علي حق

نمايشگاه هوايي روسيه که در شهر مسکو برگزار مي شد چندي است به کار خود پايان داده ولي پخش رپرتاژهاي اين نمايشگاه در ايران همچنان ادامه دارد. رپرتاژهايي که گاه حد انصاف را نيز گذرانده و به چنين جملاتي ختم مي شود؛ «هواپيماهاي توپولف و ايليوشين از نظر ايمني نه تنها کمتر از هواپيماهاي غربي نيستند، بلکه به مراتب از ايمني بالاتري برخوردار مي باشند.» حال وقتي گوينده اين جمله مدير عامل هواپيمايي جمهوري اسلامي(هما) باشد از هم اکنون بايد آسمان ايران را قرق شده توسط هواپيماهاي روسي دانست. آن چنان که سعيد حسامي ادامه مي دهد؛ «هواپيماهاي روسي هواپيماهاي مدرن و پيشرفته يي هستند که هيچ کمبودي نسبت به انواع هواپيماهاي غربي ندارند. مثلاً توپولف هاي 204 جزء پيشرفته ترين هواپيماهاي توپولف محسوب مي شوند و مي توانند با هواپيماهاي مشابه يعني ايرباس و بوئينگ به رقابت بپردازند. کشورها و شرکت هاي بسياري نيز خواهان خريد اين نوع هواپيما هستند.» اما اين اظهارات مدير عامل سازمان هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران نقض غرضي بيش نيست چرا که او بلافاصله مي گويد؛ «راهي جز خريد هواپيماهاي روسي نداريم. براي مقابله با کارشکني هاي امريکا در صنعت هوايي کشور، بايد به سمت و سوي خريد هواپيماهاي روسي حرکت کرد.» اما گويا اين توجيه صريح هم ديرهنگام خطاب به افکار عمومي مطرح شده چون حسامي چندي پيش از نهايي شدن قرارداد خريد پنج فروند هواپيماي توپولف به منظور اضافه شدن به ناوگان هوايي هما، خبر داده بود.

در واکنش به اين اظهارات وزير راه و ترابري گفت؛ بخش دولتي و خصوصي تمام توان خود را براي افزايش ظرفيت ناوگان حمل و نقل هوايي بسيج کرده اند و در خريد هواپيما توسط هواپيمايي هما محدوديتي وجود ندارد.

با اين حال محمد رحمتي ايمني پرواز را اولويت اول بخش حمل و نقل هوايي کشور اعلام کرد و اظهار داشت؛ در اين بخش که لبه تيز تحريم امريکا وجود دارد، واقعاً پرسنل صنعت حمل و نقل هوايي کاري کرده اند که حتي کشورهاي دوست امريکا، فکر مي کنند اين کشور خود به صورت مخفيانه به ايران قطعات هواپيما مي دهد. وزير راه و ترابري همچنين به اعتماد گفت؛ آنچه اکنون در ذهن من است خريدهايي از ايرلاين هاي کشورهاي يونان، امارات و حتي امريکا است، چون آن ايرلاين ها فقط قصد فروش هواپيماي خود را دارند.

اين اظهار نظر در حالي ابراز مي شود که کارشناسان امر اجرايي شدن آن را غيرممکن مي دانند. يک خلبان پروازهاي بين المللي در اين خصوص گفت؛ بر خلاف گفته ايشان خريد هواپيما از ايرلاين هاي خارجي و پرواز آنها با عنوان ايرلاين هاي ايراني تقريباً غيرممکن است. به طوري که هم اکنون بسياري از هواپيماهاي به اصطلاح اجاره شده حتي با عنوان ايرلاين کشور اجاره دهنده پرواز مي کنند و جهت استفاده از اين عنوان خطوط هواپيمايي داخلي ناگزيرند علاوه بر اجاره بها، پرداخت اضافي تري داشته باشند. وي اظهار داشت؛ اين فضا به دليل غيرممکن شدن خريد و حتي اجاره هواپيما از خطوط هوايي مطرح دنيا به وجود آمده و هم اکنون برخي خطوط در قالب قرارداد هاي اجاره ذکر شده به کشوري همچون ارمنستان که جايگاه ممتازي در حمل و نقل هوايي ندارد، متوسل مي شوند. اين هزينه اضافي باعث شده تا سود خطوط هوايي داخلي به شدت کاهش يابد و تا زماني که تعيين قيمت بليت هواپيما براي ايرلاين هاي خصوصي آزاد نشود و هما همچنان مشمول يارانه هاي دولتي باشد، نمي شود در انتظار بهبود خدمات و افزايش ايمني پرواز بود.

وزير راه و ترابري همچنين در توجيه امنيت پرواز هاي ايراني به اعتماد گفت؛ تنها سانحه هوايي جدي که در دو سال گذشته در بخش تجاري رخ داد مربوط به سانحه سقوط هواپيما در مشهد است. در سانحه هوايي مشهد مساله تحريم تاثيري نداشت چون خطاي انساني بود. در کل سوانح هوايي که 30 سال اخير رخ داده تنها 15 سانحه باعث کشته شدن مسافر شده است. عواملي که باعث مي شود ايمني هواپيما پايين بيايد را با صرف هزينه و زمان بيشتر حذف مي کنيم يعني بخشي را مردم با تاخيرها و سرگرداني تحمل مي کنند و بخش ديگر در هزينه هاي اضافه و صرف زمان بيشتر توسط گروه فني و تعميرات پوشش داده مي شود. اما نه تحريم و نه هيچ عامل ديگري باعث پرواز هواپيما بدون ايمني کامل نمي شود.

در اين خصوص نيز يک خلبان پروازهاي داخلي گفت؛ صد درصد با اظهارات جناب وزير راه و ترابري مخالفم. ايشان در سوانح هوايي از خطاي انساني سخن به ميان مي آورند ولي سوال من اين است که علت وقوع اين خطاي انساني چيست؟ لابد ايشان Wind Chear را شاهد ادعاي خود مطرح مي کنند ولي قطعاً اطلاع دارند که اين پديده در 99 درصد موارد از سوي خلبان قابل مهار است. حداقل با سيستم خودکار ايمني هواپيما وقوع اين پديده به اطلاع خلبان مي رسد و آن يک درصد هم احتمال دارد که زمان نهايي فرود رخ دهد و شايد امکان مهار وجود نداشته باشد.

وي افزود؛ البته در شرايط فعلي طبيعي است که احتمال وقوع خطاي انساني افزايش مي يابد. چون به دليل ضعف قطعات اکثر سيستم هاي خودکار هشدار فني هواپيماهاي ما از کار افتاده و خلبان ايراني علاوه بر انجام وظايف معمول شخصاً بايد نقش آن سيستم کنترلي را نيز ايفا کند. به همين دليل است که برخي اوقات مسافران از پروازهاي بدي که داشته اند گلايه مي کنند چون خلبان ها گاه در کنترل کامل هواپيما دچار مشکل مي شوند و بخشي از اين مساله را ناگزير مسافران تحمل مي کنند. در نبود اين سيستم کنترلي برخي ايرلاين ها با لغو پروازهاي خود مواجه شده اند.

در همين حال وزير راه و ترابري با تاييد اين ادعا درباره لغو پرواز ماهان به انگلستان روز شنبه به ايسنا گفت؛ ماهان يکسري از مقررات را در هواپيمايش رعايت نکرد و اين امر باعث شد هواپيمايي انگلستان به آن اجازه نشست و برخاست ندهد تا آن اشکالات را برطرف کند. در اتحاديه اروپا پذيرفتند که يک سيستم ديگري روي هواپيما نصب شود که اين سيستم جديد است. در برخي از هواپيماها نصب شده است و ماهان گفته بود با اجازه هواپيمايي کشور فرانسه اين سيستم نصب نشود تا وقتي براي چک سي به فرانسه مي رود همزمان اين سيستم روي آن نصب شود اما دولت انگلستان قبول نکرد لذا اجازه نداد که ماهان با اين هواپيما به منچستر پرواز کند.

در مقابل اين خلبان پروازهاي داخلي تاکيد مي کند؛ محدوديت هاي فروش قطعات هواپيما به ايران روز به روز بيشتر مي شود و شرکت هاي کوچک اروپايي نيز از فروش قطعه به ايرلاين هاي ايراني حتي ايرلاين هاي خصوصي سر باز مي زنند. آن گونه که شرکت فرانسوي طرف قرارداد ماهان اخيراً از تامين قطعات هواپيمايي ماهان سر باز زده است. به اين ترتيب بايد در انتظار افزايش تاخير پروازها بود. با اين وجود رحمتي تاکيد کرد؛ مصرف کنندگان هواپيما فکر مي کنند چون هواپيما گران تر و کمي شيک تر است بايد حتماً سر ساعت هم پرواز کند و تاخير هم نداشته باشد. اما هواپيما تاخيرات متوسطي دارد و اين امر هم علل مختلفي دارد. وزير راه و ترابري درباره قرارداد توليد مشترک توپولف توسط ايران و روسيه نيز تصريح کرد؛ ما در اين مقطع تاريخي خاص که تحريم ما طولاني شده است سه رويکرد داريم. يکي اينکه از هر طريقي که شده با خريد هواپيماي دست دومي که مشمول تحريم نمي شوند ناوگان هوايي خود را سر پا نگه داريم.

رويکرد ديگر اين است که هواپيماي شرقي نو بخريم که مشمول تحريم نمي شود مثل توپولف . ما توپولف 219 را براي خريد انتخاب کرديم و قرارداد پنج فروند از آن بسته شده است و فکر مي کنم تا 5/1 سال آينده آماده شود. البته ايروشين هم هواپيماي روسي خوبي است که توليدش آغاز شده است. يک رويکرد ديگر هم هست و آن اينکه به توليد داخل هم اعتنا کرده و آن را تقويت کنيم. مثل ايران140

که براي 10 فروند آن قرارداد بسته ايم تا سازنده آن را بسازد و تحويل دهد. اما مطابق اخباري که از سوي وزارت صنايع و معادن منتشر شده به نظر مي رسد که در مبادله يي پاياپاي و تا پيش از تحويل توپولف هاي روسي صادرات اتوبوس هاي ايراني به روسيه تا پايان امسال آغاز شود.

اتوبوس هايي که در خصوص آنها مديرعامل ايران خودرو ديزل گفت؛ اتوبوس هاي ايران خودرو ديزل در مقايسه با اتوبوس هايي که از اروپا به روسيه وارد يا در داخل کشور مونتاژ مي شوند، از قيمت رقابتي تري برخوردارند و مردم اين کشور اتوبوس ايراني را ترجيح مي دهند.