قرار گيرد.

اما حتي اگر از اين سناريوي بدبينانه و آخرالزماني نيز صرف نظر کنيم، مقامات و ديپلمات هاي امريکايي مي گويند در صورت عدم برخورد قاطع، القاعده در مناطق قبيله نشين پاکستان رشد مي کند و روزي از همان جا خاک امريکا را هدف حملات خود قرار خواهد داد، همان طور که در يازدهم سپتامبر از افغانستان به عنوان پايگاه طرح ريزي حملات خود استفاده کرد. در اواخر ماه ژوئيه، گزارش اطلاعاتي- امنيتي ملي امريکا که يکي از مهم ترين اسناد اطلاعاتي و امنيتي اين کشور محسوب مي شود، با اشاره به وضعيت پاکستان اين گونه نتيجه گيري کرد که القاعده «موفق به بازتوليد توانايي ها و قابليت هاي کليدي» خود شده است و اکنون اين توانايي را دارد که از مناطق قبيله نشين وزيرستان شمالي و باجور در پاکستان حملاتي را عليه خاک امريکا طراحي کند.

هنک کرمپتون افسر مشهور سرويس مخفي سازمان سيا که سال گذشته به عنوان هماهنگ کننده عمليات ضدتروريسم اين سازمان بازنشسته شد، مي گويد واشنگتن نمي تواند براي مبارزه با القاعده در مناطق قبيله نشين پاکستان تنها به ارتش و سرويس هاي اطلاعاتي اين کشور متکي باشد. کرمپتون مي گويد؛ «اگر من بودم يک تيم قدرتمند ضدتروريستي را با خودم به آن ناحيه مي بردم. البته سعي مي کردم پيش از انجام اين کار رضايت پاکستاني ها را کسب کنم، اما وانمود نمي کردم که وزيرستان ناحيه تحت کنترل دولت پاکستان است چرا که به واقع چنين نيست.»

بروس ريدل يکي ديگر از افسران بازنشسته سيا نيز مي گويد؛ در پاکستان اختلاف نظرهاي عميقي در مورد چگونگي برخورد با تندروها و افراطيون مذهبي وجود دارد. اين در حالي است که ايمن الظواهري (مرد شماره 2 القاعده که ظاهراً همراه با بن لادن در مناطق قبيله نشين پاکستان مخفي شده است) تاکنون لااقل دوبار اقدام به ترور نافرجام مشرف کرده است. اما با وجود تمايل شديد مشرف به دستگيري بن لادن و الظواهري، بازوهاي اطلاعاتي پاکستان نيز لزوماً به همين اندازه مشتاق دستگيري سران القاعده نيستند.

اما در مقابل مقامات پاکستان به شدت نسبت به اين گفته عکس العمل نشان مي دهند و مي گويند هرکاري که از دست شان بربيايد براي برخورد با القاعده انجام مي دهند. آنها در تاييد گفته هاي خود، به مرگ بيش از 350 سرباز پاکستاني اشاره مي کنند که در سال هاي 2004 و 2005 جان خود را در درگيري هاي مناطق قبيله نشين از دست داده اند. اين درگيري ها در نهايت منجر به انعقاد قرارداد صلحي ميان مشرف و ريش سفيدان قبايل شد که تاکنون چندين بار نقض شده است.

محمود علي دوراني سفير پاکستان در امريکا در گفت وگو با مجله نيوزويک مي گويد؛ «پناهگاه امني در کار نيست. گزارش اطلاعاتي امنيتي ملي امريکا در اين مورد کاملاً اشتباه است. البته ممکن است عناصر مشکوکي در اين مناطق مخفي شده باشند، اما هر گاه که ما اطلاعات کافي در مورد اين عناصر به دست مي آوريم، اقدام به دستگيري شان مي کنيم. حتي پس از انعقاد قرارداد صلح نيز ما پنج يا شش عمليات نظامي در وزيرستان و باجور انجام داده ايم تا اردوگاه هاي آموزشي نيروهاي تروريستي را نابود کنيم.» با اين حال دوراني نيز تاييد مي کند که دولت پاکستان از سرريز عناصر افراطي از مناطق قبيله نشين به خارج به شدت نگران است و مي گويد مشرف با افزايش شمار نيروهاي پاسدار مرزها و سرحدات مناطق قبيله نشين از 100 هزار نيرو به 120 هزار نيرو، تلاش مضاعفي را براي کنترل و تحديد اين مناطق آغاز کرده است. البته به گفته دوراني، تربيت و اعزام اين بيست هزار نيروي جديد حدود شش ماه به طول خواهد انجاميد.

اما مشخص نيست که مشرف اين همه وقت داشته باشد. پس از سرکوب طلاب و نيروهاي تندرو مسجد سرخ در اسلام آباد، مشرف کنترل خود بر اوضاع امنيتي را تا حد زيادي از دست داده است. نيروهاي شبه نظامي نزديک به القاعده پس از حمله به مسجد سرخ دست به عمليات تلافي جويانه اي زده اند که تاکنون 200 قرباني (که اکثرشان پليس و سرباز بوده اند) گرفته است.

در واکنش به اين ناآرامي ها، مشرف سخن از اعلام وضعيت اضطراري به ميان آورده است که با تمديد حکومت او لااقل به مدت يک سال، موجب لغو انتخابات عمومي و رياست جمهوري خواهد شد و قدرت بي قيد و شرطي را به ژنرال تفويض خواهد کرد. البته پس از يک گفت و گوي تلفني با کاندوليزا رايس مشرف رضايت داد که در حال حاضر سخني از وضعيت اضطراري به ميان نياورد و تلاش خود را صرف کنترل اوضاع کند.

از ديگر نشانه هاي قدرت رو به افول ژنرال مشرف، دست دراز کردن به سوي زني است که زماني او را به خاطر فساد و ناکارآمدي در دوران نخست وزيري، «دزد» خوانده بود. مشرف در نخستين روزهاي ماه آگوست مخفيانه به ابوظبي پرواز کرد تا با بي نظير بوتو (سياستمداري که حزب سکولار خلق پاکستان او همچنان محبوب ترين حزب سياسي پاکستان است) ديدار کند. البته مشرف بيش از يک سال است که تلاش نصفه و نيمه اي را براي تماس با بوتو به خرج مي دهد. اما پس از قضيه اخراج قاضي دادگاه عالي پاکستان که منجر به کاهش محبوبيت قابل ملاحظه مشرف شد، ژنرال تلاش مضاعفي را براي بازگرداندن بوتو به صحنه سياسي از طريق يک دولت ائتلافي به خرج داده است. بوتو نيز در مصاحبه اي که روز 10 آگوست انجام داد، به اين نکته اذعان کرد که شرايط سياسي پاکستان متفاوت از گذشته است. بوتو همچنين تاييد کرد که او و مشرف در مورد تشکيل يک دولت موقت با يکديگر گفت و گو کرده اند، اما گفت شرکت او در اين دولت منوط به اين خواهد بود که مشرف لباس نظامي خود را از تن بيرون بياورد.

در نهايت، به نظر مي رسد دغدغه اصلي امريکا در حال حاضر، پيدا کردن راهکاري براي مقابله با القاعده در باجور و وزيرستان، بدون وارد آوردن آسيب جدي به حاکميت مشرف باشد. بسياري از مقامات امريکايي مي گويند ارتش پاکستان توانايي انجام اين کار را ندارد، اما ممکن است نيروهاي ديگر هم توانايي لازم را براي انجام اين کار نداشته باشند، چرا که مناطق قبيله نشين پاکستان از زمان اسکندر مقدوني به بعد رنگ حکومت قانون را به خود نديده اند.

اکنون در ميان نگراني هاي فزاينده شماري از مقامات ارشد امريکايي در مورد وضعيت مناطق قبيله نشين پاکستان و به ويژه وزيرستان که به پناهگاه امني براي عناصر و رهبران القاعده تبديل شده است، تکيه مشرف بر تخت قدرت روز به روز متزلزل تر از گذشته مي شود. در نتيجه، هر روز شمار بيشتري از سياستمداران و مقامات امريکايي از باراک اوباما نامزد رياست جمهوري حزب دموکرات گرفته تا عناصر نئوکان و جنگ طلب دولت بوش خواهان توسل امريکا به اقدام نظامي يک جانبه در داخل خاک پاکستان مي شوند. به نوشته مجله نيوزويک، اکنون هفته ها است که بحث در مورد حمله به پاکستان و احترام به استقلال و تماميت ارضي اين کشور، در اتاق هاي دربسته ساختمان پنج ضلعي پنتاگون جريان دارد. هر چند مقامات پنتاگون فعلاً به اين نتيجه رسيده اند که تا آنجا که مي شود خويشتنداري به خرج دهند و از حمله به پاکستان در وضعيت فعلي خودداري شود، اما به گفته يکي از مشاوران ارشد پنتاگون که نمي خواست نامش فاش شود، بسياري از سران ستاد مشترک ارتش امريکا «براي حمله به وزيرستان ثانيه شماري مي کنند».