سيدابوالحسن مختاباد
مهم ترين ويژگي نهاد هاي صنفي، نحوه تعامل شان با دولت است و اينکه با چه روش هايي خواسته هاي عمده اعضاي صنف را به پيش ببرند که از يک سو بتوانند رضايت اکثر اعضا را به دست آورند و از ديگر سو اصول و چارچوب هاي کاري خود را فدا نکنند.
چانه زني و مذاکره و رايزني با مقام هاي دولتي و کشاندن برخي از مباحث به حوزه هاي عمومي تري چون رسانه ها ابزار هايي هستند که هر صنفي و به خصوص اعضاي
هيات مديره و ارکان آن در اختيار دارند تا با تمسک به آنها بتوانند خواسته هاي صنف را به پيش ببرند.آنچه از نامه اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران به وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي مستفاد مي شود همين نکته است. اين اتحاديه به دليل آنکه با مدير و اداره کتاب نتوانست به توافقي پايدار برسد، خواسته هاي ناشران را به مدير بالادستي انتقال داده و از وي راهکار خواسته و البته پيشنهادي هم داده که بتوانند بن بست ناشي از مميزي هاي سليقه يي و معطل ماندن هاي بي وجه را بشکند.
در زمان آقاي خاتمي هم مميزي هايي که در دو سال آخر رياست جمهوري وي شدت گرفته بود، سبب شد اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران نامه يي به رئيس جمهور بنگارد و نکاتي درباره غيرقانوني بودن کار اداره کتاب و تمسک شان به آيين نامه مصوب اواخر دهه 60 شوراي انقلاب فرهنگي بيان کند. مهم ترين برکت آن نامه ارجاعش از سوي رئيس جمهور به هيات نظارت بر قانون اساسي(به سرپرستي دکتر مهرپور) زير نظر آقاي خاتمي بود که سبب شد آنها تفسيري ارائه کنند که در آن هم مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اين زمينه زير سوال برود (به دليل آنکه اين تنها مجلس شوراي اسلامي است که شأنيت قانونگذاري دارد) و هم اينکه مميزي و سانسور پيش از انتشار کتاب امري غيرقانوني (خلاف قانون اساسي) تشخيص داده شود.
امروز اما در نامه اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران هيچ تاکيدي بر اين نکته نشده است و تنها اشاره يي شده به اينکه اين اتحاديه در دو دهه گذشته به نحوه مميزي معترض بوده است. در حالي که به نظر مي رسد چه از بعد تاکيد بر حقوق اساسي مردم (ناشران و از آن مهم تر خوانندگان کتاب) و چه از منظر توجه دادن دولت به رعايت اصول قانون اساسي و حتي همين مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي که همچنان کارآمد است و رعايت آن از سوي ارشاد مي تواند گره هاي فراواني را بگشايد، بايد اين تاکيدات صورت مي گرفت.
در واقع ابتدا بايد محل نزاع دقيقاً تعيين مي شد (اينکه ناشران همچنان کار ارشاد در سانسور کتاب را غيرقانوني مي دانند) و سپس مشکلات چندگانه يي که در نامه اتحاديه ياد شده آمده است، بيان مي شد.
نکته ديگر نحوه ورود اتحاديه به اين ماجرا است. انتظار طبيعي از يک اتحاديه با سابقه 50 سال کار صنفي اين است که در نامه خود به وزير ارشاد کدهاي کارشناسانه تري بدهد. براي نمونه وقتي از معطلي بي دليل کتاب ها سخن مي گويد، آماري دقيق ارائه کند و بگويد که چه تعداد کتاب هايي با چه موضوعاتي که هيچ دليلي براي معطلي ندارند، ماه ها معطل تصميم اداره کتابند. اين اتحاديه است که مي تواند با شکل دهي به يک کميته کاري و برقراري ارتباط با ناشران عضو، فهرست دقيقي از کتاب هاي معطل شده در هر مرحله را به دست دهد. اين گونه، وزير هم مي فهميد که با صنفي روبه رو است که بخش اعظمي از توليدات بخش خصوصي نشر در آن صنف سامان مي گيرد و معاونت زيرمجموعه وي با برخورد هاي سليقه يي چه بر سر اين ناشران آورده و مي آورد.
شايد نگارندگان اين نامه مدعي شوند که به دليل هراس ناشران از تبعات اين کار از يک سو يا مناسباتي که برخي از آنها با وزارت ارشاد دارند (مثل خريد کتاب) احصاي اطلاعات از آنها سخت و تقريباً غيرممکن است که بايد گفت در اين صورت چه دليلي به نگارش اين نامه. وقتي اعضاي نهادي نخواهند به خاطر منافع جمعي از منافع فردي خود چشم بپوشند و به هيات مديره يي که خود انتخاب کرده، اعتماد کنند، طبيعي است که هيات مديره هم نتواند با اطمينان کاملي پروژه اش را به پيش ببرد.
نکته آخر نوشته ام سخني است با دست اندرکاران وزارت ارشاد و اداره کتاب و آن اشاره به سخني از هگل فيلسوف نامدار آلماني که در يکي از نامه هاي سال 1816 به نيتهامر نوشته بود که «روح زمانه فرمان به پيش داده است و اين فرمان اجرا خواهد شد». او در همان نامه، با توصيف «غول پيشرفت» مي افزايد که اين غول، در اين زمان «کفش هايي به پا کرده است که هر يک هفت فرسنگ درازا دارد.» (اين بخش از صفحات انتهايي کتاب تازه دکتر سيدجواد طباطبايي نقل شده است.)
اين سخن هگل درباره کتاب چند روزي قبل از عيد به عينه برايم تعبير شد؛ زماني که براي تعمير وسيله نقليه خود به يکي از تعميرگاه ها رفته بودم. سرپرست کارگاه (يک مکانيک) که از علاقه من به کتاب و خواندن آگاه بود. دقايقي از من خواست پشت کامپيوترش قرار بگيرم و سپس يک سي دي را درون رايانه قرار داد و آن را باز کرد. حدود 1700 کتاب در اين سي دي قرار داده شده بود. و تقريباً تمامي کتاب هايي که به نوعي در اين سال ها ممنوع الچاپ بودند در فرم پي دي اف در اين لوح فشرده قرار داشت.
براي نمونه مني که به دنبال تکميل آرشيو خود از کتاب هاي حوزه تاريخ معاصر بودم کتاب هاي بسياري از نويسندگان را در اين بخش رويت کردم، بدون هيچ سانسوري.
گروه فرهنگي، نگار باباخاني؛ بعد از انبوه اتفاقات عجيب و غريب و حاشيه ها و جنجال هاي فراوان براي فيلم «سنتوري» آخرين ساخته داريوش مهرجويي فيلمساز شناخته شده سينماي ايران و در حالي که فضاي پيش آمده براي مهرجويي ادامه کار اين فيلمساز را در آينده نزديک در سينما در هاله يي از ابهام قرار داده بود، اين کارگردان جريان ساز سينماي ايران اين روزها در حوزه کتاب مشغول فعاليت است.مهرجويي که چند هفته قبل از نوروز 87 با چاپ ترجمه هايش از نمايشنامه هاي «آوازه خوان طاس» و «درس» اثر «اوژن يونسکو» مخاطبانش را غافلگير کرده بود، قصد دارد در بيست و يکمين نمايشگاه کتاب امسال با چند اثر تاليفي و ترجمه ديگر مجدداً در بازار نشر حضور يابد.رمان «به خاطر يک فيلم بلند»،همچنين رساله يي فلسفي درباره ادبيات با عنوان «مفتش بزرگ و روشنفکران رذل» و دو نمايشنامه از «سام شپارد» به نام هاي «کودک مدفون» و «غرب واقعي» آثاري هستند از مهرجويي که توسط نشر قطره و نشر هرمس براي اولين بار در نمايشگاه کتاب عرضه خواهند شد.«مهرجويي» درباره رمان «به خاطر يک فيلم بلند» که آن را حدود دو سال پيش نوشته مي گويد؛ «قرار است نشر قطره رمان را در بياورد و به احتمال زياد همزمان با برپايي نمايشگاه کتاب عرضه خواهد شد.» البته «مهرجويي» چاپ قطعي رمان را منوط به تاييد آن در مرحله بازخواني مي داند.کارگردان «سنتوري» درباره مضمون رمانش مي گويد؛ «قصه درباره سرگذشت يک پسر جوان فيلمساز است که فيلم هاي کوتاه ساخته و مي خواهد اولين فيلم بلندش را بسازد ولي مشکلاتي دارد و درگير ماجراي عشقي مي شود.»«مهرجويي» در پاسخ به اين سوال که آيا قصد ساختن فيلمي بر اساس رمانش را ندارد، مي گويد؛ «زمان نوشتن اين رمان به فکر فرم سينمايي اش نبودم و قصد ندارم سناريويي بر اساس آن بنويسم.»«مهرجويي» درباره اثر تاليفي ديگرش «مفتش بزرگ و روشنفکران رذل» مي گويد؛ «اين کتاب در واقع رساله يي فلسفي در عرصه ادبيات است که به بررسي و نقد تحليلي کتاب برادران کارامازوف و انديشه داستايوفسکي نويسنده بزرگ روسي مي پردازد و نگاه خيلي نو و جديدي است به اين اثر ماندگار.»به گفته «مهرجويي» نشر هرمس قرار است اين کتاب را در نمايشگاه کتاب عرضه کند و به احتمال زياد به دو زبان فارسي و انگليسي منتشر خواهد شد.مهرجويي درباره علت انتخاب چنين عنواني براي کتابش مي گويد؛ «در کتاب برادران کارامازوف داستاني است به نام مفتش بزرگ که يکي از شخصيت هاي اصلي کتاب، ايوان کارامازوف اين قصه را براي برادر کوچکش تعريف مي کند و اين داستان در واقع چکيده تمام مفهوم توتاليتاريسم است و آنچه بر شوروي و حکومت کمونيستي مي گذرد و يک نوع پيش بيني و پيشگويي از اين واقعه تاريخي است.»«مهرجويي» در ادامه مي افزايد؛ «قهرمان هايي که در اثر داستايوفسکي حضور دارند مثل اينکه الگوهاي اوليه شخصيت هايي چون لنين، استالين و تروتسکي و اين نوع شخصيت ها هستند که بعدها در واقعيت ظهور مي کنند و همه الگوهايش را در رمان برادران کارامازوف مي بينيم. کار من يک اثر تحقيقي در اين زمينه است که چگونه کاراکترهاي فيکشن و قهرمان هاي يک رمان بعدها به صورت اشخاص واقعي درمي آيند.»کارگردان «هامون» درباره علت علاقه مندي اش به نمايشنامه هاي «سام شپارد» و ترجمه آنها مي گويد؛ «کودک مدفون» و «غرب واقعي» نمايشنامه هايي بود که من دوست داشتم خودم اجرا کنم و چون ترجمه خوبي از اين آثار که به درد من بخورد وجود نداشت بنابراين خودم آنها را ترجمه کردم و يکي، دو سال پيش درخواستي براي اجراي آنها ارائه دادم که متاسفانه مسوولان وقت آنقدر کارشکني کردند که کار به مرحله اجرا نرسيد.»«مهرجويي» همچنين ترجمه نمايشنامه هاي «آوازه خوان طاس» و «درس» اثر «اوژن يونسکو» را مربوط به زمان مطرح شدن موضوع اجراي آنها توسط خودش مي داند که متاسفانه اجراي اين نمايشنامه ها هم توسط او هم ميسر نشد؛ «شايد در آينده بتوانم اجرايي از اين نمايشنامه ها را روي صحنه بياورم.» مهرجويي درباره سنتوري و مسائل مرتبط با آن تنها به ذکر اين نکته اکتفا مي کند که شماره حساب قبلي اعلام شده براي اين فيلم 0116407795 بانک تجارت، شعبه چهارراه پارک وي کد (032) همچنان براي واريز هزينه تماشاي CD قاچاق «سنتوري» برقرار است. «مهرجويي» مي گويد؛ «برخي ها شايعه راه انداخته اند اين شماره درست نيست ولي از آنجا که مسوولان ارشاد هنوز هيچ خسارتي به ما نداده اند اين شماره حساب مي تواند تا حدودي جبران مافات کند.»
پيش توليد جديدترين پروژه سينمايي بهرام بيضايي با نام «وقتي همه خوابيم» ادامه دارد و اميدواري ها نسبت به ساخت فيلم جديدي از سوي اين کارگردان شناخته شده سينماي ايران بيشتر شده است. بيضايي ديروز در گفت وگو با فارس در مورد جديدترين فيلم سينمايي خود گفت؛ اگرچه کار پيش توليد «وقتي همه خوابيم» به علت تعطيلات نوروزي، به صورتي که پيش بيني کرده بوديم پيش نرفت، ولي از روند کلي کار رضايت دارم. بيضايي در مورد پيشرفت فعلي پروژه خود گفت؛ تعدادي از جاهاي فيلم در تهران پيدا شده و ما هنوز به دنبال يافتن جاهاي جديد و نيز عقد قرارداد با بازيگران فيلم هستيم. بيضايي تصريح کرد؛ کماکان اميدوارم اوايل ارديبهشت فيلم «وقتي همه خوابيم» را کليد بزنم. 25 مهر 86 پروانه ساخت فيلم «وقتي همه خوابيم» به تهيه کنندگي و کارگرداني بهرام بيضايي از طرف معاونت سينمايي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صادر شد اما وي توليد اين فيلم را به پايان اجراي نمايش «افرا» موکول کرد. او در ارديبهشت سال گذشته از ساخت فيلم «لبه پرتگاه» انصراف داد و از سوي «سيران فيلم» (تهيه کننده آن پروژه)، دليل اين قضيه «فراهم نشدن شرايط لازم» اعلام شد.
مينا زندي؛ امبرتو اکو هميشه با کارهايش جنجال ساز است؛ چه زماني که با نامه هايش به يک کشيش معتبر در واتيکان او را با چالش روبه رو کرد و چه زماني که با نوشتن رمان هايش ادبيات جهان را به مبارزه طلبيد. اکو در آخرين سخنانش که در اسپانيا عنوان کرد، بار ديگر جنجال ساز شد. او اين بار در مورد پاپ حرفي نزد، چون نمي خواست در روزنامه هاي ايتاليايي سر و صدا کند. او مي خواست اين دفعه روزنامه هاي ايتاليا را عصباني کند؛ «ايتاليا کشوري مازوخيستي است چون هرچه در آنجا گفته مي شود، ارزش نداشته و قطعي به حساب نمي آيد اما خارج از ايتاليا، اين کشور را باشکوه تصور مي کنند. سياستمداران ايتاليايي وقتي پايشان را از ايتاليا بيرون مي گذارند حرف هاي عجيب و غريبي مي زنند و در مورد آينده اين کشور با خوش بيني صحبت مي کنند؛ درحالي که اتفاقاتي که در اين کشور رخ مي دهد بر خلاف اين تصورات است.»