سيمين بهبهاني
هر شاخه که از درختي برومند بخشکد دريغي ست بر باغ و دريغ تر آن که شاخه يي نودميده و پرجوانه باشد.
قيصر امين پور شاعري جوان و مستعد و آگاه به رموز کلام بود. در جواني از قامت درخت افتاد تا در سينه خاک اقامت کند. شعرش را خواند و آفرين گفته بودم. مي گفتند مذهبي است مي گفتم چه بهتر، مذهب اگر سبب برکناري از فريب و ريا و کشتار و ستم باشد بي گمان به صافي بي دل شاعر و لطافت احساس او ياري خواهد کرد و اگر چنين نباشد مذهب نيست.
قيصر جوان مرد و من از ماندن شرم دارم و از خود مي پرسم که اين مصيبت تا کي ادامه خواهد گرفت.
نه يک نه دو بل که بارها
به سوگ ياران نشسته ام
ز روي مژگان به پشت دست
سرشک خونين سترده ام
نه خضر بل چون کلاغ پير
به گرم و سرد و به سبز و زرد
گذشتن چار فصل را...
قريب سيصد شمرده ام.
8 آبان 86
او پس از اخذ کارشناسي ارشد از دانشگاه تهران، در سال 1369 تحصيل در دکتراي ادبيات را آغاز کرد و هفت سال بعد با رساله «سنت و نوآوري در شعر فارسي» با راهنمايي دکتر شفيعي کدکني و با همکاري دکتر اسماعيل حاکمي و دکتر تقي پورنامداريان موفق به اخذ دکتراي زبان و ادبيات فارسي شد. امين پور از سال 1360 تا 62 در مدارس راهنمايي به تدريس پرداخت، از سال 67 در دانشگاه الزهرا(س) مشغول تحصيل شد و از سال 1370 استاد دانشگاه تهران شد. پيوستن امين پور به عنوان عضو پيوسته فرهنگستان زبان فارسي در سال 1382 روي داد؛ سالي که قيصر پس از پنج سال از سردبيري نشريه موفق «سروش نوجوان» کناره گرفت. دکتر محمدرضا شفيعي کدکني که همواره شعرهاي قيصر امين پور را مورد ستايش قرار داده بود، روز گذشته مقابل بيمارستان دي حضور يافت. وي که کمتر در مراسمي حضور مي يابد و به هيچ وجه تن به گفت وگو نمي دهد، در حالي که چهره يي گريان داشت، قيصر امين پور را «شاعري بي تالي» دانست. او درگذشت اين شاعر را غم بزرگي براي جامعه فرهنگي کشور عنوان کرد. محمدعلي بهمني يکي ديگر از کساني بود که درباره قيصر امين پور به اظهارنظر پرداخت. وي که با ايسنا سخن مي گفت، قيصر امين پور را شاعري تثبيت شده در ميان ذهن، زبان و قلب دوستداران بسيارش دانست. ضيا موحد دفتر آخر شعر قيصر امين پور را داراي مضاميني روشن و روند او را رو به رشد توصيف کرد. شمس لنگرودي، شعرهاي امين پور را روان، نغز، ساده و پرمغز عنوان کرد و او را فردي داراي سلامت رفتاري دانست که هرگز به دنبال قدرت نبوده است. فاطمه راکعي با نگاهي عاطفي مساله را مورد حلاجي قرار داد. او قيصر را شاعري دانست که دردهاي انساني بسياري را بر دوش مي کشيد، اما هرگز نمي ناليد. راکعي که مديرعامل انجمن شاعران ايران نيز هست، از آخرين ديدارش با امين پور ياد کرد که بعدازظهر پنجشنبه و بعد از دياليز شاعر صورت گرفته بود. موسي بيدج در حالي که خبر از ترجمه شعرهاي امين پور مي داد که تا آخر امسال به پايان مي رسد، از گفت وگويي با شاعر گفت که از سه روز در دانشگاه تهران و سه روز در بيمارستان او خبر مي داد. حسام الدين سراج، قيصر را دردانه شعر فارسي دانست و کلمات او را کلماتي اصيل و ريشه دار عنوان کرد. قيصر امين پور شاعري را با کتاب «تنفس صبح» آغاز کرد که در سال 1363 منتشر شد. او بعد از اين آثاري همچون «آينه هاي ناگهان»، «گل ها همه آفتابگردانند» و «دستور زبان عشق» را منتشر کرد. اين شاعر که سال ها سردبير يکي از محبوب ترين نشريات نوجوان بود، توفان در پرانتز (نثر ادبي)، «منظومه ظهر روز دهم»، «مثل چشمه مثل رود»، «بي بال پريدن» (نثر ادبي)، «گفتگوهاي بي گفتگو»، «به قول پرستو» را براي اين سنين منتشر کرد. کتاب «سنت و نوآوري در شعر فارسي» او نيز که عنوان رساله دکترايش بود، توسط بسياري از اهالي فرهنگ و ادب مورد تاييد قرار گرفت. قيصر امين پور کار فرهنگي اش را با چهره هايي همچون سيدحسن حسيني، محسن مخملباف، سلمان هراتي، حسام الدين سراج، حسين خسروجردي و فريدون عموزاده خليلي از حوزه هنري شروع کرد، اما در سال 1366 از اين نهاد جدا شد تا فعاليتي ديگرگونه را تجربه کند؛ تجربه يي که بيش از هر چيز شاعرانگي در آن مي چربيد. قيصر در شعري که به نوعي پيشگويي مي ماند، چنين آورده است؛«سه شنبه / چرا تلخ و بي حوصله؟/ سه شنبه/ چرا اين همه فاصله؟/سه شنبه/ چه سنگين، چه سرسخت، فرسخ به فرسخ/ سه شنبه خدا کوه را آفريد.» پيکر زنده ياد قيصر امين پور که صبح ديروز سه شنبه درگذشت، امروز ساعت 9 صبح از مقابل خانه شاعران ايران تشييع خواهد شد. محل دفن اين شاعر هنوز مشخص نيست، اما شواهد حاکي از آن است که او را در قطعه هنرمندان بهشت زهرا و در کنار يار ديرينش، سيدحسن حسيني به خاک خواهند سپرد.
درگذشت اين شاعر مردمي و دوست داشتني براي من خيلي غافلگيرکننده بود و مرا مبهوت کرد. اگر قرار باشد بر شعر امين پور درنگي کنم حيفم مي آيد که پيش از آن از سجاياي اخلاقي و رئوفت خاصي که قيصر داشت يادي نکنم. در يکي دو ديداري که با قيصر داشتم در او ذهنيتي ديدم که قائل به تقسيم نويسندگان و شاعران به خودي و غيرخودي و مسائلي از اين دست نبود. بلکه در او نوعي علو طبع و درويش مسلکي بود که خوشبختانه بر فراز اين قبيل تقسيم بندي ها حرکت مي کرد. اين ويژگي در محيطي که مهياي اين هست که به يک نوع تفاوت گذاري و اختلاف دامن بزند، بسيار قابل درنگ است. من اين ويژگي را در قيصر به فال نيک مي گيرم و در عين حال بر وجوه اشتراک خودم با ايشان که شعر است تاکيد مي کنم. يعني بر آن چيزي که من و او را به وادي دوستي مي کشاند. اما راجع به شعر قيصر بايد بگويم که اگر گونه يي از شعر امروز را افراط و گونه يي ديگر از آن را تفريط بدانيم، قيصر امين پور با هيچ کدام از اين دو قطب ارتباط نداشت. يعني نمي خواست زير عنوان مدرنيست طوري عمل کند که به ناچار تروريست ادبي قلمداد شود. پس راه معتدل و ميانه يي را پيش گرفت و اين ميانه روي يا حزم و دورانديشي قيصر امين پور بود که باعث شد خود را درگير ماجراهايي نکند که معلوم نبود فردا دستاوردي برايش داشته باشد. قيصر، براي سرودن اشعارش به خلاقيت و استعداد خود که مقدار آن هم کم نبود اتکا کرد و شعرهايي گفت که خواننده براي خواندن شان نياز به مطالعه آنچنان پيشرفته يي در زمينه امور هنري نداشته باشد و اين به هيچ وجه عيب نيست بلکه نوعي اختيار و گزينش است. او افق ديدي را برگزيد که بتواند قلب آحاد مردم را نشانه رود و مقبول طبع مردم صاحبنظر قرار بگيرد. ما معتقد به تکثر حضور هستيم. يعني به اينکه بايد حضور هنري فردي مثل قيصر امين پور با حضور هنري فردي ديگر متفاوت باشد. هر کس بايد همان طور که فکر مي کند مي تواند با خوانندگانش ارتباط برقرار کند، شعر بگويد و قيصر امين پور هم شعرهايش را با اين نگاه سرود و ناگفته نماند که طرفداران شعر قيصر امين پور بسيارانند و خيلي ها هستند که شعرش را دوست دارند و البته زمينه هايي هم فراهم است که باعث مي شود آثار ايشان از طرف مردم با استقبال بيشتري همراه شود يا شده باشد، اما قيصر دو وجه ديگر هم دارد که يکي، نگاه انتقادي او است و ديگري شعر کودک. من کتاب سنت و نوآوري در شعر معاصر ايران او را که مطالعه کردم ديدم او فردي است واقعاً کوشا، مطلع و آگاه در مسائل هنري و به دور از جنجال برانگيزي و نوعي خودنمايي که در کار بيشتر هنرمندها هست و نمي گويم کار بدي است. در مورد شعرهاي او براي کودکان هم بايد بگويم که او خود را بين شعر، نقد شعر و شعر کودک تقسيم نکرد. بلکه نياز دروني و اشتياقي که آدم را به وادي هاي مختلف مي کشاند ايشان را هم به آن وادي ها کشاند. حالا، اينکه او در هر کدام از اين وادي ها چه ميزان دستاورد داشته چيزي است که در فرصتي ديگر بايد ارزيابي شود و خوانش شعر قيصر امين پور تازه آغاز شده است. من فکر مي کنم کارهاي قيصر امين پور در زمينه ادبيات کودکان نه تفنني است و نه صددرصد تعليمي بلکه خوشبختانه وجهي آفرينشي در اين کارها ديده مي شود. يعني نقطه عزيمت اين کارها وجه آفرينشگرانه شان است. من جاي قيصر را بسيار خالي مي بينم و فکر نمي کنم به اين زودي ها باور کنم که ايشان را از دست داده ام.
فضيلت و هنر داغدار خاموشي مهر تاباني است که در آسمان آگاهي و دينداري و ادب و هنر روزگار ما مي درخشيد و جان هاي مومن و زيبايي طلب و خيرخواه و والانگر را روشني مي بخشيد.