گروه اجتماعي، مونا قاسميان؛ ما تاکنون بيش از 100 سد ساخته ايم که حتي براي نمونه يک ارزيابي تطبيقي بر ساخت اين سدها انجام نگرفته است. فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر در زمينه آب در همايش سدهاي بزرگ؛ پيامدها و جايگزين ها با تاکيد بر نادرستي شيوه تحليل سدها و تخصيص نادرست منابع در چارچوب تصميم گيري هاي ناشفاف دولتي گفت؛ سد سازي تنها راه حل جبران کمبود آب نيست. در مديريت عرضه خيلي از قنات ها را از بين برديم. سد بار نيشابور باعث شد تا قنات هزار ساله يي که تمام اراضي کشاورزي پايين دست منطقه را در طول سال ها آبياري مي کرد خشک شود. مسوولان به بهانه آبياري زمين هاي کشاورزي اين سد را احداث کردند تا همان آبياري را انجام دهد که سال ها توسط قنات از زيرزمين صورت مي گرفت. اما اکنون حجم قابل ملاحظه يي از اين آب تبخير مي شود.

وي با اشاره به تضادهاي بخش آب ايران با اصل 44 قانون اساسي گفت؛ همچنين اين بخش با توسعه پايدار نيز در تضاد است. اين پژوهشگر مديريت تقاضاي آب را به چهار بخش تقسيم کرد و افزود؛ اولين بخش شامل برنامه ريزي کاهش هدررفت آب است. در شبکه هاي شهري طبق آمار سازمان ملل 50 درصد آب شهري هدر مي رود. در شبکه هاي کشاورزي ايران ميانگين هدررفت آب 70 درصد است. دومين قسمت برنامه ريزي کاهش مصرف است مانند کشاورزي قطره يي، استفاده از شيرهاي پايشگر، ظرفيت سازي و غيره. ظفرنژاد سومين بخش از مديريت تقاضاي آب را کاربرد ابزارهاي مالي مانند حذف يارانه دانست.

وي معتقد است يارانه آب به نفع قشر ثروتمند جامعه است و آنها براي استخرهاي آب و شستن زمين يا ماشين از اين آب يارانه يي استفاده مي کنند. همچنين مشارکت هاي انجمن هاي غيردولتي و ذينفعان در تصميم گيري چهارمين بخش از مديريت تقاضاي آب است. وي در بخش ديگر سخنانش در مورد مديريت عرضه آب گفت؛ ما مي توانيم آب هاي مصرفي را بازيافت کنيم. اين بازيافت شامل بازيافت زه آب کشاورزي، بازيافت زه آب شرب شهري، افزايش کاربرد هر متر مکعب آب و بازچرخاني آب صنعتي است. در حالي که در ايران هيچ بازيافت آبي ديده نمي شود در ژاپن آب هاي استفاده شده 25مرتبه مورد استفاده قرار مي گيرد. اين پژوهشگر توسعه و احياي روش هاي پايدار منابع آب زيرزميني، گردآوري و دروي باران و مهار پايدار آب هاي سطحي سدهاي کوچک و بندها با رعايت هزينه موثر را سه عامل ديگر موثر در مديريت عرضه آب عنوان کرد.

وي با تاکيد بر اينکه سالانه 5 تا 10 ميليارد مترمکعب از آب تجديدپذير کشور در مخزن سدها تبخير مي شود، گفت؛ سدها تنها توهم توسعه منابع آبي را ايجاد مي کنند و مطالعات در بخش آب جنبه تزئيني دارد. نارسايي هاي مزمن سد سازي، ساخت و ساز بسيار شتابزده و اجرازدگي در توسعه آبخيزها مشکلات سدهاي ما است. سد کرخه که بزرگ ترين سد کشور است به تنهايي 30 ميليون مترمکعب تبخير در سال دارد.

محمد درويش، عضو هيات علمي موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع با اشاره به وجود 93 سد بزرگ مخزني و تدارک ساخت سه برابر سدهاي موجود در آينده گفت؛ ساخت همزمان 90 سد در کشوري که نرخ فرسايش و جابه جايي خاک در آن بيش از 5 ميليارد تن رسوب سالانه است، افتخار دارد يا شرمندگي؟ وي با اشاره به نوشته هرودوت درباره شبکه پيچيده تاسيسات آبياري در زمان هخامنشيان گفت؛ در آن زمان با مهار 20 ميليارد متر مکعب آب، حدود5/1 ميليون هکتار زمين را کشاورزان ايراني آبياري مي کردند.

درويش با تاکيد بر اينکه حداقل 15 درصد از کل توليدات کشاورزي کشور ضايع مي شود، مقدار ضايعات توليدات کشاورزي را بالغ بر 15 ميليون تن عنوان کرد و گفت؛ با لحاظ کردن مقدار کارايي مصرف آب محصولات توليدي (يعني رقم 63 صدم کيلوگرم بر متر مکعب )، مقدار ضايعات آب از طريق ضايعات محصول 24 ميليارد متر مکعب محاسبه مي شود. اين مقدار ضايعات آب از نظر حجم برابر دست کم 70 درصد آب ذخيره شده در پشت 93 سد احداث شده کنوني در کشور است.وي در بخش ديگري از سخنانش گفت؛ اگر مجموع مساحت اراضي کشاورزي فاريابي را که در پشت سدهاي احداث شده قرار گرفته اند و در انتظار آب هاي اهدايي به سر مي برند، حدود يک و نيم ميليون هکتار در نظر بگيريم، در بهترين شرايط با اختصاص بودجه هاي کنوني تنها مي توان به تجهيز سالانه 20 هزار هکتار از اراضي کشاورزي پايين دست به کانال هاي آبياري فرعي اميدوار بود، يعني 70 سال زمان لازم است تا سدهاي کنوني کشور مجهز به کانال هاي آبياري شوند؛ زماني که اغلب اين سدها به پايان عمر مفيد خود رسيده و به دليل پر شدن رسوبات بيشتر شبيه يک زمين فوتبال مي شوند.

درويش با اشاره به اينکه تنها کافي است مصلحت ملي را بر دغدغه ها و ملاحظات يا سازمان متبوع خود ترجيح دهيم و به سرافرازي ايران بينديشيم، گفت؛ سرآمد بودن در پيشتازي سد سازي هنگامي افتخار دارد که بخش هاي مرتبط با اين حوزه از بودجه و منابع انساني کافي و متخصص برخوردار باشند. نه اينکه از نظر اختصاص سرمايه گذاري هاي دولتي در بخش کشاورزي، در بين 165 کشور جهان، جايگاه 143 را از آن خود کرده باشيم.

دکتر محمد سعيد کديور مشاور بين المللي مهندسين مشاور يکم با اشاره به کميسيون جهاني سدها که از سال 1997 در کشور سوئيس آغاز به کار کرده است، گفت؛ اين کميسيون در طول سال هاي 2000-1997 به شيوه يي استثنايي توانست کار بسيار پيچيده ارزيابي اساسي و بازبيني جامعي را از پيامدهاي گوناگون شش دهه فعاليت هاي سدسازي در جهان به ثمر برساند. سپس با جمع بندي فراگير از عملکردها و دستاوردهاي گذشته (چه مثبت و چه منفي) چارچوب جديد تصميم گيري و ويژگي هاي مورد نياز آن را براي دست اندرکاران کنوني و آيندگان پي ريزي و پيشنهاد کرد. وي اين سند که براي اولين بار در سطح جهاني مطرح شده بود را باعث تحول و چالش زيادي در نظام فکري و طرز عمل دست اندرکاران سدسازي و انديشمندان مباحث توسعه منطقه يي و محيط زيست دانست و گفت؛ کتاب سدها و توسعه عملکرد اين کميسيون را شرح مي دهد. اين کتاب با بررسي موانع دستيابي به توسعه پايدار و در فرآيند تصميم گيري طرح هاي توسعه منابع آب، چارچوب جديدي را براساس پنج محور ارزشي و هفت اولويت راهبردي پيشنهاد مي کند. کديور پنج محور ارزشي اين کتاب را شامل مساوات، کارايي، تصميم گيري مشارکتي، مفاهيم توسعه پايدار و مسووليت پذيري مي داند. در هفت اولويت راهبردي براي تصميم گيري در مورد احداث سدها اين مسائل مطرح شده است؛ کسب رضايت عمومي، ارزيابي جامع تمام گزينه هاي جايگزين، توجه به وضعيت سدهاي موجود، حفظ پايداري حيات رودخانه ها و معيشت مردم، شناخت حقوق مردم و تقسيم منافع طرح بين آنها، تضمين اجراي تعهدات و استفاده از رودخانه هاي مشترک براي صلح، توسعه و امنيت. کديور با تاکيد بر اينکه ايران بعد از چين و ترکيه به رتبه سوم در ساخت سد در جهان رسيده است، گفت؛ جامعه بين المللي برقابي (IHA) به عنوان يکي از نمايندگان کليدي صنعت سد سازي در جهان زماني که اين کتاب چاپ شد، در سال 2004 تصميمات خود را بر پايه اين کتاب گرفت. عباس محمدي مدير گروه ديده بان نيز با اشاره به اينکه تنها 7 درصد برق کشور توسط سدها تامين مي شود، گفت؛ با توجه به آمار دو مقوله اصلي سد سازي که سدها به ما آب و برق مي دهند، دروغ است. وي همچنين درباره عدم توانايي سدها در جلوگيري از سيل و خرابي گفت؛ سدها به هيچ عنوان جلوي سيل ها را نمي گيرند، زيرا با وجود ساختن سدهاي بي شمار تعداد سيل ها و خرابي ها نيز به مراتب بيشتر شده است. همچنين در اين همايش مهدي فريور کارشناس ارشد راه و ساختمان درباره حقوق فرهنگي ملت در توسعه آباداني و رضا مرادي غياث آبادي نويسنده و پژوهشگر در زمينه اختر باستان شناسي نيز درباره سد سيوند و تنگه بلاغي صحبت کردند. همچنين در اين همايش هيچ کدام از مسوولان و کارشناسان سدسازي که دعوت داشتند شرکت نکردند.

با استفاده از ماده شش قانون جامع حمايت از حقوق معلولان، يکي از اولاد پسر بيش از 20 هزار خانواده، از خدمت سربازي معاف شده اند. معاون امور توانبخشي سازمان بهزيستي کشور به ايسنا گفت؛ تعدادي از فرزندان اين خانواده ها با استفاده از فرمايشات و تسهيلات رهبري و تعدادي نيز با استفاده از ماده «شش» قانون جامع حمايت از حقوق معلولان (چنانچه يکي از فرزندان اوليايي که خود ناتوان و معلول بوده يا حداقل دو نفر از فرزندان آنها ناتوان و معلول باشند، از انجام خدمت وظيفه عمومي معاف مي شوند)، از خدمت سربازي معاف شده اند. کاظم نظم ده درباره معافيت از خدمت سربازي همسران معلولان به عنوان يکي ديگر از تبصره هاي ماده شش اين قانون اضافه کرد؛ در اين زمينه تاکنون با حوزه نظام وظيفه به نتيجه يي نرسيده ايم. بر اساس ماده شش قانون جامع حمايت از حقوق معلولان مرداني که زن ناتوان يا معلول خود را سرپرستي مي کنند، مادامي که سرپرستي همسر ناتوان و معلول خود را بر عهده داشته باشند، از انجام خدمت وظيفه عمومي معاف مي شوند، اما تاکنون براي اجراي اين کار با نظام وظيفه توافقي نشده است. وي همچنين با اشاره به اينکه براي جلوگيري از سوءاستفاده هاي احتمالي بايد پيشنهاداتي در اين زمينه ارائه شود، گفت؛ به عنوان مثال مي توان از قيد «مادامي» استفاده کرد، يعني مرد تا مادامي که سرپرستي همسر معلول خود را بر عهده دارد، از خدمت سربازي معاف است.

رئيس مرکز ملي اقيانوس شناسي هشدار داد؛ احتمال وقوع سونامي در درياي عمان و درياي خزر وجود دارد و بايد مرکز هشدار سونامي در کشور راه اندازي شود.

به گزارش فارس وحيد چگيني در يک نشست خبري با اشاره به مخاطرات دريا گفت؛ در ايران ما با مخاطرات توفان هاي حاره يي، امواج ناشي از توفان، خيزاب توفان، سونامي، جريان هاي شکافنده و شکوفايي جلبک هاي مضر بيشتر از مخاطرات دريايي ديگر روبه رو هستيم. رئيس مرکز ملي اقيانوس شناسي با اشاره به توفان گونو در سال گذشته خاطرنشان کرد؛ اين توفان جزء توفان هاي حاره يي بود که با تدابيري که انديشيده شد، خسارات وارده کاهش يافت. وي همچنين يکي ديگر از خطرات احتمالي درياي خزر را خيزاب توفان دانست و افزود؛ در 15 سال گذشته آب درياي خزر بالا آمد و مشکلاتي را براي ساکنان در ساحل اين دريا به وجود آورد و بايد مسوولان بدانند که امکان بالا آمدن دريا باز هم وجود دارد و امواج بلند ناشي از اين خيزاب مي تواند زندگي افرادي را که در سواحل زندگي مي کنند، مختل سازد. هم اکنون ما در ايران دانش فني مدل سازي اين امواج را داريم و تنها با در دست داشتن اطلاعات توفان ها مي توانيم امواج ناشي از آن را مدل سازي کنيم.

بالاخره همان طور که پيش بيني مي شد وزارت بهداشت رسماً مخالفت خود را با نصب دستگاه هاي خودپرداز سرنگ معتادان در اماکن عمومي اعلام کرد. به گزارش مهر در پي انتشار خبري مبني بر تاييد نصب آزمايشي دستگاه هاي خودپرداز سرنگ و برخي لوازم استريل بهداشتي از قبيل باند، چسب زخم و کاندوم به معتادان، اين وزارتخانه با صدور اطلاعيه يي اعلام کرد؛ عرضه کنترل نشده اين قبيل لوازم در محيط هايي که امکان مداخلات آموزشي نباشد، به هيچ عنوان مورد تاييد وزارت بهداشت نيست. در اين اطلاعيه با اشاره به اين مطلب که عرضه اين گونه لوازم در محيط هاي غيرآموزشي باعث ريخته شدن قبح رفتارهاي پرخطر مي شود، بر ضرورت ارائه خدمات مشاوره يي در کنار چنين طرح هايي تاکيد شده است. در ادامه اين اطلاعيه آمده است؛ وزارت بهداشت از اين قبيل لوازم به عنوان اهرمي براي ايجاد فضاي آموزش به افرادي که رفتارهاي پرخطر دارند، استفاده مي کند و عرضه کنترل نشده آن، برنامه هاي اين وزارتخانه را در خصوص ارائه خدمات مشاوره يي و آموزشي با مشکل روبه رو مي کند.

هيچ کس در اهميت ورزش و ارتباط آن با سلامت و تندرستي ترديدي ندارد. از اين رو است که در حالي که آموزش و پرورش درگير مساله تامين اعتبار براي پرداخت بدهي ها و معوقه هاي معلم ها است، مديرکل دفتر تربيت بدني اين وزارتخانه به مهر گفت؛ در سال گذشته تنها دو ميليارد تومان صرف خريد وسايل ورزشي مدارس شد که اين رقم بسيار ناچيزي است. غلامرضا کمانه در تشريح چگونگي تخصيص اين اعتبار افزود؛ دفتر تربيت بدني وزارت آموزش و پرورش سال گذشته به صورت متمرکز به خريد تجهيزات و وسايل ورزشي مدارس اقدام نکرد و اعتبار در نظر گرفته شده را به آموزش و پرورش استان ها واريز کرديم تا آنها براساس نيازهايشان اقدام به خريداري وسايل ورزشي کنند. بودجه کل دفتر تربيت بدني وزارت آموزش و پرورش سال گذشته 10ميليارد تومان بوده است که براي برگزاري مسابقات ورزشي، طرح ها و استعداديابي، خريد تجهيزات ورزشي، هنجاريابي، تکميل فضاهاي ورزشي، اعزام کاروان هاي ورزشي دانش آموزي و... هزينه شده است.

لادن جلالي

براي پيدا کردن علل يک مشکل به ويژه مشکلات انساني و اجتماعي تنها نمي توان به يک علت بسنده کرد زيرا پديده هاي اجتماعي همانند يک زنجيره با يکديگر پيوند دارند و در به وجود آمدن يک مشکل دخيل هستند. بنابراين براي يافتن علل آفت تحصيلي، بايد مسائل گوناگوني را همچون هوش، انگيزه، هدف، روش مطالعه، اضطراب امتحان، توجه و تمرکز، برنامه ريزي، عوامل جسماني و روانشناختي، روابط معلم و دانش آموز، مهارت معلمان، شرايط آموزشي، کتاب هاي درسي، تسهيلات مدرسه، شرايط عاطفي و امنيتي خانواده، شرايط اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي خانواده، رابطه اوليا و مربيان و... مورد توجه قرار داد. تمامي اين عوامل را مي توان به سه دسته کلي فردي، آموزشگاهي و اجتماعي و نيز خانوادگي تقسيم کرد. قبل از شرح نقش هر يک از اين عوامل و دسته ها بايد تاکيد کرد آنها را فقط به صورت ذهني و فرضي و روي کاغذ مي توان از يکديگر مجزا کرد.

در واقعيت گاهي چنان اين عوامل درهم تنيده اند و کنش متقابل دارند که تعيين نقش و سهم هر کدام به دشواري امکان پذير است.

زماني مي توان از افت تحصيلي صحبت کرد که فاصله قابل توجهي بين توان و استعداد بالقوه و توان بالفعل فرد در فعاليت هاي درسي و پيشرفت تحصيلي مشهود باشد. گرچه اين تعريف مي تواند همه کساني را که به دنبال شکست هاي پي در پي تحصيلي از تحصيل عقب مانده اند را دربر گيرد. اما مفهوم افت تحصيلي صرفاً در مردودي و شرکت در امتحانات مجدد (تجديدي) خلاصه نمي شود و مي تواند شامل هر دانش آموز و دانشجويي شود که آموخته هاي آموزشگاهي او کمتر از توان بالقوه او و حد انتظار از اوست. براساس اين تعريف دانش آموزان تيزهوش نيز ممکن است دچار افت تحصيلي و کم آموزي باشند.براي پيدا کردن علل يک مشکل به ويژه مشکلات انساني و اجتماعي تنها نمي توان به يک علت بسنده کرد زيرا پديده هاي اجتماعي همانند يک زنجيره با يکديگر پيوند دارند و در به وجود آمدن يک مشکل دخيل هستند.

بنابراين براي يافتن علل افت تحصيلي بايد مسائل گوناگوني را همچون هوش، انگيزه، هدف، روش مطالعه، اضطراب امتحان، توجه و تمرکز، برنامه ريزي، عوامل جسماني و روانشناختي، روابط معلم و دانش آموز، مهارت معلمان، شرايط آموزشي، کتاب هاي درسي، تسهيلات مدرسه، شرايط عاطفي و امنيتي خانواده، شرايط اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي خانواده، رابطه اوليا و مربيان و... مورد توجه قرار داد. تمامي اين عوامل را مي توان به سه دسته کلي فردي، آموزشگاهي و اجتماعي و نيز خانوادگي تقسيم کرد. قبل از شرح نقش هر يک از اين عوامل و دسته ها بايد تاکيد کرد آنها را فقط به صورت ذهني و فرضي روي کاغذ مي توان از يکديگر مجزا کرد.

بدون ترديد هيچ نظام آموزشي نمي تواند صددرصد به اهداف آموزشي خود برسد ولي موفق بودن هر نظام آموزشي نزديک تر شدن هر چه بيشتر به اهداف تعيين شده بستگي دارد. براي نزديک تر شدن به اهداف نظام آموزشي حتماً بايد عوامل موثر بر افت تحصيلي را شناخت و اثرهاي آن را کاهش داد.

از مهم ترين آفت هاي نظام هاي آموزشي جهاني و من جمله کشور ما افت تحصيلي است که همه ساله به صورت هاي گوناگون تعداد بسياري از استعدادهاي بالقوه انساني و منابع اقتصادي جامعه را هدر داده و نابساماني هاي فردي و اجتماعي را برجاي مي گذارد، هر چند پاره يي از موارد افت تحصيلي در بعضي از رشته هاي خاص بيشتر مشاهده مي شود ولي مي توان علل آن را تقريباً يکسان دانست، از جمله افت بر اثر قصور در اعمال و روش هاي مناسب آموزشي و پرورشي توسط نظام آموزش و پرورش، معلمان، خانواده و...

بررسي عوامل موثر بر پيشرفت و ترقي جوامع پيشرفته نشان مي دهد همه اين کشورها از آموزش و پرورش توانمند و کارآمد برخوردار بوده اند. اين نهاد از يک سو با کودکان و نوجوانان و جوانان خلاق، مبتکر و مستعد و از طرف ديگر با طيف گسترده يي از مردم به عنوان خانواده يا اولياي دانش آموزان در ارتباط است و تعليمات و آموزش هاي خود را چه مثبت و چه منفي به پيکره جامعه تزريق مي کند.

بدون ترديد هيچ نظام آموزشي نمي تواند صددرصد به اهداف آموزشي خود برسد، ولي موفق بودن هر نظام آموزشي نزديک تر شدن هر چه بيشتر به اهداف تعيين شده بستگي دارد براي نزديک تر شدن به اهداف نظام آموزشي حتماً بايد عوامل موثر بر افت تحصيلي را شناخت و اثرهاي آن را کاهش داد.