الهه موسوي؛ در پي دستور دادستان کل کشور مبني بر پيگيري موضوع احداث جاده ابر و بررسي تبعات محيط زيستي آن بر منابع طبيعي کشور، تعدادي از صاحب نظران خواستار توجه جدي مسوولان به پارک ملي گلستان شدند. اين متخصصان دانشگاهي و علاقه مندان به محيط زيست از دستگاه قضايي، دادستاني کل کشور و سازمان بازرسي کل کشور خواستند «علت هاي عدم اجراي مصوبه خروج جاده از پارک ملي گلستان» و تخريب ها و عوارض عمليات جاده سازي در اين پارک را روشن و پيگيري کنند. به زعم کارشناسان يکي از اين اکوسيستم هاي بي نظير و در عين حال شکننده که طي چند سال اخير به شدت در معرض انواع تخريب ها و آسيب هاي حاصل از ساخت و ساز توسط وزارت راه قرار گرفته، پارک ملي گلستان است که عنوان قديمي ترين پارک ملي ايران را با خود يدک مي کشد. اصغر عبدلي عضو هيات علمي گروه تنوع زيستي پژوهشکده علوم محيطي دانشگاه شهيد بهشتي در اين باره به اعتماد گفت؛«متاسفانه در اين رودخانه که اکنون توسط سيل و سازه هاي ايجاد شده در پارک ملي تخريب شده زماني 8 گونه مختلف ماهي شناسايي شده بود که اين، براي يک رودخانه کوچک بسيار مهم است.»

عبدلي تاکيد کرد؛ «اکنون حفاظت از پارک ملي گلستان تبديل به «حفاظت از جاده» شده و تمام فعاليت ها و نگراني برنامه ريزان وقف اين مي شود که چگونه جاده را نجات دهند، نه پارک را ،» او خطاب به تمام مسوولان تاکيد کرد مشغول گفت وگو درباره جاده يي هستيم که از اساس مقرر شده بود به شکل کنوني وجود نداشته باشد. «در برنامه ها و عمليات، صحبت از ديواره ها، عرض جاده، پوزه ها و... مي شود و ظاهراً همه فراموش کرده اند که اين جاده بر اساس مصوبه هيات دولت قرار بوده به خارج از پارک منتقل شود.» اين استاد دانشگاه شهيد بهشتي با اشاره به سفر هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور وقت و بازديد او از پارک ملي گلستان مي گويد؛ «همان زمان مقرر شد اين جاده از داخل پارک ملي خارج شود، ولي معلوم نيست چرا حالا اين همه سرمايه گذاري روي آن انجام مي شود. هم اکنون هم در حال بحث کردن درباره چيزي هستيم که فلسفه وجودي اش اشتباه است. آمار بالاي تصادفات جاده يي حيات وحش و تلفات گونه هاي متعدد در جاده کنوني که ديواره سازي، آن را کاملاً دوبخشي کرده و سيل همه ساله آن را خراب مي کند آن هم در آن نقطه مشخص، شاهد اين مدعاست.» عبدلي ضمن اشاره به اين ميراث طبيعي به عنوان دارايي تمامي بشريت و جهان، از مسوولان خواست ريشه هاي فقدان برنامه ريزي و عدم موفقيت در مديريت و حفاظت اين پارک را پيدا و پاسخ اين سوال را مشخص کنند که «چرا با وجود مصوبه خروج جاده از پارک ملي گلستان، اکنون پس از گذشت چند سال، هيچ اقدامي در اين راستا صورت نگرفته است؟»

درآمد پايدار به جاي توسعه پايدار

حسين آخاني از اعضاي هيات علمي دانشگاه تهران معتقد است ذخيره گاه زيست کره و پارک ملي گلستان، از نظر تنوع جانوري و گياهي در منطقه آسيا بي نظير است و نه تنها در ايران که حتي در آسيا منطقه يي با اين غناي گونه يي نداريم. او درباره يکي از اساسي ترين مشکلات پارک ملي گلستان مي گويد؛ «يکي از علت هاي اساسي تخريب در اين مکان که طي سه دهه اخير مسوولان سازمان محيط زيست و مديران آن را ناديده گرفته اند مشکل اشغال بخش جنوب غربي پارک ملي در منطقه «دشت شاد» توسط دامداران روستايي است که اتفاقاً يکي از علل تخريب پوشش گياهي منطقه فوق و جاري شدن سيلاب هم بوده است. من اين مساله را بارها به مسوولان وقت گوشزد کردم و حتي يک بار طي ارسال نامه يي به آقاي خاتمي (رئيس جمهوري وقت) در اين باره اطلاع دادم. اين منطقه بي نظير امروز تبديل به يک بيابان وحشتناک شده که با يک بارش شديد، سيلاب وارد منطقه «قزقلعه» مي شود و در دشت، سيل ايجاد مي کند. شکار بي رويه نيز يکي ديگر از مشکلات پارک ملي گلستان است که به طور متوسط روزانه بين دو تا سه شکار در آن نقطه روي مي دهد و تعداد اندک محيط بانان و وسعت پارک، مانع بعدي حفاظت درست از اين پارک است.» او ضمن اشاره به «جاده» به عنوان يک مشکل عمده ديگر مي گويد؛ «امروز اين جاده راه نفوذ شکارچيان به پارک ملي شده و متاسفانه بازسازي و ترميم آن که به احداث شبيه است خسارت هاي فراواني به پارک ملي گلستان وارد آورده. من از مسوولان مي خواهم پيگيري کنند که چرا با وجود اينکه موضوع «خروج جاده به خارج از پارک ملي، مصوبه هيات وزيران است» چه عواملي مانع اجراي مصوبه قانوني دولت شده است؟»

آخاني در پاسخ به وزارت راه که عدم تامين بودجه را علت اصلي عدم خروج جاده از دل پارک ملي گلستان برشمرده است، مي گويد؛ «براي کشوري که سالانه دو هزار ميليارد تومان بودجه سدسازي دارد 200 ميليارد تومان رقم چنداني نيست؛ آن هم براي پروژه يي که اين همه اهميت دارد، بنابراين به نظر من مساله تنها عدم تامين اعتبار نيست و اگر اهميت قضيه براي مسوولان روشن شود و تمايل داشته باشند به راحتي مي توانند اين بودجه را تامين کنند.»

به نظر مي رسد برخي وزارتخانه ها و پيمانکاران شان طرح «درآمد پايدار» را جايگزين تئوري «توسعه پايدار» کرده اند و متاسفانه گاهي ارائه طرح ها و جذب اعتبارها با چنين رويکردي صورت مي گيرد.

شر جاده را از سر پارک کم کنيد

رمضانعلي قائمي رئيس سابق پارک ملي گلستان با تمام وجود از مسوولان مي خواهد که همانند پيگيري پرونده جاده ابر، پرونده جاده پارک ملي گلستان را بررسي کنند تا راه بر تخريب بيشتر اين ذخيره گاه زيست کره بسته شود و قابليت هاي آن در سطح جهاني کاهش نيابد.

قائمي که نزديک به يک دهه - تمام دوران رياست- را با خانواده اش در دشوارترين شرايط ممکن در دل اين پارک ملي گذرانده، خطاب به فراکسيون محيط زيست مجلس و دادستان کشور مي گويد؛ «ما خواهان اين هستيم که تا قديمي ترين پارک ملي ايران بيش از اين به مخاطره نيفتاده، عمليات جاده سازي، تعريض و ديواره سازي در آن متوقف شود. اين موضوع مي تواند مانند جاده ابر، در دستور کار برخي مقامات مسوول قرار بگيرد.»

اين کارشناس مسائل محيط زيست از مسوولان مي پرسد؛ «آيا وقت آن نرسيده آنچه را که تاکنون در اين پارک انجام شده مورد بازبيني قرار دهيد و پي ريزي فعاليت هايي براي انجام عمليات جاده شمالي پارک را آغاز کنيد و در حالي که بحث انتقال اين جاده به ناحيه شمالي به 30 سال پيش بازمي گردد و توسط دو دولت هشتم و نهم هم مصوب شده، مشخص کنيد که چرا تاکنون هيچ اقدام عملي براي اجراي اين مصوبه صورت نگرفته است؟» رئيس سابق پارک ملي گلستان خطاب به سازمان بازرسي کل کشور گفت؛ «توقع داريم دستگاه هاي ديگر مداخله و عدم اجراي مصوبه دولت را بررسي کنند و مشخص شود چرا با وجود اين همه مخالفت با اين عمليات در اين پارک ملي، وزارت راه بدون توجه به نظر کارشناسي و مصوبه ها، به اين عمليات بيهوده که هر سال توسط سيل متوقف و تخريب مي شود، همچنان ادامه مي دهد و مصوبه خروج جاده را اجرا نمي کند؟،»

خسرو مرادسيف

پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي و زيستگاه هاي آن در حالي که چهار ماه به پايان آن مانده بود، دچار تغيير مديريت شد و به دنبال آن زمزمه هايي از تعطيلي پروژه نيز به گوش مي رسيد. اين در حالي است که به رغم جلب نظر دفتر عمران سازمان ملل متحد براي تمديد دوساله اين پروژه مبلغ 300 هزار دلار توسط مديريت پيشين اخذ شده بود. اما تلاش هاي هوشنگ ضيايي در سمت مديريت پروژه تنها به تمديد آن خلاصه نمي شود. او براي نجات يوزپلنگ هر تجربه يي که داشت به کار بست؛ بسيج نيروهاي داوطلب، انجام برنامه هاي نوين آماربرداري از حيات وحش، آموزش جوامع محلي، جلب نظر کارشناسان طراز اول ملي و بين المللي حيات وحش و مهم تر از همه نصب گردنبندهاي ردياب روي يوزپلنگ ها براي دستيابي به اطلاعاتي ارزشمند که جز با اين روش، نمي توان آنها را به دست آورد.

از سوي ديگر در مهرماه سال جاري، يکي از مديران ارشد برنامه عمران سازمان ملل به ايران آمد و با ارائه توضيحاتي از سوي مدير پروژه، همکارانش و تشکل هايي که او را ياري مي دادند متقاعد شد که ايرانيان به راستي تصميم دارند يوزپلنگ را از انقراض نجات دهند. سلطانه بشير به دفتر کارش بازگشت و پروژه يوزپلنگ را که در سال 84 نزديک بود به مايه شرمساري بدل شود، کانديداي جايزه موفقيت بزرگ برنامه عمران سازمان ملل معرفي کرد.

کمتر از يک ماه پيش خبري خوشايند منتشر شد که نشان مي داد فعاليت هاي پروژه يوزپلنگ اثرگذار بوده است؛ يکي از کشاورزان روستاي مزينان شاهرود، توله يوزپلنگي را از يک متخلف -که قصد داشت آن را به افغانستان ببرد- به مبلغي گزاف خريد و آن را به سازمان محيط زيست اهدا کرد. آقاي کوشکي يکي از حاميان و علاقه مندان به طبيعت است که با اين کار خود توانست روزنه هاي اميدي را در دل دوستداران طبيعت ايجاد کند. يوزپلنگي که حدود شش، هفت ماه از سن آن مي گذشت به دليل آنکه نمي توانست به طبيعت بازگردانده شود به تهران منتقل شد و به بهانه نگهداري از آن سه نفر از مديران سازمان محيط زيست با يک فيلمساز راهي کشور امارات مي شوند تا ببينند روش هاي نگهداري يوزپلنگ در اسارت چگونه است؛ سفري که بدون کارشناسان درگير با نگهداري يوزپلنگ در پرديسان انجام مي شود.

با اين حال اواخر هفته گذشته دلاور نجفي شبانکاره معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست ناگهان اعلام کرد پروژه بايد تا سه ماه ديگر به کار خود پايان دهد. او در مصاحبه يي گفت نيازي به کمک هاي بين المللي نيست و دفتر حيات وحش و آبزيان همان گونه که روي ساير گونه ها کار مي کند، يوزپلنگ را هم در دستور کار خود قرار خواهد داد. او در پاسخ به پرسش خبرنگاري که از او سوال کرد چرا پروژه را تعطيل کرديد، گفت مهلت اين پروژه تمام شده است و ما آن را تعطيل نکرديم.

از سوي ديگر جمعي از تشکل هاي زيست محيطي اين رويه را اقدامي ناپسند دانستند و ضمن ارسال نامه يي سرگشاده به رئيس سازمان حفاظت محيط زيست خواستار توجه بيشتر به يوزپلنگ و حيات وحش کشور شدند. اين افراد در نامه خود خواستار توجه بيشتر به حيات وحش و به ويژه يوزپلنگ شدند. در اين نامه آمده است؛ «سرکار خانم دکتر واعظ جوادي بدين وسيله نگراني خود را از وضعيت اسفبار طبيعت و حيات وحش ايران ابراز مي داريم و اميدواريم با تصميماتي سنجيده شاهد بهبود شرايط طبيعت ايران باشيم، مروري بر خبرها و اتفاقات ناخوشايند ماه هاي اخير نظير جاده کشي و تصاحب زمين در ميانکاله، جاده کشي در جنگل ابر، کنارگذر تالاب انزلي، مرگ پرندگان در درياچه بختگان، مرگ دلفين ها در سواحل جنوبي، مثله کردن خرس و کشتن پلنگ در چندين نقطه به دليل ناآگاهي، حصارکشي در مناطق حفاظت شده به بهانه افزايش جمعيت جانوران وحشي و... نشان مي دهد که ماشين تخريب طبيعت ايران با سرعتي شتابناک در حال حرکت است، و اينک با تعطيلي پروژه يوزپلنگ آسيايي نوبت اين جانور در حال انقراض است تا همين شمار اندک نيز براي هميشه از جهان حذف شود.» جمعي از اعضاي تشکل هاي زيست محيطي قصد دارند به طور دسته جمعي اين نامه را به فاطمه واعظ جوادي رئيس سازمان محيط زيست ارائه دهند. اما چنين واکنش هايي مي تواند توجه به حيات وحش ايران را افزايش دهد و اين وضعيت رو به زوال طبيعت ايران را درماني باشد؟ گذر زمان بي ترديد براي اين پرسش ها، پاسخي خواهد يافت.

شهرام جباري زادگان

حمل ونقل شهري به مجموعه يي از شيوه هاي حمل ونقلي اطلاق مي شود که رفت و آمدهايي که در شهر جريان دارد از جمله جابه جايي شهروندان را دربر مي گيرد.

در اين ميان حمل ونقل ريلي با محوريت مترو به عنوان يکي از ايمن ترين و پاک ترين روش هاي حمل ونقلي، از مهم ترين و فراگيرترين وسايل حمل ونقل شهري به شمار مي آيد. در حال حاضر حمل ونقل شهري تهران از سه بخش عمده مترو، اتوبوسراني و تاکسيراني تشکيل شده که شهرداري تهران توليت و مديريت هر سه بخش را برعهده دارد. اما انگيزه اصلي نگارش اين مطلب پديده يي به نام منوريل است؛ پديده يي که نه تنها ظاهراً متوليان متعددي دارد، بلکه سخنگويان پرتعدادي نيز دارد و از اين رو هر روز شاهد اظهارنظر تازه يي در مورد آن هستيم.

از جمله تازه ترين سخنان در اين مورد، اظهارات اخير وزير محترم صنايع و معادن است که از پايان کارهاي مطالعاتي اجراي منوريل در تهران و سه کلانشهر ديگر خبر داد. اين اظهارنظر از زواياي مختلف قابل تامل است که در ادامه مطلب سعي مي شود در قالب چند پرسش به صورت گذرا مورد اشاره قرار گيرد.

1- اظهارات آقاي وزير در حالي که موضوع منوريل به عنوان يکي از اجزاي حمل ونقل ريلي که خود يکي از اجزاي حمل ونقل شهري به شمار مي آيد، چه سنخيتي با حوزه اختيارات و حيطه وظايف وزارت صنايع و معادن دارد؟

2- اگر مطالعات اجراي منوريل تازه به پايان رسيده، پس پايه هاي منوريل در صادقيه براساس چه مطالعه يي احداث شده و اصرار بر اجراي منوريل در چند سال اخير با استناد به چه مطالعاتي صورت گرفته است؟

3- در صورت انجام و اتمام مطالعات و مفيد تشخيص دادن اجراي آن در تهران، وزارت صنايع و معادن بايد آن را اعلام کند يا مديريت شهري که براساس قانون مصوب مجلس محترم مسووليت تصميم گيري در مورد حمل ونقل شهري را برعهده دارد؟

4- در کشوري که موضوع تفکيک قوا حتي در قانون اساسي مورد تاکيد قرار گرفته، چرا دستگاه هاي اجرايي خارج از محدوده اختيارات و وظايف خود در موضوعاتي وارد مي شوند که بر اساس قانون در دامنه اختيار و وظيفه مديريت شهري است و ورود آنها هيچ موضوعيتي ندارد؟

5- در حالي که شهرداري تهران با در اختيار داشتن مراکز مطالعاتي مانند شرکت مطالعات جامع حمل ونقل و ترافيک، تهيه و تدوين طرح جامع حمل ونقل و ترافيک تهران را به پايان برده و به شوراي شهر ارسال کرده، انجام کارهاي مطالعاتي به نيابت از مديريت شهري چه ضرورتي دارد؟

6- با توجه به اينکه در بودجه سالانه حمل ونقل ريلي کشور مصوب مجلس محترم هيچ اعتباري براي احداث منوريل در کشور از جمله تهران و سه کلانشهر مورد اشاره در نظر گرفته نشده، با کدام رديف بودجه و از کدام محل درآمد، هزينه اجراي منوريل تامين خواهد شد؟

با توجه به فرازهايي از اظهارات وزير محترم صنايع و معادن دو موضوع قابل تامل است؛ اول اينکه از منوريل به عنوان طرحي براي کارآمد کردن مترو نام برده شده، در حالي که مترو با وضعيت موجود نيز از نظر مسافر کمبودي ندارد، بلکه از نظر اعتبار به شدت دچار کمبود است و بهتر است به جاي صرف هزينه هاي کلان براي اجراي طرح هاي جانبي و حاشيه يي به منظور کارآمد کردن مترو، شبکه کارآمد مترو را با تامين اعتبارات مورد نياز کارآمدتر کنيم.

دوم اينکه از منوريل به عنوان يکي از کارآمدترين، ارزان ترين و زودبازده ترين طرح هاي حمل ونقل شهري ياد شده، در حالي که به رغم همه اين ويژگي ها که براي منوريل برشمرده اند در حال حاضر اين وسيله کمترين سهم را در حمل ونقل ريلي دنيا به خود اختصاص داده است.

در پايان در حالي که مخاطب مستقيم هيچ يک از پرسش هاي فوق شهردار تهران نيست، اما از آنجا که مسووليت هر اتفاق و رويداد شهري برعهده مديريت شهري است و مردم مدير شهر را مسوول مشکلات شهري از جمله مشکل حمل ونقل و ترافيک مي دانند، شهردار تهران را مورد خطاب قرار مي دهم؛

راستي آقاي شهردار، متولي حمل ونقل شهري تهران کيست؟