گروه سياسي؛ اکبر اعلمي نماينده تبريز از سوي دادسراي کارکنان دولت به اتهام آنچه توهين به مقدسات خوانده شده، احضار شد.دادگاه کارکنان دولت طي احضاريه يي که از سوي هيات رئيسه مجلس به اين نماينده ابلاغ شده از وي خواسته براي دفاع از سخنانش در جمع اصلاح طلبان زنجان به شعبه دوم دادسراي کارکنان دولت برود. اکبر اعلمي که روز گذشته و همزمان با اولين جلسه علني مجلس در سال جديد از احضار خود به دادگاه آگاه شد، متن احضاريه اش را در اختيار خبرنگاران قرار داد. در اين احضاريه آمده است؛

بسمه تعالي

هيات رئيسه محترم مجلس شوراي اسلامي

با سلام؛

احتراماً پيرو نامه شماره 86/2 ب/302- 24/9/86 مقرر است به آقاي اکبر اعلمي نماينده محترم مردم تبريز در مجلس شوراي اسلامي ابلاغ گردد ظرف 3 روز پس از رويت درخصوص شکايت مدعي العموم به طرفيت آقاي اکبر اعلمي داير بر توهين که در روزنامه ايران طي شماره 3800 شنبه مورخ 10/9/86 به شرح ستون ديگر چه خبر تحت عنوان از دولت امام حسين(ع) هم انتقاد مي کنم چاپ گرديده است جهت توضيح در اين مرجع حاضر شود.اعلمي در اولين واکنش به احضار خود به دادگاه آن را ناشي از انتقادات تند و تيزش نسبت به عملکرد دولت احمدي نژاد دانست. البته آنچه هم مدعي العموم به آن تحت عنوان اتهام اعلمي استناد کرده پاسخ اين نماينده به اعتراض ها و تخريب هاي حاميان دولت در پي سخنراني انتقادآميزش از عملکرد دولت احمدي نژاد بود.اعلمي سال گذشته و حتي قبل از آغاز ثبت نام انتخابات مجلس هشتم در جمع اصلاح طلبان زنجان در پاسخ به اينکه چرا بيش از ساير نمايندگان از دولت نهم انتقاد مي کند و وزراي کابينه نهم را هر ماه براي پاسخگويي به سوالاتش به مجلس فرا مي خواند، عنوان کرد براي انتقادهايش معيار و ملاک دارد چرا که قسم خورده از حقوق ملت دفاع کند. وي در بخشي از سخنراني اش که بعداً دردسرساز شد، گفته بود؛ «چنانچه امروز کابينه فرضي امام حسين(ع) تشکيل شود و در دولت کريمه ايشان به نمايندگي از ملت افتخار حضور در مجلسي را داشتم که در دولت ايشان تشکيل شده است، چنانچه مطابق اصل 67 قانون اساسي سوگند ياد کرده باشم که پاسدار حريم اسلام و نگاهبان دستاوردهاي انقلاب و مباني جمهوري اسلامي و حافظ حقوق ملت و پايبند به خدمت به مردم و دفاع از قانون اساسي مبتني بر موازين اسلامي باشم، از آنجا که کابينه معصوم، معصوم نيست چنانچه تخلفي در ميان اعضاي کابينه ببينم لازمه عمل به سوگندي که ايراد کرده ام اين است که اعضاي غيرمعصوم آن کابينه را نيز مورد نقد قرار مي دهم. چنانچه حضرت امير(ع) هم به استناد شکايت سوده بنت عماره حکم عزل يکي از کارگزارانش را صادر و ابلاغ کرد». اين بخش از سخنان اعلمي به عنوان توهين به مقدسات قلمداد شد. هر چند برخي روحانيون و مراجع همان زمان اعلام کردند انتقاد از کابينه فرضي امام معصوم اهانت به مقدسات نيست. با اين وجود رسانه هاي حامي دولت در يک اقدام هماهنگ عنوان کردند؛«اعلمي از دولت امام حسين انتقاد مي کند.» چنانچه خبرگزاري فارس خبري را تحت اين عنوان منتشر کرد؛«عضو فراکسيون اقليت مجلس هفتم ديشب در جمع اصلاح طلبان استان زنجان به انتقادهاي تند و شديد از احمدي نژاد پرداخت و گفت؛ زمان خاتمي هم انتقاد مي کرديم. وي افزود؛ امروز هم انتقاد مي کنم من يک معيار دارم آقاي خاتمي که ببخشيد، امام حسين(ع) هم فردا بيايد اينجا کابينه تشکيل بدهد براساس معيارهايي که خودم دارم و به تشخيص خودم چون قسم خورده ام که از حقوق ملت و از منافع ملي دفاع کنم مقلدوار عمل نمي کنم. اگر به اين نتيجه رسيدم که کادر کابينه امام حسين(ع) تشکيل شود و از آن معيارهايي که من در نظر دارم و در قانون اساسي آمده عدول کرده کابينه امام حسين(ع) را مي کشم مي آورم مجلس.»

به دنبال انتشار چنين سخناني، انتقادها به سرعت شدت گرفت. چنانچه حتي امام جمعه تبريز هم در مراسم نماز جمعه تبريز اعلمي را به توهين به مقدسات متهم کرد. گرچه اعلمي عنوان کرد يک توطئه پنهان در کار بوده و از سخنراني دو ساعته تنها «لاتقربوا بصلوه نفي» را جار زده اما «انتم سکاري» را پنهان کرده اند تا سوءتفاهم هايي براي افکار عمومي ايجاد شود اما اعتراض ها ادامه پيدا کرد تا آنکه سرانجام وي در نطقي برخي از پشت پرده هاي ماجراهاي تبريز را بيان کرد و از افرادي نام برد که مغرضانه از احساسات مردم تبريز سوءاستفاده کرده اند، حال آنکه وي تنها منظورش آن بوده که در امر به معروف و نهي از منکر از منش امام حسين(ع) پيروي کرده و هيچ مصلحتي بالاتر از منافع مردم قرار ندارد و حاضر نيست به خاطر خوشامد دولت نهم، سکوت کرده و از ايرادهاي کابينه احمدي نژاد چشم پوشي کند. اعلمي در اين نطق متن کامل سخنانش را خواند تا نشان دهد آنچه رسانه هاي حامي دولت منتقل کرده اند با آنچه وي گفته تفاوت آشکار دارد و برخي از شخصيت هاي استان هم به استناد اخبار رسانه هاي حامي دولت به تخريب وي پرداخته اند.در احضاريه دادسراي کارکنان دولت جالب است که به ستون ديگه چه خبر روزنامه ايران استناد شده و اين روزنامه هم اظهارات اعلمي را به نقل از خبرگزاري فارس منتشر کرده، حال آنکه اعلمي در همان نطق مجلس هم به استناد مدارک اثبات کرد که خبرگزاري مذکور متن کامل سخنانش را منتقل نکرده و برخي از جملات را حذف يا اضافه کرده است. به گفته اعلمي مشخص نيست که چرا مدعي العموم به جاي استناد به نوار سخنراني اش، معيار را روزنامه دولتي ايران قرار مي دهد.

اعلمي تنها گناهش را انتقادهاي صريح از دولت دانست که بسياري از نمايندگان جرات بيان آن را ندارند.

گرچه وي عنوان کرد تصميم دارد از اين افراد که دروغ پردازي کرده تا حقيقت را شکل ديگري جلوه دهند شکايت کند اما هيات رئيسه مجلس به ويژه حدادعادل از نماينده تبريز خواست به اين ماجرا خاتمه دهد.

حدادعادل با بيان اينکه حالا که همه چيز مشخص شده ديگر نيازي به ادامه دادن اين ماجرا نيست از اعلمي خواست پس از اين نطق به اعتراض هايش نسبت به تخريبش پايان دهد. گرچه اعلمي پذيرفت و سکوت کرد، با اين وجود

هيات رئيسه مجلس در اقدامي، کمتر از دو ماه بعد، احضاريه مدعي العموم را به وي ابلاغ کرد.

حال آنکه تا پيش از مجلس هفتم رسم بر اين بود اگر از نماينده يي که داراي مصونيت است شکايتي مي شد، هيات رئيسه آن را ابلاغ نمي کرد و در نهايت با امتناع آنها، مدعي العموم مستقيماً احضاريه را تقديم نماينده مجلس مي کرد. تنها در يک مورد بود که حسين لقمانيان نماينده مجلس ششم به مدت 20 روز بازداشت شد که در نهايت با واکنش تند مهدي کروبي رئيس مجلس ششم و ساير نمايندگان آزاد شد.به هر حال احضاريه اعلمي، چندمين تجربه نمايندگان در مجلس هفتم است که به طور مستقيم هيات رئيسه تن به آن داده که به نمايندگان شان ابلاغ کنند که بايد براي پاسخگويي به دادسرا بروند.

نکته قابل تامل ديگر در احضار اعلمي تاريخ احضاريه فوق است. روي برگه احضاريه يي که به اعلمي ابلاغ شده تاريخ 29 بهمن قيد شده و دبيرخانه مجلس هم 12 اسفند آن را دريافت کرده است. براين اساس در همان روزهايي که اعلمي ردصلاحيت شده بود و از سوي حدادعادل و شوراي نگهبان عنوان مي شد که احتمال تاييد صلاحيت وي وجود دارد و پرونده توهين مختومه است، نه تنها قصدي براي تاييد صلاحيت اين نماينده وجود نداشته بلکه از وي به خاطر همان استدلال هايش در دفاع از عملکرد منتقدانه اش در مجلس شکايت شده است.به هر حال نماينده يي که در دو سال گذشته دردسرهاي بسياري براي دولت نهم به ويژه در طرح سوال از وزرا و کشاندن حداقل يک وزير در هر ماه به مجلس، ايجاد کرد بايد تا دو روز ديگر به دادسراي کارکنان دولت برود و توضيح دهد که چرا معتقد است حتي کابينه امام معصوم هم معصوم نيست و يک نماينده حق دارد از آن انتقاد کند. اعلمي خود عنوان مي کند منظورش دولت نهم بوده و قصد داشته به حاميان احمدي نژاد بگويد که حتي اگر اصرار دارند که رئيس جمهور مورد الطاف معصومين است، کابينه اش چنين مصونيتي ندارد و يک نماينده حق دارد به خاطر ناحق شدن حقوق ملت وزراي دولت را به صحن علني مجلس بکشاند.

احمد شيرزاد

سال 67 که جنگ تمام شد نيروي عظيمي رهسپار شهرها شدند. فضاي حماسي زمان جنگ دچار تغييراتي شده بود و در نتيجه آن بودجه عظيم، امکانات وسيع و مهم تر از آنها نيروي انساني گسترده بايد به نحوي به کار گرفته مي شد. مديران آن زمان کشور تلاش داشتند مجموعه امکانات فوق و به ويژه روحيه سلحشوري دوران جنگ را در مسير سازندگي به کار گيرند. اينجا درصدد تجزيه و تحليل آن رويکردها و موفقيت يا عدم موفقيت آنها نيستم. اما ماجرايي در حاشيه آن رفتارها را براي امروزمان قابل ذکر مي بينيم.در آن زمان طرحي مطرح شد به نام طرح «جنات» که بعد از فوت امام راحل(ره) به آن طرح «حرم تا حرم» نيز گفته مي شد. اين طرح را وزارت جهاد سازندگي آن زمان مطرح کرده بود، بنابر آن مي خواستند تمام مسير تهران- قم يعني از حرم امام خميني(ره) تا حرم حضرت معصومه(س) را درختکاري کنند. دو طرف بزرگراه تهران - قم تا عرض حدود 50- 40 متر درختان کاج کاشته شد. اما مهم تر از درختان غرس شده تابلوهاي عظيم تبليغاتي بود که به تعداد زياد در حاشيه جاده ديده مي شد و روي آنها شعارهايي از قبيل «کوير ايران را سرسبز مي کنيم»، «اگر ما به سمت کوير پيش نرويم کوير به سمت ما خواهد آمد»، «درخت عامل سرسبزي است» و امثال اينها درج شده بود. گاه نقاشي هايي هم ديده مي شد که چشم انداز رويايي جاده را پس از روييدن و رشد درختان کاشته شده نشان مي داد و دل را مي برد.براي من که مسافر هميشه اين جاده کويري و خسته کننده بودم بسيار اميدبخش بود که حتي اگر بيابان مسير تغيير شکل نمي دهد لااقل رديفي از درختان سبز را به جاي سنگ هاي زمخت و خاک تفتيده مسير در مقابل چشمم ببينم. هيچ کس نه در آن زمان و نه در هيچ زمان ديگري بدش نمي آمد که در مسيري سبز و باطراوت سفر کند. اما آيا اراده انسان ها براي تغيير شکل محيط طبيعي پيرامون خويش کافي است؟ ظاهراً همه چيز مهيا بود؛ بودجه دولتي، ماشين آلات و امکاناتي که بعد از جنگ بايد به شکلي به کار گرفته مي شد، نيروي انساني فراواني که تشنه کار بودند، همراهي و همدلي و شايد مهم تر از آن عزم و اراده مسوولان کشور براي آنکه در کمترين مدت چهره ايران را دگرگون کنند، فضاي بدون مزاحم سياسي و تبليغاتي و خلاصه هر چيزي که براي پيشبرد پروژه هاي بزرگ ضروري بود. اما آيا همه اينها مي توانست برخلاف واقعيت هاي طبيعي به ريشه گياه زبان بسته دستور دهد که آب شيرين را از زمين شوره زار جذب کند و با گرما و سرماي روزها و شب ها يا تابستان ها و زمستان هاي کوير بي رحم مقابله کند؟

همان زمان دوستي داشتم که دانش آموخته کشاورزي بود و وقتي با ذوق و شوق برايش گفتم که دارند حاشيه جاده تهران- قم را با نواري سبز مزين مي کنند با ظرافت گفت بعيد است اين کار نتيجه دهد. او معتقد بود به غير از منطقه محدودي در نزديکي تهران خاک مسير بسيار نامساعد است و امکان ريشه دواني و رشد گياه را نمي دهد. او يادآور مي شد که کافي نيست تا نهالي را بکاري و به آن آب دهي. بايد گونه يي که انتخاب مي شود با طبيعت محيط اطراف سازگار باشد.اين حرف ها البته براي من که شيفته مسافرت در جاده يي سبز بودم خوشايند نبود. اما گويا واقعيت هاي علمي و تجارب آنها که پيش از ما تلاش شان را کرده اند و نتايج سعي و خطاي خويش را در قالب دانش و فن بشري تدوين کرده اند به همان سرسختي و زمختي سنگ هاي بيابان خود را بر ما تحميل مي کنند و گريزي از آنها نيست. در همان سفرها مي ديدم که لابه لاي نهال هاي نوپا برخي از آنها خشک و قهوه يي شده اند و اميدي به روييدن آنها نيست. بعداً متوجه شدم براي جلوگيري از شکست زودهنگام طرح، نهال هاي خشک شده بلافاصله با نهال هاي سبز رشد يافته تري که از گلخانه ها مي آوردند جايگزين مي شدند و در ظاهر به نظر مي رسيد که نهال ها در حال رشد و سر بر کشيدن هستند.

ظرف يکي، دو سال اول طرح که انگيزه ها جدي تر بود افراد زيادي را مي شد در حاشيه جاده مشاهده کرد که مشغول آبياري و رسيدگي به نهال ها هستند. وسعت طرح بسيار زياد بود و رسيدگي به آن نيروي گسترده يي را طلب مي کرد. بعد از مدتي به ياد دارم اقامتگاه هايي به شکل چادر در مسير طرح برقرار شده بود تا نيروها در محل به کار شبانه روزي لازم روي طرح مشغول شوند.بعد از دو سه سال به تدريج تابلوهاي تبليغاتي در زمينه طرح جنات برچيده شد و از تعداد نيروهايي که لابه لاي نهال ها در تردد بودند کاسته شد. فضاي کشور هم به مرور تغيير کرد و از التهاب شعارهاي زمان جنگ و بعد از جنگ کاسته شد.نيروهاي جهادي زمان جنگ ديگر حاضر نبودند صرفاً با شعارهاي انقلابي با اجر و مزد پايين کار کنند.اورکت هاي سبز رنگ دوران جنگ که با آن هم کار مي کردند و هم به ميهماني مي رفتند جاي خود را به کت و شلوارهاي مرتب و اتو کشيده دادند و سر و ريش هاي ژوليده و خاک آلود زمان جنگ و جهاد جاي خود را به موهاي شسته شده و ريش هاي آنکادر شده دادند. نيروهاي جهادي هر کدام در شرکتي و موسسه يي کار پيدا کردند و از توان و تجربه خود براي يک زندگي بهتر بهره گيري کردند و بخشي هم دفترنشين شدند و وزارتخانه عظيمي با قريب به يکصد هزار پرسنل را براي دولت به ميراث گذاشتند. با اين بخش از تحولات انساني کاري ندارم و آن را بسيار طبيعي مي دانم. اما نکته اين است که نهال هاي کاج مسير تهران - قم قادر به درک اين تحولات نبودند. آنها فقط آب مي خواستند، خاک مناسب و اقليم سازگار. هر کدام از اينها که لنگ بود نهال پلاسيده مي شد و به مرور به چوب خشک بي حيات تبديل مي گشت. بعد از چند سال از وسعت منطقه طرح کاسته شد. در بخش هايي از مسير از قبل معلوم بود شرايط مناسب تري دارند. به خصوص در نزديکي تهران و در جاهايي که تاسيسات و امکاناتي توسط موسسات خصوصي و عمومي ايجاد شده بود شرايط بهتري براي ماندگاري نهال ها برقرار بود. در مناطق ديگر نهال ها تا حدي رشد کردند اما تنک و کم بار و بر ماندند و شايد پيمانکاراني به کار گرفته شدند تا هر از چندي، آبي به آنها بدهند.اما ضربه سخنم اينجاست. امسال بعد از دقيقاً 20 سال از آن زمان با صحنه بهت آور برجاي مانده از طرح جنات روبه رو شدم. شايد همه مسافران نوروزي امسال مسير تهران - قم مثل من چوب هاي خشک و بي جان حاصل از طرح فوق را ديده باشند. سرماي کم نظير سال گذشته بخش عمده يي از کاج هاي کم رمق باقي مانده از طرح جنات را به يک بسته قهوه يي رنگ از برگ هاي سوزني تبديل کرده است که به مرور دستخوش تاراج باد خواهند شد. به زحمت مي توانم تصور کنم که حتي اگر رودخانه يي از آب شيرين را در پاي آنها جاري کنند، جز اندکي از آنها بتوانند جان بگيرند.سرماي پارسال کم نظير بود، اما ناممکن نبود. سوال اين است که آيا بيست سال پيش که اراده برخي مديران جهادي برگشته از جنگ بر سبز کردن بيابان مسير تهران - قم قرار گرفته بود هيچ کارشناسي در مجموعه دو وزارتخانه عظيم «جهاد سازندگي» و «کشاورزي و منابع طبيعي» آن زمان و دانشگاه هاي دارنده دانشکده کشاورزي وجود نداشت که بتواند ارزيابي واقع بينانه يي از استعداد خاک و اقليم منطقه ارائه دهد؟ آيا اين امکان وجود نداشت که کسي بررسي کند آيا گونه هاي کاشته شده قادر هستند سرماهاي سخت کويري و دماي 15 تا 20 درجه زير صفر را تحمل کنند يا نه؟ آيا کسي نبود که چنين بررسي هايي را انجام دهد يا کسي نبود که چنين حرف هايي را گوش دهد؟

تجربه ما گوياي آن است که احتمال دوم صحيح تر است. وقتي مجموعه يي از مديران و تصميم گيرنده ها عزمشان را جزم کنند که در کوير، نهال سبز کنند کارشناسان چاره يي ندارند جز آنکه همان تصميم را تاييد کنند تا از جلسات تصميم گيري کنار گذاشته نشوند. آنها که با عزم سران تصميم گير مخالفت و نسبت به موفقيت مسير در پيش گرفته ايجاد ترديد کنند به مرور به عنوان کارشناسان منفي باف، نق زن، نااميد، تئوري باف، بدون خودباوري و تکرارکننده نظريه هاي شکست خورده غربي ها شناخته مي شوند. اين کارشناسان اگر مورد رافت باشند حداکثر مي توانند نظرات خود را در صفحات داخلي روزنامه هاي روشنفکري مطرح کنند، وگرنه جايي در نظام برنامه ريزي و تصميم سازي نخواهند داشت.فکر مي کنيد براي چه سازمان مديريت و برنامه ريزي منحل شد و بسياري از کارشناسان خبره و متخصص وزارتخانه ها کنار گذاشته شدند يا کنار رفتند. امروز روزي است که اگر سياست هاي جديد برخي مقامات محترم اقتضا کند که آب خودبه خود از سربالايي بالا برود و گاو نر شير دهد، کارشناس حقوق بگير دولتي چاره يي جز تاييد آن ندارد، قرار است بنا به تصميم هاي اتخاذ شده تزريق منابع سرشار نفتي به اقتصاد کشور ايجاد تورم نکند، واردات انبوه کالاها با ارز حاصل از نفت به رونق توليد کمک کند، سياست هاي جديد خلق شود که همزمان با کاهش تورم اشتغال زايي گسترده به همراه داشته باشد، سانسور فيلم و کتاب، خلاقيت هنرمندان و نويسندگان را به دنبال داشته باشد، مهار دانشگاه ها شکوفايي فکري استاد و دانشجو را نتيجه دهد و فضاي نامطمئن اقتصادي رشد سرمايه گذاري را دامن زند،

اين زمان روزگاري نيست که متخصصان سوال کنند آخر چگونه ممکن است تخم جارو بکاريد و گل رز انتظار داشته باشيد؟ مشکل اين متخصصان آن است که زماني طول مي کشد تا معلوم شود هيچ معجوني نمي شود پاي اين تخم ريخت تا آن محصول ديگر از آن نتيجه شود. بيست سال طول مي کشد تا معلوم شود طرح جنات لااقل به آن شکلي که تصور مي شد، به بار نمي نشيند. سه سال طول مي کشد تا روشن شود ريخت و پاش هاي منابع اقتصادي توسط مقامات دولتي تورم زاست. سال هاي سال طول مي کشد تا درک شود که رشد نهادهاي دولتي کارآمدي مديريتي را پايين مي آورد. يک دهه زمان لازم است تا در عمل فهميده شود که راه حل رفع محروميت از مناطق محروم سفرهاي استاني و بذل و بخشش مستقيم نيست.جامعه يي که نخواهد به تجارب انسان هاي ديگر بها دهد، جامعه يي که در آن کارشناسان و متخصصان بيم داشته باشند از اينکه بگويند بذر در شوره زار شکوفا نمي شود، جامعه يي که در آن صاحبان قدرت سياسي واقعيت هاي مسلم علمي و تجربه هاي بشري را به سخره مي گيرند و جامعه يي که مجذوب وعده هاي پرزرق و برق و غيرقابل تحقق سخنوران شود چاره يي ندارد جز اينکه هر کدام از موارد فوق را يک به يک تجربه کند. چنين جامعه يي هزينه يي کلان بايد بپردازد تا به اين نتيجه برسد که با هيچ راه ميان بري نمي شود يک شبه راه صد ساله را طي کرد، امکان ندارد قرن ها توسعه نيافتگي ظرف يکي دو سال برطرف شود و کپسولي وجود ندارد که با يک ليوان آب به خورد افراد بدهيم تا ظرف چند ساعت بيماري فقر و دشواري هاي زندگي آنها درمان شود.راه رشد و توسعه از مسير کار و تلاش جدي، مشارکت اجتماعي، همدلي مردم و نظام سياسي، عقلانيت در تصميم گيري ها، فضاي اخلاق و معنويت، عدالت واقعي در پناه قانون، امنيت و آسايش براي تمام شهروندان، اميد به پيشرفت براي تمام آ حاد جامعه، به حساب آوردن تمام استعدادها و نيروها، به کارگيري مديران خلاق و نوآور با هر فکر و انديشه يي و خلاصه ايجاد فضاي مثبت و اميدوارانه در سطح عموم مردم مي گذرد. بدون استفاده از اين ابزارها هرازچندگاهي شعاري نو ظهور علم خواهد شد، هزينه يي کلان بر منابع مالي محدود کشور تحميل خواهد شد، نيروهاي گسترده به کار گرفته خواهند شد و سرانجام بعد از سال ها معلوم خواهد شد که نهال در شوره زار نمي رويد.شايد آنها که بيست سال پيش طرح جنات را بر روي تابلوهاي بزرگ تبليغاتي به راه انداختند خيلي زود تجربه گرفتند که کارها را بايد از مسير علمي خود به پيش برند. امروز با کدام طرح هايي از نوع طرح جنات مواجه هستيم که بيست سال ديگر جز چوب خشکي از آن بر زمين نخواهد بود؟

محمدعلي سبحاني

اجلاس سران عرب و دمشق در شرايطي برگزار شد که جهان عرب يکي از بحراني ترين شرايط خود از ابتدا تاکنون را پشت سر مي گذارد.اتحاديه عرب که يک اتحاديه قومي و متشکل از 22 کشور عربي است براي مقابله با رژيم اشغالگر اسرائيل تشکيل شده است و تاکنون رهبران بزرگي همچون جمال عبدالناصر و حافظ اسد را به خود ديده است؛ رهبراني که راه برون رفت از اشغال فلسطين را در وحدت عربي و يکپارچگي اين کشورها و مبارزه همه جانبه با اسرائيل مي پنداشتند و در اين راه همه توان ملي و حزبي خود را صرف کردند.اين اتحاديه با همه فراز و نشيب هاي خود اما در يک پروسه طولاني تلاش کرده است از عنصري به نام هويت عربي حمايت کرده و سرزمين هاي فلسطيني را آزاد و براي ارتقاي قدرت عربي تلاش کند.اما مهم ترين سوال در اين رابطه اين است که اين اتحاديه به چه ميزان توانسته است اين هدف را تحقق بخشد.نيازي به توضيح فراوان نيست تا ثابت شود اتحاديه عرب کارنامه موفقي در اين رابطه نداشته است و نتوانسته در جهت تحقق هدفي که براي آن به وجود آمده است گام موفقي بردارد چرا که با کمال تاسف در همه جنگ هايي که با عنوان اعراب و توسط اعراب با اسرائيل به وجود آمده اسرائيل توانسته است ارتش هاي عرب را شکست دهد و امريکايي ها به رغم وعده هايي که به اعراب داده اند به طور هميشگي از اسرائيل حمايت کرده اند، علاوه بر اين در جريان روند مذاکرات صلح اعراب و اسرائيل نيز با اينکه عرب ها امتيازات پي در پي داده اند و عقب نشيني فراواني داشته اند، نتوانسته اند دستاوردهاي جدي به دست آورند. اما در شرايط فعلي اتحاديه عرب با مسائل مختلفي مواجه شده است که اين اتحاديه را بيشتر از هر زمان ديگري با مشکل و احتمال فروپاشي مواجه ساخته است.

1- عدم کارايي اتحاديه هاي قومي در شرايط کنوني جهاني که توسعه و دموکراسي و رفاه مهم ترين عوامل قوت و ثبات حکومت ها به حساب مي آيد و تضعيف اين گونه اتحاديه ها را که بيشتر جنبه امنيتي دارند با مشکل مواجه ساخته است و خود اتحاديه عرب نيز به دنبال بازسازي موازين و تغييرات در چارچوب خود است.

2- اختلافات بسيار جدي ميان مصر و عربستان و سوريه و شرايط ناپايدار در لبنان و اختلافات جدي در فلسطين موجب شده يکپارچگي اين اتحاديه دستخوش خطرات جدي شود.

3- افزايش نفوذ و حضور امريکايي ها و متحدان آنها، خصوصاً حضور نظامي آنها در کشورهاي منطقه و تهديداتي که رژيم هاي غيردموکراتيک و اقتدارگراي منطقه از تحولات جاري احساس مي کنند موجب شده است برخي از دولت هاي عربي در مقابل فشار امريکايي ها براي پيشبرد سياست هاي امريکايي حمايت کرده و از اولويت مقابله يا تهديد اسرائيل عقب نشيني کنند. اجلاس آناپوليس و تحولات روابط اعراب و امريکا در ماه هاي گذشته حاکي از همين تلاش است. امريکايي ها سعي مي کنند تهديد اسرائيلي ها براي اعراب را کوچک جلوه دهند و براي تحقق اين هدف به دنبال جايگزيني خطرهاي ديگري به جاي اسرائيل هستند. يکي از مسائل مورد علاقه آنان اختلاف بين ايران و اعراب است و اماراتي ها و ادعاي بي اساس آنان نسبت به جزاير سه گانه (تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسي) در دستور کار آنها است.

4- قبلاً نيز نوشته ام که شرکت آقاي احمدي نژاد در اجلاس شوراي همکاري و سفر ايشان به امارات قبل از اطمينان از عقب نشيني امارات از ادعاهاي بي اساس خود کار اشتباهي بوده است و حضور در اجلاس اتحاديه عرب بدون وجود شروطي مبني بر عدم تکرار اين ادعاها نيز از اين قاعده مستثني نيست. اتحاديه عرب براي اينکه بتواند ايران و ترکيه و پاکستان و برخي کشورهاي مهم منطقه را به حضور در اجلاس هاي خود دعوت کند، بايستي موازين، اصول و چارچوب هاي خود را تغيير دهد و اصولي مبتني بر منافع منطقه يي و اقتصادي همه کشورهاي شرکت کننده به وجود آورد و با کشورهاي جديد الورود توافق کند.

نتيجه گيري

اجلاس دمشق وزن کشي دو گرايش در بين کشورهاي عربي با محوريت سوريه و نيروهاي طرفدار مقاومت از يک طرف و عربستان و مصر و اردن در طرف ديگر بود و به رغم اينکه در اين اجلاس هيچ تصميم جدي و عملي اتخاذ نشد اما اين نتيجه را براي سوري ها در بر داشت تا ثابت کنند که مسير کلي تحولات منطقه و اتحاديه عرب تنها با محوريت مصر و عربستان سعودي رقم زده نخواهد شد و بدون به حساب آوردن سوريه و نيروهاي مقاومت در فلسطين يعني دولت منتخب حماس در غزه و نيز بدون حل مشکلات داخلي در لبنان و پذيرفتن حق مخالفان دولت فواد سنيوره امکان ايفاي نقش اتحاديه عرب در تحولات جاري منطقه غيرممکن خواهد بود.

سفير سابق ايران در لبنان

ايران ديپلماسي؛ در اقتصاد کلان رکود به معناي کاهش توليد ناخالص داخلي يک کشور يا نرخ رشد اقتصادي يک سرزمين براي چند دوره متوالي در يک سال است. همزمان با ايجاد رکود در اقتصاد فعاليت هاي اقتصادي نيز وارد يک دوره نزولي مي شوند که از مهم ترين آنها مي توان کاهش نرخ اشتغال و افزايش بيکاري، کاهش سرمايه گذاري و کاهش سودهاي مشارکتي و کاهش تمايل به فعاليت هاي توليدي و صنعتي را نام برد.

در اغلب موارد در زمان رکود اقتصادي تورم نيز دامنگير اقتصاد مي شود. افزايش نرخ تورم در کنار کاهش نرخ اشتغال در سرزميني که رکود اقتصادي را تجربه مي کند اقتصاد را وارد عرصه يي مي کند که اقتصاددانان از آن به عنوان رکود تورمي ياد مي کنند.

امريکا تا به حال بارها اين شرايط را تجربه کرده است و در اغلب موارد با حربه جنگ از اين رکود خارج شده است. بحراني ترين حالت در سال هاي مياني دهه 1930 ميلادي بود که اقتصاد امريکا را در معرض فروپاشي قرار داد. در اواخر همين دهه بود که جنگ جهاني دوم با حمله به لهستان آغاز شد و نه تنها اقتصاد اروپا بلکه اقتصاد بسياري از کشورها را با آسيب هاي بزرگي مواجه کرد.

بعد از اتمام اين جنگ خانمان برانداز ايالات متحده امريکا که از رکود رهايي يافت اقدام به ارسال کمک هاي مالي براي بازسازي اروپاي ويران شده در اثر جنگ کرد و اين کار را از طريق ايجاد سازمان توسعه و همکاري هاي اقتصادي انجام داد.

بعد از آن رکود اقتصادي در سال هاي دهه 1970 دامان اقتصاد اين سرزمين را گرفت. در اين دهه جنگ امريکا با ويتنام نجات دهنده اقتصاد امريکا بود. در اين سال ها قيمت بالاي نفت و به دنبال آن افزايش بي رويه قيمت طلا سبب شد نرخ تورم در جهان افزايش يابد. سقوط بازار سهام و کاهش سودهاي مشارکتي از ديگر مشکلاتي بود که در اقتصاد امريکا نمايان شد.

بحران بازار مسکن نيز از ديگر مشکلات اقتصادي دهه 70 بود. طبق آمارهاي موجود در سال هاي آغازين دهه 1970 نرخ تورم به بيشتر از 6 درصد و در سال هاي پاياني اين دهه به 5/13 درصد رسيد در حالي که متوسط نرخ تورم در فاصله سال 1900 تا 1970 ميلادي برابر با 5/2 درصد بود. در اين سال ها اقتصاد امريکا رکود تورمي را تجربه کرد، به اين معنا که نرخ تورم و نرخ بيکاري هر دو افزايش يافتند و اقتصاد را در شرايط بسيار نامناسبي قرار دادند.

در اين سال ها صندوق ذخاير ارزي امريکا براي کنترل نرخ تورم مجبور به افزايش نرخ بهره بانکي شد و براي اولين بار در تاريخ کشور امريکا نرخ بهره در اين سرزمين به بيشتر از 12 درصد رسيد.

بعد از اين رکود، امريکا باز هم شاهد تحولاتي منفي در اقتصاد خود بود. طبق گزارش هاي ارائه شده توسط صندوق ذخاير ارزي امريکا از سال 1980 ميلادي تا به حال يعني بعد از اتمام رکود تورمي دهه 70 تا به امروز امريکا چهار رکود را پشت سر گذاشته که هيچ يک به بزرگي دو رکود عنوان شده، نبود.

رکودهاي مهم امريکا

1- ژانويه سال 1980 تا جولاي همان سال- رکود به مدت شش ماه؛ در اين سال جنگ ايران و عراق آغاز شد و امريکا به عنوان اصلي ترين پشتيبان صدام حسين و تامين کننده تجهيزات دفاعي و نظامي اين سرزمين وارد عمل شد.

2- جولاي سال 1981 تا نوامبر سال 1982- رکود به مدت شانزده ماه؛ در اين سال همچنان جنگ ايران و عراق ادامه داشت و به گفته مورخان در اين سال ها آتش جنگ بالاتر گرفت و حمايت هاي امريکا از عراق بيشتر و بيشتر شد.

3- جولاي سال 1990 تا مارس 1991- رکود به مدت 8 ماه؛ سال 1990 ميلادي جنگ در خليج فارس آغاز شد. در اين سال جنگ عراق با نيروهاي ائتلاف 34 کشور عضو سازمان ملل متحد و به رهبري امريکا آغاز شد. امريکا که در اين جنگ نقش مستقيم داشته است، براي بازگرداندن حاکميت کويت به امير کويت اين جنگ را آغاز و رهبري کرد. اين جنگ بيشتر از 6 ماه به طول انجاميد و با پيروزي امريکا يا به تعبيري نيروهاي ائتلاف به پايان رسيد.

4- مارس سال 2001 تا نوامبر 2001- رکود به مدت 8 ماه؛ مهم ترين حادثه اين سال را مي توان حمله به برج هاي دوقلوي امريکا و طرح ريزي جنگ امريکا با کشور افغانستان به مرحله اجرا رسيد. در اين سال امريکا بزرگ ترين حمله تروريستي را تجربه کرد؛ حمله يي که بسياري آن را سياستي امريکايي براي زمينه سازي جنگي تازه در خاورميانه اعلام کردند. اين حمله بهانه يي شد براي آغاز جنگ امريکا با افغانستان و به دنبال آن جنگ با کشور عراق.

هم اکنون نيز اقتصاد امريکا در شرايط بحراني قرار دارد و با توجه به اينکه اين سرزمين همواره با کمک جنگ از بحران اقتصادي رهايي يافته و زمينه را براي گردش سريع تر چرخ هاي صنعتي و اقتصادي خود فراهم آورده است بايد منتظر حادثه يي ديگر در جهان بود.

بسياري وضعيت اقتصاد امريکا در سال جاري را با وضعيت اقتصادي اين کشور در دهه هفتاد مقايسه مي کنند و بر اين باورند امريکا در آستانه رکودي مشابه رکود اقتصاد در دهه 1970 ميلادي قرار دارد و به نظر مي رسد با حربه يي مشابه حربه جنگ امريکا با ويتنام اين بحران قابل سپري شدن است.

تحليلگران اقتصادي با استناد به رشد قيمت نفت، سقوط بازار سهام، افزايش قيمت طلا، رکود بازار مسکن، نرخ تورم و تنش هاي موجود در خاورميانه شرايط اقتصادي کنوني را مشابه دهه هفتاد مي دانند و اين مساله يي قابل تامل و مهم است که بايد مورد توجه سردمداران اقتصادي جهان قرار گيرد.

وال استريت ژورنال در اين مورد نوشت؛ «هم اکنون سوالي در مورد احتمال ورود اقتصاد امريکا به رکود وجود ندارد زيرا همگان اين مساله را امري محرز و غيرقابل اجتناب مي دانند. مساله مورد بحث اين است که آيا هم اکنون اقتصاد امريکا در رکود به سر مي برد يا خير؟»

اقتصاددانان وال استريت اعلام کردند هم اکنون اقتصاد امريکا در رکود قرار دارد و دليل اينکه تا به امروز کسي اين موضوع را تاييد نکرده اين است که تاييد رسمي آغاز رکود با کمک آمارهاي اقتصادي حداقل شش ماه تا يک سال بعد از شروع اين مرحله انجام مي شود.

نمايندگان مريل لينچ و گلدمن ساش در وال استريت نيز بعد از دريافت گزارش دولت امريکا در مورد عملکرد بازار کار در ماه دسامبر سال 2007 ميلادي بر اين مساله صحه گذاشتند. طبق گزارش دولت امريکا در ماه دسامبر سال گذشته ميلادي نرخ بيکاري در امريکا افزايش يافت. اين در حالي است که سير صعودي نرخ تورم نيز آغاز شده و اقتصاد در حال ورود به مرحله رکود تورمي است.

ديويد روزنبرگ اقتصاددان مريل لينچ در وال استريت مي گويد؛ «رکود اقتصاد امريکا يک واقعيت اجتناب ناپذير است و اقتصاد امريکا هم اکنون براي پنجمين بار طي بيست سال گذشته وارد اين مرحله شده است.» وي افزود؛ «طي پنجاه سال گذشته هيچ گاه نرخ بيکاري رشدي بيشتر از 5/0 درصد را نداشته است مگر اينکه اقتصاد وارد رکود شده باشد.»

البته برخي ديگر از اقتصاددانان اين نظريات را رد مي کنند. رويترز به نقل از اتحاديه ملي اقتصاد بازرگاني امريکا نوشت؛ «اقتصاد امريکا مي تواند با بهره گيري از سياست هاي مختلف مانع از ايجاد رکود شود.» آنها با اشاره به کاهش نرخ رشد اقتصاد امريکا در دوره هاي متوالي گذشته اعلام کردند؛ «هميشه کاهش نرخ رشد اقتصادي نشان دهنده ورود اقتصاد به مرحله رکود نيست. برخي مواقع اين کاهش عملکرد طبيعي بازار است که با کمک انگيزه هاي اقتصادي دولتي مي توان آن را به سمت رشد سوق داد.»

در اين مورد مي توان به بسته تشويقي دولت بوش به اقتصاد اشاره کرد. اين بسته تشويقي 157 ميليون دلاري به اقتصاد کمک مي کند در سال جاري ميلادي سير رشد را از سر گيرد. اگرچه اين روند با سرعت بسيار کمي طي خواهد شد.

اقتصاددانان اين اتحاديه نرخ رشد اقتصادي امريکا در سه ماهه اول سال 2008 ميلادي را 5/0 درصد و در سه ماهه دوم را يک درصد پيش بيني مي کنند و با استناد به اين پيش بيني وقوع رکود را غيرمحتمل مي شمارند.

برخي ديگر بر اين باورند اقتصاد امريکا هم اکنون وارد رکود نشده است ولي تا انتهاي سال جاري اين رکود دامان اقتصاد اين سرزمين را خواهد گرفت و با توجه به وضعيت اقتصادي جهان نمي توان از اين بحران اجتناب کرد.

مطالعه عملکرد صندوق ذخاير ارزي امريکا نيز کم و بيش اين نظريه را تاييد مي کند. در سال هاي گذشته صندوق ذخاير ارزي امريکا تلاش هاي زيادي کرد تا مانع از وقوع بحران شود. بارزترين تلاش اين مرکز کاهش مداوم نرخ بهره بانکي به منظور ايجاد انگيزه لازم براي دريافت وام و توسعه فعاليت هاي بانکي و صنعتي است.

اين مرکز در سال هاي گذشته بارها نرخ بهره را تغيير و در ماه اول سال جاري به دليل بالا گرفتن بحران و پيش بيني هاي مختلفي که در مورد احتمال رکود اقتصاد در سه ماهه دوم سال جاري ارائه شد دو بار در عرض يک هفته نرخ بهره را تنزل داد.

برخي بر اين باورند تلاش هاي برنانک رئيس صندوق ذخاير ارزي امريکا در اين حيطه سبب شد رکود اقتصاد امريکا به تعويق بيفتد. ولي برخي ديگر تلاش هاي برنانک را بي نتيجه مي دانند و بر اين باورند که بايد در انتظار بحران بود.

واشنگتن پست به نقل از استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد نوشت؛ «انتقاد به برنانک در مورد کاهش نرخ بهره بانکي و فشارهاي تورمي ناشي از آن انتقادهايي بي مورد است زيرا در صورتي که اين سياست ها اجرا نشود اقتصاد در فاصله يي کوتاه وارد رکود مي شود و اگر اين سياست ها اجرا شود زمان بروز علائم به تاخير مي افتد.» وي تاکيد کرد؛ «برنانک هر کاري انجام دهد و هر سياستي را اجرا کند اقتصاد امريکا وارد مرحله رکود مي شود و نرخ تورم در اين سرزمين افزايش مي يابد. بنابراين تمرکز روي فعاليت هاي اين مرکز مشکلي را حل نمي کند.»

مايکل مناتين اقتصاددان نيز در اين مورد مي گويد؛ «متاسفانه در سال هاي اخير صندوق ذخاير ارزي تمام کارهاي درستي را که براي مقابله با رکود بايد انجام مي داد، انجام داد ولي هم اکنون اقتصاد در شرايط نامطلوبي است و اين نشان مي دهد چاره يي جز انتظار کشيدن براي وقوع رکود نداريم.»

آمارها نشان مي دهد در ژانويه سال جاري شاخص هزينه هاي مصرفي در امريکا 3/4 درصد نسبت به سال قبل افزايش يافت. در اين ماه نرخ رشد قيمت کالاهاي ضروري از قبيل مواد غذايي و سوخت برابر با 5/2 درصد بود که بالاترين نرخ طي دو سال گذشته است.

تغييرات نرخ تورم در سال جاري ميلادي مشابه تغييرات سال هاي دهه 70 است. از طرف ديگر در ماه اول سال جاري نرخ بيکاري در امريکا به 3/5 درصد رسيد، در حالي که در ماه پيش از آن نرخ بيکاري در اين کشور 9/4 درصد بوده است.