گروه سياسي، معصومه ستوده؛ اظهارات جديد مسوولان سياست خارجي کشور درباره چگونگي تعيين رژيم حقوقي خزر، نوع روابط ايران با همسايگان جنوبي خليج فارس، اظهارات جلال طالباني درباره قرارداد 1975 الجزاير و چند موضوع ديگر به بهانه يي تبديل شد که جمعي از کارشناسان و مقامات سابق دولت و نمايندگان پيشين مجلس گرد هم آيند تا به بررسي تحولات جديد بپردازند و البته در خلال اين جلسه نگراني هايي ابراز و در عين حال توصيه هايي به مقامات دولتي ارائه شد.در اين جلسه که يکشنبه شب با تلاش شاخه جوانان منطقه تهران حزب مشارکت برگزار شده بود، الهه کولايي استاد دانشگاه تهران و نماينده سابق مجلس با انتقاد از سياست نگاه به شرق دولتمردان نهم گفت؛ به لحاظ ضرورت دفاع از حق حاکميت ملي و منافع کشور لازم است دولتمردان نهم بر لزوم پايبندي به توافق هاي صورت گرفته تاکيد کنند هرچند اين تصور در تصميم گيرندگان کشور ما ايجاد شده که روسيه در تقابل با غرب است اما بايد اين واقعيت را پذيرفت که ساختار نظام بين الملل تحولي جدي يافته است و روسيه منافع مهمي در زمينه انرژي دارد که آن منافع تعيين کننده است. عضو کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس ششم در ادامه افزود؛ مقامات روسيه اعلام کرده اند که ارسال سوخت به نيروگاه بوشهر در چارچوب توافق هاي بين المللي بوده است. اين سخنان خود نشان مي دهد که هيچ امتيازي واگذار نشده که ما بخواهيم در برابر آن امتيازي بدهيم، هرچند ضرورت دارد که قراردادهاي 1921 و 1940 در مورد خزر مورد توجه قرار گيرد و سياست کشور در اين مسير حرکت کند.عضو شوراي مرکزي حزب مشارکت با انتقاد از اينکه توهم تقابل روسيه با امريکا ايجاد شده است، گفت؛ ضرورت دارد اين واقعيت پذيرفته شود که روسيه مجدانه منافع خود را پيگيري مي کند و تصور تقابل با امريکا و غرب يک تصور غيرواقع بينانه است و تاريخ همواره نشان داده است روسيه هميشه به تامين منافع خود انديشيده است.حتي زماني شير نفت را نيز بر روي متحد استراتژيک خود يعني روسيه سفيد بست. نماينده مجلس ششم با ارزيابي سفر پوتين به تهران اظهار داشت؛ اساساً بعد از انقلاب هيچ رهبري از شوروي و روسيه به ايران نيامده بود اما مساله مهم اين است که روسيه از نزديکي با ايران چه بهره يي را به دست آورده است. تصور من اين است که دو کشور ضرورت دارد روابط نزديکي را با يکديگر دنبال کنند اما مساله مهم توهم استفاده از وزن روسيه در مقابله با امريکا است و اصولاً اين تصور که روس ها مي توانند دوستان خوبي براي ايران در مقابل امريکا باشند به هيچ وجه درست نيست و تاريخ نشان داده است تجربه دوستي روسيه، تجربه موفقي نبوده است.رئيس بخش اوراسياي دانشگاه تهران با اشاره به نقش مهم مجلس در تاثيرگذاري بر عرصه سياست خارجي کشور گفت؛ مقايسه عملکرد مجلس هاي ششم و هفتم نشانگر تفاوت و تاثير نمايندگان پارلمان بر حوزه سياست خارجي است؛ به گونه يي که مجلسي که حساسيت لازم داشته باشد، مي تواند تحرک لازم را به دستگاه ديپلماسي کشور وارد کند و به همين دليل مي توان با يک رويکرد واقع بينانه نقش مجلس را مورد ارزيابي قرار داد؛ به گونه يي که نوع مجلس، دقت و توجه نمايندگان به امور و نگاه کارشناسي آنها مي تواند بر عملکرد دولت تاثيرگذار باشد و در اين زمينه مي توان به تعامل مناسب بين دولت و مجلس اصلاحات توجه کرد، به صورتي که کنوانسيون حفظ محيط زيست درياي خزر در سال 83 به دنبال اين تنش ها به تصويب رسيد و بلاترديد نوع ترکيب نمايندگان مجلس مي تواند در بهينه شدن ديپلماسي کشور موثر باشد. حتي مجلس هفتم نيز اگر دفاع از مصالح کشور را ملاک کار خود قرار مي داد، مي توانست بر سياست هاي دولت موثر باشد.وي سپس به مباحث خزر اشاره کرد و گفت؛ مساله يي که در حال حاضر در مورد درياي مازندران وجود دارد حاصل عدم ارتباط ايران با کشورهاي منطقه يي و فرامنطقه يي است، درحالي که ايران مي تواند از تعارض هاي موجود به نفع خود بهره برداري کند. اما به واقع اين گونه نشده است و اقدام ايران در چارچوب نگاه به شرق در واقع فقط امتيازي است که به ديگران داده ايم. درحالي که اگر قرار است راه حلي ارائه شود بايد متعادل شود اما واقعيت اين است که سياست نگاه به شرق در شرايط فشار غرب زمينه ساز ناکامي است.کولايي در پايان تصريح کرد؛ روش هاي عقلاني مبتني بر منافع ملي بايد مورد توجه قرار گيرد زيرا شرايط ژئوپولتيک مي تواند ايران را بهره مند کند نه اينکه ايران تبديل به ابزاري براي بازي ساير کشورها شود و اين بهره مندي از شرايط کشور فقط با يک نگاه واقع گرايانه قابل حصول است. اما انتقادهاي صورت گرفته محدود به رويکرد دولت در حوزه درياي خزر نبود بلکه اقدامات ايران که زمينه ساز اظهارات جلال طالباني شد بخش ديگري از برنامه را به خود اختصاص داد، به صورتي که در ادامه مراسم مراد ويسي فعال سياسي و روزنامه نگار با اشاره به قرارداد 1975 ايران و عراق که به قرارداد الجزاير معروف شد، گفت؛ قرارداد 1975 بيشتر قرارداد مرزي و حسن همجواري است و چيزي به عنوان قرارداد الجزاير نيست. بلکه چون اساس شکل گيري آن در الجزاير بين ايران و عراق صورت گرفت به قرارداد الجزاير معروف شد که در اصل شامل سه پروتکل اصلي و پنج پروتکل فرعي است و ايران به هيچ وجه نبايد از اصل اين قرارداد کوتاه بيايد.وي در ادامه افزود؛ قراردادهاي عمده ايران با عراق به جز قرارداد الجزاير شامل 6 قرارداد است که شامل قرارداد قصر شيرين (1018 ش)، قرارداد کردان (1125 ش)، قرارداد ارزنه الروم اول (1202ش)، قرارداد ارزنه الروم دوم (1847 ميلادي) و پروتکل مرزي 1913 ميلادي و قرارداد 1937 (1316 ش) است که در قرارداد 1937 بر پذيرش خط تالوگ در مقابل بندرهاي آبادان و خرمشهر به عنوان مرز، تعيين ساحل ايران به عنوان مرز در ساير نقاط رودخانه، تشکيل کميسيون مشترک نگهداري و لايروبي تاکيد شده است.ويسي با اشاره به سرنگوني حکومت پادشاهي در عراق و به قدرت رسيدن قاسم اظهارداشت؛ براي شاه اين نگراني به وجود آمد که مبادا عراق الگو قرار گيرد و روابط ايران و عراق بسيار تيره شد. حتي قاسم در سال 1960 اعلام کرد که استقلال کويت را به رسميت نمي شناسد و نقض مکرر قرارداد 1937 از سوي عراق موجب شد که ايران اعلام کند اين قرارداد را به رسميت نمي شناسد.هرچند عبدالکريم قاسم در مورد قرارداد 1937 (1316ش) اظهار داشته بود که عراق در سال 1937 تحت فشار جدي ناچار شده است پنج کيلومتر از اروندرود را به ايران واگذار کند.وي در ادامه افزود؛ قرارداد 1975 (1354) شامل سه محور عمده تعيين خط تالوگ و خط القعر به عنوان مرز ايران و عراق در اروندرود، واگذاري پاسگاه هاي سه گانه سيف سعد، زين القوس به عراق و تعهد دو کشور به عدم نفوذ نيروهاي خرابکار از مرزهايشان به خاک کشور ديگر بود.ويسي با اشاره به سابقه تاريخي عملکرد عراق گفت؛ عراق همواره خواسته است به مثلث بصره، کويت، خوزستان تسلط داشته باشد و اين از رفتارهاي عراقي ها هميشه مشخص بوده است و اين استراتژي چه از سوي حکومت پادشاهي، چه بعثي، چه جمهوري از سوي عراق همواره دنبال شده است، زيرا عراق 7 دهه است که به دنبال کسب خاک ايران است.مراد ويسي در ادامه تصريح کرد؛ بهترين راه دفاع از منافع ملي شناخت وضعيت منطقه و کاهش تهديدها و افزايش فرصت ها و کاهش آسيب در داخل کشور است. در ادامه مراسم عبدالله رمضانزاده سخنگوي دولت خاتمي اقدامات دولت در حوزه سياست خارجي را ناشي از دوگانگي دانست و افزود؛ در حوزه سياست خارجي يک رفتار دوگانه به چشم مي خورد؛ يک سياست رو به داخل و يک سياست رو به خارج مشاهده مي شود. معمولاً سياستمداران و دولتمرداني که از پشتوانه مردمي برخوردار هستند در داخل نرم تر و با خارجي ها مستحکم تر برخورد مي کنند اما برعکس دولتي که از پشتوانه کافي مردمي برخوردار نيست در داخل مستحکم تر و با خارجي ها واداده برخورد مي کنند. من اين لفظ را از سخنان آقاي صفري وام مي گيرم که در مصاحبه خود با روزنامه ايران به کار برده اند.استاد دانشگاه تهران با بيان اينکه سياست خارجي ايران نه انقلابي گري و نه تهاجمي بلکه ماجراجويانه است، اظهار داشت؛ در بازي ماجراجويانه عقل و منطق کمتر کاربرد دارد و فرد ماجراجو ضمن پرخاش به طرف مقابل وقتي با مواضع مستحکم طرف مقابل روبه رو مي شود، کوتاه مي آيد.رمضانزاده با بيان اينکه فهم روابط خارجي بسيار مهم است، تصريح کرد؛ شناخت اين مساله که در کجا بايد چگونه رفتار کرد و در کجا بايد ايستادگي کرد بسيار مهم است و اين شناخت يا از تجربه به دست مي آيد يا از نظرات کارشناسان که البته متاسفانه چنين مساله يي در وزارت خارجه رويت نمي شود زيرا بسياري از کارشناسان وزارت امور خارجه در گوشه يي نشسته اند و نخبگان حوزه ديپلماسي ما به کناري گذاشته شده اند و کساني به عنوان نماينده ايران به کشورهاي خارجي سفر مي کنند که از روابط بين المللي کوچک ترين اطلاعي ندارند.وي در ادامه افزود؛ در سفري که آقاي خاتمي به امريکاي مرکزي داشتند و ضيافتي که به مناسبت حضور ايشان ترتيب داده شد، سفير ايران حضور نداشت که با اصرار آقاي خاتمي سفير ايران دعوت شد. در پايان معلوم شد علت اينکه سفير ايران را دعوت نکرده اند به اين خاطر بود که اين سفير از نمايشگاه نقاشي در آن کشور بازديد کرد، اما با ديدن يک تصوير نامتعارف از يک زن معترض شده و همين هم باعث دلخوري مقامات آن کشور شد، لذا از سفير دعوت نکرده بودند. رمضانزاده تصريح کرد؛ فهم تشريفات ديپلماتيک بسيار مهم است، در حالي آقاي احمدي نژاد در جلسه شوراي همکاري خليج فارس حضور مي يابد که 7 رئيس جمهور در يک سو نشسته بودند و آقاي احمدي نژاد روي يک صندلي در فاصله يي دورتر از ساير روساي جمهور زير آرم خليج عربي نشسته بود، تازه دولت از اين مساله به راحتي دفاع مي کند و آن را مايه افتخار برمي شمرد، البته وقتي کشورهاي خارجي مي بينند فردي خيلي دوست دارد مسافرت کند از اين فرصت بهره مي گيرند.عبدالله رمضانزاده با بيان اينکه اين اتفاقات به اين دليل رخ مي دهد که دولتي با راي حداقلي يعني راي 35 درصد از مردم تشکيل مي شود، گفت؛ اين دولت اکثريت جامعه را نمايندگي نمي کند به گونه يي که حتي در مجلس خانمي وجود دارد که با راي 5/2 درصد از آراي مردم آن شهر وارد مجلس شده است و بايد انتظار داشت که در عرصه سياست خارجي ضعف داشته باشد نبايد از آنها جز اين را انتظار داشت. من 12 سال است که آسياي ميانه و قفقاز را درس مي دهم. در تمام اين ايام از کارشناسان زيادي بهره گرفته ايم. هيچ ايراني به جز آقاي متکي چنين جسارتي را نسبت به خاک ايران نکرده است.وي در ادامه افزود؛ اميد است که آقاي متکي چنين حرفي را نزده باشند اما خارجي ها بدانند که اين جمله به نمايندگي از ايران زده نشده است و جا دارد من گلايه يي از بسياري از افرادي که روزگاري در دفاع مقدس حضور داشتند، بکنم. روزگاري براي بازپس گيري چندين کيلومتر از خاک ايران چندين هزار نفر شهيد شدند و کساني در برابر سخنان چهار تا روزنامه نامه يي نوشتند که کاسه صبر ما لبريز شده است. الان چرا اين افراد ساکت نشسته اند؟ آيا مهم نيست اينکه به طور رسمي از واگذاري 40 درصد از سهم ايران از خزر سخن گفته مي شود؟ چرا سکوت مي کنيد؟ حتي اگر سهم ايران از خزر 5 درصد نيز باشد هيچ مقام ايراني حق ندارد اين مساله را بيان کند.سخنگوي دولت اصلاحات با تاکيد بر اين مساله که سياست خارجي نبايد صحنه ماجراجويي و انفعال باشد، گفت؛ سياست خارجي دفاع از منافع ملي تمام آحاد کشور است و نبايد به فروش منافع ملي منجر شود و اگر مجلس قدرتمندي وجود داشت اين وزير امور خارجه حتي يک روز نيز سر کار نبود اما چه مي توان گفت که با اين چينش 190 نماينده يي براي مجلس هفتم هر کاري از دولت سر بزند عيبي ندارد. وي در ادامه تصريح کرد؛ روابط منطقه يي تابعي از روابط بين المللي است. وقتي شما 20 نامه به روساي جمهور مي نويسيد و يک رئيس جمهور نيز جواب نمي دهد، معلوم است که شيخ بحرين نيز وزير امور خارجه شما را نمي پذيرد. وقتي تمام افتخار دولت اين است که به عنوان عضو ناظر در اجلاس آفريقا حضور مي يابد، معلوم است که بايد سياست خارجي را در همان حوزه دنبال کند.استاد دانشگاه تهران با اشاره به وضعيت امارات اظهار داشت؛ از زمان تخليه امارات توسط انگليسي ها و بازگرداندن سه جزيره اين مبنا وجود داشت که سران ايران به امارات نروند مگر اينکه امارات از ادعاي خود دست بردارد. به هر حال ايشان وارد امارات شدند و حتي در شوراي همکاري خليج فارس حضور يافتند اما جامعه ايران عکس العمل نشان نداد. حتي جامعه ايران نسبت به بي احترامي پوتين به ايران در کنفرانس شانگهاي نيز ساکت ماند و در برابر اين سکوت ها است که وزير امور خارجه ايران مي گويد چه کسي گفته است ما بيش از 3/11 درصد سهم داشتيم؟ به نظر بنده لازم است وزير امور خارجه براي رفع اثر از سخنان خود استعفا دهد. وي در ادامه افزود؛ در حال حاضر متاسفانه جامعه دچار فشار اقتصادي است و جامعه اين تصور را دارد که دامن زدن به اين مسائل براي انحراف افکار مردم از شرايط جامعه است. براي همين از مساله يي به اين بزرگي به راحتي غفلت مي شود، هرچند من نيز با اين پيشنهاد بسياري از کارشناسان موافق هستم که دولت فعلي در سياست خارجي به هيچ وجه با هيچ کس مذاکره نکند. روزگاري آقاي خاتمي در اجلاس عشق آباد به خاطر نقشه هاي موجود در سالن اجلاس حضور نيافتند، آن دولت آن گونه از منافع ملي دفاع مي کرد و اين دولت به راحتي از منافع ملي مي گذرد.