گروه سياسي؛ مجلس سومين روز درگذشت مرحوم احمد بورقاني عصر روز گذشته با حضور انبوه دوستداران وي در مسجد نور تهران برگزار شد. تعداد جمعيت حاضر در اين مراسم به حدي بود که علاوه بر صحن ها و راهروهاي مسجد، بسياري از حاضران مجبور به توقف در خيابان هاي اطراف مسجد شدند. در اين مجلس باشکوه علاوه بر قشرهاي مختلف مردم خصوصاً روزنامه نگاران، خبرنگاران و نمايندگان رسانه هاي مختلف کشور، تعداد زيادي از مسوولان حال و سابق کشور و نمايندگان ادوار مختلف مجلس حضور داشتند. سيدمحمد خاتمي، مهدي کروبي، ميرحسين موسوي، عزت الله سحابي، غلامعلي حدادعادل و محمدحسين صفارهرندي از جمله چهره هايي بودند که براي گراميداشت ياد و اداي احترام به مقام رفيع مرحوم بورقاني در مراسم فوق شرکت کردند.

در اين مراسم پس از مرثيه خواني و اجراي برنامه هاي مختلف، مجيد انصاري عضو مجمع تشخيص مصلحت و از فعالان اصلاح طلب که در مجلس ششم در کنار بورقاني حضور داشت به سخنراني پرداخت. وي با اشاره به عاقبت انسان ها گفت؛ اين گونه سوگواري عمومي براي شخصيتي همچون بورقاني، نشان از اين دارد که همه برچسب زدن ها و اتهام ها و... مي گذرد و روزي در پيشگاه حضرت حق همگان مبعوث مي شويم و اين روز، روزي است که هيچ پرده يي وجود ندارد و آن زمان است که مشخص مي شود چه کساني به خدا و اسلام و نظام التزام داشته يا ندارند که البته در اين زمينه شاخص هايي وجود دارد.

وي با بيان اينکه قطعاً امروز کساني که مرحوم بورقاني را مشمول رفتارهاي نادرست خود قرار داده اند از خود راضي نيستند، افزود؛ خدا مي داند، امام حسين مي داند و شهيدان مي دانند که در اين مراسم سوگمندانه مي گويم که اين روزها اشک هاي فراواني از چشم سربازان امام و انقلاب و پيشتازان فداکاري براي ملت و بسياري از مومنان راستين که اگر همين امروز خداي نخواسته کوچک ترين مشکلي براي کشور پيش آيد، جان خود را فدا مي کنند، سرازير شده است.

انصاري از همگان درخواست کرد که اين روزها اعتمادها و مهرباني ها را گسترش دهند؛ چرا که اين فرمان قرآن است. وي با بيان اينکه احمد بورقاني همواره از رکن دفاع از مردم سالاري و دموکراسي پاسداري کرد، افزود؛ انسان هايي هستند که بعد از مرگشان بهتر شناخته مي شوند و احمد بورقاني از اين دسته افراد بود. وي نماينده يي بود که به مجلس آمد اما کوچک ترين چشم طمعي به مواهب مادي آن نداشت و خانه محقر او در محله مستضعف نشين نظام آباد نشان مي دهد که وي پايين تر از حد متوسط جامعه مي زيست.

حميد رضا جلائي پور

اشاره؛ يک نفر بود که پس از دوم خرداد 1376 بيش از همه با شهامت و جسارت در حوزه معاونت مطبوعاتي وزارت ارشاد بار توسعه مطبوعات، خصوصاً توسعه مطبوعات مستقل را به دوش مي کشيد؛ او احمد بورقاني معاون مطبوعاتي بود. احمد در پايان سال 77 زير فشار مخالفان اصلاحات مجبور به استعفا شد. به نظر من اگر در دوره اصلاحات شخصيت هايي مثل احمد بورقاني (که انساني با اصول، با مرام، متواضع، خاکي و در پيشبرد امور مؤثر و بي ادعا بود) زيادتر بودند، ما هم اکنون وضع بهتري در کشور داشتيم. نوشته زير در ده سال پيش (15/11/77) وقتي که بورقاني استعفا داد، نوشته شده است. آن را به جوانان کشور تقديم مي کنم.

بورقاني به تنهايي چند جامعه بود

اين روزها علاقه مندان به تحقق جامعه مدني در ايران، بازار پïر رونق مطبوعات را علامتي براي ظهور جامعه مدني نورس ايران مي دانند و از آن دلشادند. اين علاقه مندان از تعطيلي نشرياتي چون جامعه، توس، راه نو و شلمچه غمگين شدند، اما از ظهور و تولد روزنامه خرداد و صبح امروز مجدداً مسرور گرديدند- شايد از نقش بورقاني در رونق دادن به اين فضاي مطبوعاتي کمتر اطلاع داشته باشند. نگارنده به عنوان مدير مسوول روزنامه جامعه که در دو سال گذشته غمنظور سال هاي 76 و 77 که تازه جنبش اصلاحات اوج گرفته بودف در معرض چالش هاي مطبوعات مستقل قرار داشته و دائماً با سر ناساز سياست دست و پنجه نرم کرده است، صادقانه اظهار مي کند که اگر روشن بيني، شهامت و استواري بورقاني نبود مجوز بسياري از روزنامه هاي مستقل صادر نمي شد. استعفاي بورقاني بيش از تعطيلي روزنامه جامعه، نگارنده را متاثر کرد، چون او با اعتقادي که به توسعه مطبوعات مستقل به عنوان رکن رکين جامعه مدني داشت، فضا را براي روزنامه هايي چون جامعه ها، توس ها، خردادها و صبح امروزها باز کرد. در اين نوشته تنها قصد دارم به اين سوال پاسخ دهم که چرا او در کارش موفق بود و چرا نام او همراه با توسعه فرهنگي و مطبوعاتي براي هميشه در تاريخ مطبوعات اين کشور و جنبش مدني دوم خرداد باقي خواهد ماند.

1- بورقاني جزء آن دسته از معاونان وزرا بود که مفهوم جامعه مدني را کاملاً فهميده بود و براي محدود کردن اين مفهوم به تبصره ها و شرط و شروط متوسل نمي شد و در دفاع از جامعه مدني ماتم ارزش ها و امنيت را نداشت. امکانات جامعه براي او فقط متعلق به «خودي ها» نبود. از نظر او هر فرد يا جمعي که قادر بود دست به توليد نشريه يي بزند وزارت ارشاد بايد به او مجوز مي داد. اساساً او «مجوز مطبوعات» را در جامعه مدني امر زايدي مي دانست، و تنها چون قانون چنين چيزي را مطرح کرده بود به آن پايبند بود. او نمي خواست از قدرتي که در دست داشت فقط جهت صدور مجوز براي «خودي ها» استفاده کند. از نظر وي حکومت کردن در جامعه مدني بر اساس اصل تفکيک قوا انجام مي گيرد. لذا او با اينکه وزارت ارشاد از طريق هيات نظارت، امتياز نشريه يي حتي شلمچه را که به او توهين ها مي کرد، لغو کند مخالفت مي کرد. به نظر او مجازات روزنامه تنها بايد از طريق دادگاه مطبوعات، هيات منصفه و با رعايت آيين دادرسي يعني از طريق قوه قضائيه و نه قوه مجريه، صورت گيرد.

2) ساختار جامعه ايران از لحاظ اجتماعي مباشرپرور و از لحاظ سياسي اقتدارگرا و پدرسالار است. چنين ساختاري به شخصيت هاي سياسي ديکته مي کند که براي بقاي خود مي بايد داراي مواضع دو پهلو يا چند پهلو باشند. به عنوان مثال، شخصيتي که از طرفداران جامعه مدني است و از رانت آن استفاده مي کند در عين حال بايد آماده باشد تا از پشت، زيرآب جامعه مدني را بزند تا در برابر مخالفت مخالفين جامعه مدني فشار زيادي به او وارد نشود. بورقاني اين ساختار را مي شناخت ولي مطابق مقتضيات آن رفتار نمي کرد؛ چون پست معاونت مطبوعات را براي مزايايش قبول نکرده بود. او در چارچوب وظايف اين سمت مي خواست جامعه مدني را تقويت کند. با اينکه بورقاني با انواع سياست هاي چند پهلو و باندبازي هاي سياسي آشنايي داشت و از ديگران در اين زمينه بي دست و پا تر نبود، اما بر اجراي «برنامه هاي مدني» خود براي توسعه مطبوعات و به قيمت تحمل انواع فشارها و تهمت ها، استوار و راسخ باقي ماند. به همين دليل به رغم عمر کوتاه مسووليتش بازده کار او ده ها برابر بيشتر از بازده کار آن مسوولاني است که داراي مواضع دوگانه و چند پهلو هستند.

3- بورقاني در زمره افرادي از نسل انقلاب بود که ويژگي هاي ساختار جوان و بحراني جامعه ايران را مي شناخت و در راه ثبات و تعادل آن کوشش مي کرد. او با اعتقاد راسخي که به توسعه مطبوعات داشت و با تمهيداتي که در اين زمينه انديشيد، به سهم خود پتانسيل بحران و خشونت را در جامعه ايران کم کرد و جنبش مدني ايران را با «مطبوعات» رونق داد. ويژگي او فقط اين نبود که شجاعانه و بدون باج دهي گام برمي داشت؛ او از خصوصيات ظريف تر اخلاقي نيز برخوردار بود. وقتي به عنوان ارباب رجوع مطبوعاتي به او مراجعه مي کردي و او مي ديد آنقدر دستش را بسته اند که نمي تواند کاري درخور انجام دهد، به خوبي مي توانستي نگاه بي گناه طفل معصومي را در چهره استوار او ببيني. او واقعاً از اينکه نمي توانست براي مطبوعات مستقل بيش از اين کاري بکند، شرمنده بود. به واقع اگر دولت خاتمي بيست معاون وزير به استواري و معصوميت بورقاني داشت، مخالفان دولت او نمي توانستند دمادم دولت وي را کيسه بکشند. همين جا اين نکته معترضه را خدمت مخالفان سياست هاي مدني دولت خاتمي عرض کنم که از استعفاي بورقاني زياد شاد نشوند، چون او زماني معاونت مطبوعاتي را ترک مي کند که «آزادي مطبوعات مستقل» در جامعه نوپاي مدني ايران تبديل و روندي غيرقابل بازگشت شده است.

به هر حال استواري شخصيت هايي چون بورقاني بوده است که جامعه مدني ايران تا به اينجا رسيده است. اميدوارم او با نشاطي تازه در صحنه ديگري از عرصه جامعه مدني ايران مشغول فعاليت شود غهمچنان که او بعد در مجلس ششم و در انجمن صنفي مطبوعات اعمال صالح و مدني زيادي انجام دادف. آنچه علاقه مندان به جامعه مدني نبايد از آن غافل شوند اين است که تحقق اين جامعه به افراد و شخصيت هاي آگاه، صادق و استوار نيازمند است تا بتوان بر ويژگي هاي ساختار اجتماعي مباشر و نوچه پرور جامعه ايران فائق آمد.

آيت الله محسن موسوي تبريزي که همزمان در انتخابات هشتمين دوره مجلس از قم و انتخابات مياندوره يي خبرگان رهبري از آذربايجان شرقي ثبت نام کرده بود، در انتخابات خبرگان تاييد صلاحيت، اما در انتخابات مجلس از سوي هيات هاي نظارت رد شد. موسوي تبريزي در گفت وگو با ايسنا علت ردصلاحيت خود را براي نامزدي در انتخابات مجلس بندهاي يک و سه ماده 28 قانون انتخابات مجلس خواند که ناظر بر اعتقاد و التزام عملي به اسلام و نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران، همچنين ابراز وفاداري به قانون اساسي و اصل مترقي ولايت مطلقه فقيه است. وي ابراز عقيده کرد؛« جاي تعجب است که افرادي بدون توجه و آگاهي از پيامد تصميم هاي خود ناآگاهانه در مورد تاييد و ردصلاحيت افراد نظر دهند. اين گونه عملکرد و متهم کردن نيروهاي مفيد، با تجربه و نخبه به اينکه از لحاظ ديني مشکل دارند، به صلاح کشور نيست.» عضو سابق مجلس خبرگان رهبري تصريح کرد؛ «اين عمل کرد باعث مي شود کشور ما مورد سوال قرار گيرد که چگونه تاکنون از سوي افرادي ضعيف الايمان و بي اعتقاد که در کسوت هاي مختلف نقش داشته اند، اداره شده است،» محسن موسوي تبريزي خاطرنشان کرد؛ «متهم کردن برخي افراد به عدم التزام به دين براي کشور سنگين تمام خواهد شد. ما اگر معتقديم امريکا دشمن ماست بايد بدانيم دشمن از راه هاي مختلف اوضاع کشور را برهم مي ريزد و مهم ترين هدف آن نيز کم رنگ شدن و ضعيف شدن انتخابات است.» وي ابراز عقيده کرد؛ «کنار زدن طيف گسترده يي از ثبت نام کنندگان در انتخابات مجلس با زدن اتهامات واهي و البته مسووليت آور به کساني که عمري را بدون توقع و چشمداشت به کشور خدمات ارائه کرده اند، ضربه زدن به نظام و کشور است.» موسوي تبريزي اظهار کرد؛ «اگر ما مي گوييم انتخابات بايد حداکثري و با نشاط برگزار شود بايد زمينه هاي آن نيز فراهم باشد.» در بخش هايي از نامه موسوي تبريزي خطاب به شوراي نگهبان با اشاره به آيه 72 سوره مبارکه فرقان آمده است؛ در مورد حقير آنچه عيان است چه حاجت به بيان است، از لطف کرم خداي سبحان در بين مسوولان و کارگزاران نظام، کمتر کسي است که به اندازه اينجانب به بند يک و سه ماده 28 قانون انتخابات التزام عملي و اعتقاد و تعهد داشته باشد و نيز به توفيق الهي در بين آنان از نظر سوابق علمي و مبارزاتي و سياسي و خدمات اجتماعي آن هم بدون هرگونه اخذ حقوق و مزد و مزاياي مختلف مشروع و نامشروع و قدرداني و احراز پست و مقام، همتايي براي خود نمي بينم و الله الصمد. وي همچنين از آنچه آن را برخورد نامناسب با برخي مبارزان انقلاب اسلامي خوانده انتقاد کرده و آورده است؛ آيا آنان که اين گونه احکام را صادر مي کنند خودشان را با (دست کم تعدادي) از اين افراد ردصلاحيت شده، مقايسه کرده اند؟ آيا عده بسياري که در به وجود آوردن انقلاب اسلامي و نشر و تبليغ ولايت فقيه و استقرار جمهوري اسلامي و خدمت مستمر در اداره کشور و حضور در جبهه هاي دفاع مقدس سهم بسزايي داشتند همه بي دين بوده و برخي ديگر همه متدين و وفادار به قانون اساسي و معتقد به ولايت فقيه هستند، و الله هو العالم و الشاهد. موسوي تبريزي در پايان اظهار کرده است؛ ضمناً لازم است تذکر بدهم که اينجانب برخلاف ميل خود که به هيچ وجه انگيزه يي براي ثبت نام نداشتم و اصولاً صرف يک نماينده مجلس بودن را براي خود مناسب نمي بينم، بلکه به اصرار عده زيادي از دوستان دلسوز کشور و ملت و نظام و انقلاب از تهران و قم و به شرط 90 درصد انصراف (پس از تاييد صلاحيت ها) ثبت نام کرده ام اما همه بايد بدانيم که هر لحظه در معرض امتحان الهي قرار داريم.